मान्धातारं यौवनाश्वं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ॥
यं देवा मरुतो गर्भं पितुः पार्श्वाद् अपाहरन् ॥
संवृद्धो युवनाश्वस्य जठरे यो महात्मनः ॥
पृषद् आज्योद्भवः श्रीमांस् त्रिलोकविजयी नृपः ॥
यं दृष्ट्वा पितुर् उत्सङ्गे शयानं देवरूपिणम् ॥
अन्योन्यम् अब्रुवन् देवाः कम् अयं धास्यतीति वै ॥
माम् एव धास्यतीत्य् एवम् इन्द्रो अभ्यवपद्यत ॥
मान्धातेति ततस् तस्य नाम चक्रे शतक्रतुः ॥
ततस् तु पयसो धारां पुष्टिहेतोर् महात्मनः ॥
तस्यास्ये यौवनाश्वस्य पाणिर् इन्द्रस्य चास्रवत् ॥
तं पिबन् पाणिम् इन्द्रस्य समाम् अह्ना व्यवर्धत ॥
स आसीद् द्वादशसमो द्वादशाहेन पार्थिव ॥
तम् इयं पृथिवी सर्वा एकाह्ना समपद्यत ॥
धर्मात्मानं महात्मानं शूरम् इन्द्रसमं युधि ॥
य आङ्गारं हि नृपतिं मरुत्तम् असितं गयम् ॥
अङ्गं बृहद्रथं चैव मान्धाता समरे ऽजयत् ॥
यौवनाश्वो यदाङ्गारं समरे समयोधयत् ॥
विस्फारैर् धनुषो देवा द्यौर् अभेदीति मेनिरे ॥
यतः सूर्य उदेति स्म यत्र च प्रतितिष्ठति ॥
सर्वं तद् यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रम् उच्यते ॥
अश्वमेधशतेनेष्ट्वा राजसूयशतेन च ॥
अददाद् रोहितान् मत्स्यान् ब्राह्मणेभ्यो महीपतिः ॥
हैरण्यान् योजनोत्सेधान् आयतान् दशयोजनम् ॥
अतिरिक्तान् द्विजातिभ्यो व्यभजन्न् इतरे जनाः ॥
स चेन् ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस् त्वया ॥
पुत्रात् पुण्यतरश् चैव मा पुत्रम् अनुतप्यथाः ॥
ययातिं नाहुषं चैव मृतं शुश्रुम सृञ्जय ॥
य इमां पृथिवीं सर्वां विजित्य सहसागराम् ॥
शम्यापातेनाभ्यतीयाद् वेदीभिश् चित्रयन् नृप ॥
ईजानः क्रतुभिः पुण्यैः पर्यगच्छद् वसुंधराम् ॥
इष्ट्वा क्रतुसहस्रेण वाजिमेधशतेन च ॥
तर्पयाम् आस देवेन्द्रं त्रिभिः काञ्चनपर्वतैः ॥
व्यूढे देवासुरे युद्धे हत्वा दैतेयदानवान् ॥
व्यभजत् पृथिवीं कृत्स्नां ययातिर् नहुषात्मजः ॥
अन्तेषु पुत्रान् निक्षिप्य यदुद्रुह्युपुरोगमान् ॥
पूरुं राज्ये ऽभिषिच्य स्वे सदारः प्रस्थितो वनम् ॥
स चेन् ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस् त्वया ॥
पुत्रात् पुण्यतरश् चैव मा पुत्रम् अनुतप्यथाः ॥
अम्बरीषं च नाभागं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ॥
यं प्रजा वव्रिरे पुण्यं गोप्तारं नृपसत्तम ॥
यः सहस्रं सहस्राणां राज्ञाम् अयुत याजिनाम् ॥
ईजानो वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यः समाहितः ॥
नैतत् पूर्वे जनाश् चक्रुर् न करिष्यन्ति चापरे ॥
इत्य् अम्बरीषं नाभागम् अन्वमोदन्त दक्षिणाः ॥
शतं राजसहस्राणि शतं राजशतानि च ॥
सर्वे ऽश्वमेधैर् ईजानास् ते ऽभ्ययुर् दक्षिणायनम् ॥
स चेन् ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस् त्वया ॥
पुत्रात् पुण्यतरश् चैव मा पुत्रम् अनुतप्यथाः ॥
शशबिन्दुं चैत्ररथं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ॥
यस्य भार्यासहस्राणां शतम् आसीन् महात्मनः ॥
सहस्रं तु सहस्राणां यस्यासञ् शाशबिन्दवः ॥
हिरण्यकवचाः सर्वे सर्वे चोत्तमधन्विनः ॥
शतं कन्या राजपुत्रम् एकैकं पृष्ठतो ऽन्वयुः ॥
कन्यां कन्यां शतं नागा नागं नागं शतं रथाः ॥
रथं रथं शतं चाश्वा देशजा हेममालिनः ॥
अश्वम् अश्वं शतं गावो गां गां तद्वद् अजाविकम् ॥
एतद् धनम् अपर्यन्तम् अश्वमेधे महामखे ॥
शशबिन्दुर् महाराज ब्राह्मणेभ्यः समादिशत् ॥
स चेन् ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस् त्वया ॥
पुत्रात् पुण्यतरश् चैव मा पुत्रम् अनुतप्यथाः ॥
māndhātāraṃ yauvanāśvaṃ mṛtaṃ śuśruma sṛñjaya ||
yaṃ devā maruto garbhaṃ pituḥ pārśvād apāharan ||
saṃvṛddho yuvanāśvasya jaṭhare yo mahātmanaḥ ||
pṛṣad ājyodbhavaḥ śrīmāṃs trilokavijayī nṛpaḥ ||
yaṃ dṛṣṭvā pitur utsaṅge śayānaṃ devarūpiṇam ||
anyonyam abruvan devāḥ kam ayaṃ dhāsyatīti vai ||
mām eva dhāsyatīty evam indro abhyavapadyata ||
māndhāteti tatas tasya nāma cakre śatakratuḥ ||
tatas tu payaso dhārāṃ puṣṭihetor mahātmanaḥ ||
tasyāsye yauvanāśvasya pāṇir indrasya cāsravat ||
taṃ piban pāṇim indrasya samām ahnā vyavardhata ||
sa āsīd dvādaśasamo dvādaśāhena pārthiva ||
tam iyaṃ pṛthivī sarvā ekāhnā samapadyata ||
dharmātmānaṃ mahātmānaṃ śūram indrasamaṃ yudhi ||
ya āṅgāraṃ hi nṛpatiṃ maruttam asitaṃ gayam ||
aṅgaṃ bṛhadrathaṃ caiva māndhātā samare 'jayat ||
yauvanāśvo yadāṅgāraṃ samare samayodhayat ||
visphārair dhanuṣo devā dyaur abhedīti menire ||
yataḥ sūrya udeti sma yatra ca pratitiṣṭhati ||
sarvaṃ tad yauvanāśvasya māndhātuḥ kṣetram ucyate ||
aśvamedhaśateneṣṭvā rājasūyaśatena ca ||
adadād rohitān matsyān brāhmaṇebhyo mahīpatiḥ ||
hairaṇyān yojanotsedhān āyatān daśayojanam ||
atiriktān dvijātibhyo vyabhajann itare janāḥ ||
sa cen mamāra sṛñjaya caturbhadrataras tvayā ||
putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ||
yayātiṃ nāhuṣaṃ caiva mṛtaṃ śuśruma sṛñjaya ||
ya imāṃ pṛthivīṃ sarvāṃ vijitya sahasāgarām ||
śamyāpātenābhyatīyād vedībhiś citrayan nṛpa ||
ījānaḥ kratubhiḥ puṇyaiḥ paryagacchad vasuṃdharām ||
iṣṭvā kratusahasreṇa vājimedhaśatena ca ||
tarpayām āsa devendraṃ tribhiḥ kāñcanaparvataiḥ ||
vyūḍhe devāsure yuddhe hatvā daiteyadānavān ||
vyabhajat pṛthivīṃ kṛtsnāṃ yayātir nahuṣātmajaḥ ||
anteṣu putrān nikṣipya yadudruhyupurogamān ||
pūruṃ rājye 'bhiṣicya sve sadāraḥ prasthito vanam ||
sa cen mamāra sṛñjaya caturbhadrataras tvayā ||
putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ||
ambarīṣaṃ ca nābhāgaṃ mṛtaṃ śuśruma sṛñjaya ||
yaṃ prajā vavrire puṇyaṃ goptāraṃ nṛpasattama ||
yaḥ sahasraṃ sahasrāṇāṃ rājñām ayuta yājinām ||
ījāno vitate yajñe brāhmaṇebhyaḥ samāhitaḥ ||
naitat pūrve janāś cakrur na kariṣyanti cāpare ||
ity ambarīṣaṃ nābhāgam anvamodanta dakṣiṇāḥ ||
śataṃ rājasahasrāṇi śataṃ rājaśatāni ca ||
sarve 'śvamedhair ījānās te 'bhyayur dakṣiṇāyanam ||
sa cen mamāra sṛñjaya caturbhadrataras tvayā ||
putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ||
śaśabinduṃ caitrarathaṃ mṛtaṃ śuśruma sṛñjaya ||
yasya bhāryāsahasrāṇāṃ śatam āsīn mahātmanaḥ ||
sahasraṃ tu sahasrāṇāṃ yasyāsañ śāśabindavaḥ ||
hiraṇyakavacāḥ sarve sarve cottamadhanvinaḥ ||
śataṃ kanyā rājaputram ekaikaṃ pṛṣṭhato 'nvayuḥ ||
kanyāṃ kanyāṃ śataṃ nāgā nāgaṃ nāgaṃ śataṃ rathāḥ ||
rathaṃ rathaṃ śataṃ cāśvā deśajā hemamālinaḥ ||
aśvam aśvaṃ śataṃ gāvo gāṃ gāṃ tadvad ajāvikam ||
etad dhanam aparyantam aśvamedhe mahāmakhe ||
śaśabindur mahārāja brāhmaṇebhyaḥ samādiśat ||
sa cen mamāra sṛñjaya caturbhadrataras tvayā ||
putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ||
«Мы слышали, что умер Мандхатри Яуванашва: боги-Маруты извлекли его зародыш из бока отца, Индра сам вскормил его, и за двенадцать дней он стал двенадцатилетним. Вся земля досталась ему за один день; он победил многих царей, а от звона его лука боги думали, что раскололось небо. Всё пространство от восхода солнца до его захода называлось владением Мандхатри. Совершив сотню ашвамедх и сотню раджасуй, он даровал брахманам золотых рыб величиной с горы. Мы слышали, что умер и Яяти, сын Нахуши: покорив всю землю с морями, он обошёл её, украшая алтарями, совершил тысячу жертв и сто ашвамедх, удовлетворил Индру золотыми горами, победил данавов и разделил землю между сыновьями, поставив Пуру на своё царство, а сам ушёл в лес с жёнами. Мы слышали, что умер Амбариша Набхага, которого подданные избрали праведным защитником; его дакшины прославляли как небывалые. Мы слышали, что умер и Шашабинду Чайтраратха, у которого было несметное число жён и сыновей, златодоспешных и искусных лучников. За каждым царевичем следовали девушки, за девушками слоны, за слонами колесницы, за колесницами кони, за конями коровы, а за коровами мелкий скот; всё это бесконечное богатство он назначил брахманам на великой ашвамедхе. Если и он умер, о Шринджая, не скорби о сыне».
7f1d8a08aedf · published Jun 20, 2026, 4:17:45 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Мандхатри, Яяти, Амбариша и Шашабинду показывают разные вершины царского величия: чудесное рождение, мировое владычество, правильное распределение земли, несметное богатство. Но Нарада снова сводит их к одному закону: всё рожденное уходит.