Mahabharata
The Story of Shankha and Likhita12.24.26-30
10066 / 15823
Mahabharata · 12.24.26-30
Devanāgarī

लिखित उवाच
किं नु नाहं त्वया पूतः पूर्वम् एव महाद्युते ॥
यस्य ते तपसो वीर्यम् ईदृशं द्विजसत्तम ॥
शङ्ख उवाच
एवम् एतन् मया कार्यं नाहं दण्डधरस् तव ॥
स च पूतो नरपतिस् त्वं चापि पितृभिः सह ॥
व्यास उवाच
स राजा पाण्डवश्रेष्ठ श्रेष्ठो वै तेन कर्मणा ॥
प्राप्तवान् परमां सिद्धिं दक्षः प्राचेतसो यथा ॥
एष धर्मः क्षत्रियाणां प्रजानां परिपालनम् ॥
उत्पथे ऽस्मिन् महाराज मा च शोके मनः कृथाः ॥
भ्रातुर् अस्य हितं वाक्यं शृणु धर्मज्ञसत्तम ॥
दण्ड एव हि राजेन्द्र क्षत्रधर्मो न मुण्डनम् ॥

Transliteration (IAST)

likhita uvāca
kiṃ nu nāhaṃ tvayā pūtaḥ pūrvam eva mahādyute ||
yasya te tapaso vīryam īdṛśaṃ dvijasattama ||
śaṅkha uvāca
evam etan mayā kāryaṃ nāhaṃ daṇḍadharas tava ||
sa ca pūto narapatis tvaṃ cāpi pitṛbhiḥ saha ||
vyāsa uvāca
sa rājā pāṇḍavaśreṣṭha śreṣṭho vai tena karmaṇā ||
prāptavān paramāṃ siddhiṃ dakṣaḥ prācetaso yathā ||
eṣa dharmaḥ kṣatriyāṇāṃ prajānāṃ paripālanam ||
utpathe 'smin mahārāja mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ ||
bhrātur asya hitaṃ vākyaṃ śṛṇu dharmajñasattama ||
daṇḍa eva hi rājendra kṣatradharmo na muṇḍanam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
लिखित उवाचlikhita uvācaЛикхита сказал; Ликхита спросил
किम् नु न अहम्kim nu na ahamпочему же не я; разве я не
त्वया पूतःtvayā pūtaḥтобой очищен; очищен тобой
पूर्वम् एव महा द्युतेpūrvam eva mahā dyuteпрежде именно, великосияющий; с самого начала, лучезарный
यस्य ते तपसः वीर्यम्yasya te tapasaḥ vīryamчьего твоего тапаса сила; если сила твоего подвига
ईदृशम् द्विज सत्तमīdṛśam dvija sattamaтакова, лучший дваждырождённый; столь велика
शङ्ख उवाचśaṅkha uvācaШанкха сказал; Шанкха произнёс
एवम् एतत् मया कार्यम्evam etat mayā kāryamтак это мной должно быть сделано; именно так мне следовало поступить
न अहम् दण्ड धरः तवna aham daṇḍa dharaḥ tavaя не держатель твоего жезла; я не носитель наказания для тебя
सः च पूतः नर पतिःsaḥ ca pūtaḥ nara patiḥи тот царь очищен; и правитель очищен
त्वम् च अपि पितृभिः सहtvam ca api pitṛbhiḥ sahaи ты также вместе с предками; и ты вместе с питарами
व्यास उवाचvyāsa uvācaВьяса сказал; Вьяса произнёс
सः राजा पाण्डव श्रेष्ठsaḥ rājā pāṇḍava śreṣṭhaтот царь, лучший Пандава; этот правитель
श्रेष्ठः वै तेन कर्मणाśreṣṭhaḥ vai tena karmaṇāстал высшим тем деянием; прославился этим поступком
प्राप्तवान् परमाम् सिद्धिम्prāptavān paramām siddhimдостиг высшего совершенства; обрёл высшую цель
दक्षः प्राचेतसः यथाdakṣaḥ prācetasaḥ yathāкак Дакша Прачетаса; подобно Дакше, сыну Прачеты
एषः धर्मः क्षत्रियाणाम्eṣaḥ dharmaḥ kṣatriyāṇāmэто дхарма кшатриев; таков долг воинов
प्रजानाम् परिपालनम्prajānām paripālanamзащита подданных; охрана народа
उत्पथे अस्मिन् महा राजutpathe asmin mahā rājaна этом дурном пути, великий царь; в этой сбившейся дороге
मा च शोके मनः कृथाःmā ca śoke manaḥ kṛthāḥи не помещай ум в скорбь; не направляй мысль к печали
भ्रातुः अस्य हितम् वाक्यम्bhrātuḥ asya hitam vākyamэтого брата полезное слово; благое наставление брата
शृणु धर्म ज्ञ सत्तमśṛṇu dharma jña sattamaслушай, лучший знаток дхармы; услышь, превосходный праведник
दण्डः एव हि राज इन्द्रdaṇḍaḥ eva hi rāja indraжезл именно ведь, царь царей; наказание поистине
क्षत्र धर्मः न मुण्डनम्kṣatra dharmaḥ na muṇḍanamкшатрийская дхарма, не бритьё головы; долг воина, а не монашеская бритость
Translation

Ликхита сказал: «О великосияющий, если сила твоего тапаса такова, о лучший дваждырождённый, почему же ты не очистил меня сам с самого начала?» Шанкха сказал: «Именно так мне следовало поступить. Я не держатель жезла наказания для тебя. Тот царь очищен, и ты также очищен вместе с предками». Вьяса сказал: «О лучший из Пандавов, тот царь благодаря этому деянию достиг высшего совершенства, как Дакша Прачетаса. Такова дхарма кшатриев — защита подданных. О великий царь, не направляй ум к скорби на этом ложном пути. Слушай полезные слова этого твоего брата, о лучший знаток дхармы: именно жезл наказания, о царь царей, является кшатрийской дхармой, а не бритьё головы».

Version

404e54787e67 · published Jun 20, 2026, 3:52:19 PM UTC

Available inRU

Page between verses with