Mahabharata
Vyasa Teaches Yudhishthira about Time and Expiation (Vyasa Teaches Yudhishthira About Time and Atonement)12.34.7-12
10114 / 15823
Mahabharata · 12.34.7-12
Devanāgarī

कर्ममूर्त्यात्मकं विद्धि साक्षिणं शुभपापयोः ॥
सुखदुःखगुणोदर्कं कालं कालफलप्रदम् ॥
तेषाम् अपि महाबाहो कर्माणि परिचिन्तय ॥
विनाशहेतुकारित्वे यैस् ते कालवशं गताः ॥
आत्मनश् च विजानीहि नियमव्रतशीलताम् ॥
यदा त्वम् ईदृशं कर्म विधिनाक्रम्य कारितः ॥
त्वष्ट्रेव विहितं यन्त्रं यथा स्थापयितुर् वशे ॥
कर्मणा कालयुक्तेन तथेदं भ्राम्यते जगत् ॥
पुरुषस्य हि दृष्ट्वेमाम् उत्पत्तिम् अनिमित्ततः ॥
यदृच्छया विनाशं च शोकहर्षाव् अनर्थकौ ॥
व्यलीकं चापि यत् त्व् अत्र चित्तवैतंसिकं तव ॥
तदर्थम् इष्यते राजन् प्रायश्चित्तं तद् आचर ॥

Transliteration (IAST)

karmamūrtyātmakaṃ viddhi sākṣiṇaṃ śubhapāpayoḥ ||
sukhaduḥkhaguṇodarkaṃ kālaṃ kālaphalapradam ||
teṣām api mahābāho karmāṇi paricintaya ||
vināśahetukāritve yais te kālavaśaṃ gatāḥ ||
ātmanaś ca vijānīhi niyamavrataśīlatām ||
yadā tvam īdṛśaṃ karma vidhinākramya kāritaḥ ||
tvaṣṭreva vihitaṃ yantraṃ yathā sthāpayitur vaśe ||
karmaṇā kālayuktena tathedaṃ bhrāmyate jagat ||
puruṣasya hi dṛṣṭvemām utpattim animittataḥ ||
yadṛcchayā vināśaṃ ca śokaharṣāv anarthakau ||
vyalīkaṃ cāpi yat tv atra cittavaitaṃsikaṃ tava ||
tadartham iṣyate rājan prāyaścittaṃ tad ācara ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कर्म मूर्ति आत्मकम् विद्धिkarma mūrti ātmakam viddhiзнай как воплощение кармы; пойми его природу как карму
साक्षिणम् शुभ पापयोःsākṣiṇam śubha pāpayoḥсвидетеля благого и злого; наблюдателя добра и греха
सुख दुःख गुण उदर्कम्sukha duḥkha guṇa udarkamдающего плод счастья и страдания; чьи последствия имеют радость и боль
कालम् काल फल प्रदम्kālam kāla phala pradamВремя, дающее плод срока; Время, приносящее плоды времени
तेषाम् अपि महा बाहोteṣām api mahā bāhoи их, сильнорукий; также у них, о мощнорукий
कर्माणि परिचिन्तयkarmāṇi paricintayaдела обдумай; поступки рассмотри
विनाश हेतु कारित्वेvināśa hetu kāritveв создании причины гибели; в причине их уничтожения
यैः ते काल वशम् गताःyaiḥ te kāla vaśam gatāḥкоторыми они попали во власть Времени; из-за которых подчинились сроку
आत्मनः च विजानीहिātmanaḥ ca vijānīhiи себя самого узнай; свою природу пойми
नियम व्रत शीलताम्niyama vrata śīlatāmпривычку к обетам и дисциплине; нрав самообуздания
यदा त्वम् ईदृशम् कर्मyadā tvam īdṛśam karmaкогда ты такое дело; раз ты к такому поступку
विधिना आक्रम्य कारितःvidhinā ākramya kāritaḥсудьбой принуждён был сделать; законом был вынужден
त्वष्ट्रा इव विहितम् यन्त्रम्tvaṣṭrā iva vihitam yantramкак Тваштром устроенная машина; словно механизм, созданный мастером
यथा स्थापयितुः वशेyathā sthāpayituḥ vaśeкак во власти установщика; по воле того, кто поставил
कर्मणा काल युक्तेनkarmaṇā kāla yuktenaкармой, соединённой со Временем; действием, связанным со сроком
तथा इदम् भ्राम्यते जगत्tathā idam bhrāmyate jagatтак этот мир вращается; так приводится в движение мир
पुरुषस्य हि दृष्ट्वा इमाम्puruṣasya hi dṛṣṭvā imāmведь увидев у человека это; созерцая человеческое
उत्पत्तिम् अनिमित्ततःutpattim animittataḥрождение без явной причины; появление без видимой причины
यदृच्छया विनाशम् चyadṛcchayā vināśam caи случайную гибель; и смерть словно по случаю
शोक हर्षौ अनर्थकौśoka harṣau anarthakauскорбь и радость бесполезны; печаль и ликование тщетны
चापि यत् तु अत्रcāpi yat tu atraи также то, что здесь; а то, что тут
व्यलीकम् चित्त वैतंसिकम्vyalīkam citta vaitaṃsikamложное терзание ума; обманная ловушка сознания
तवtavaтвоё; у тебя
तद् अर्थम् इष्यते राजन्tad artham iṣyate rājanдля этого предписано, царь; ради него признаётся
प्रायश्चित्तम् तत् आचरprāyaścittam tat ācaraискупление, его совершай; праяшчитту исполни
Translation

«Знай Время как воплощённую природу кармы, как свидетеля благого и злого, как того, кто приносит плоды счастья и страдания и даёт плоды в свой срок. Обдумай и их поступки, о сильнорукий, те причины гибели, из-за которых они попали во власть Времени. Пойми и в себе привычку к обетам и дисциплине: такое дело ты совершил, будучи принуждён судьбой. Как механизм, устроенный Тваштром, находится во власти того, кто его поставил, так этот мир приводится в движение кармой, соединённой со Временем. Если видеть рождение человека как не имеющее явной причины, а гибель как приходящую словно по случаю, то скорбь и радость бесполезны. Но то смятение, которое терзает здесь твой ум, царь, требует искупления: соверши эту праяшчитту».

Version

70431f3fe5a3 · published Jun 20, 2026, 4:35:05 PM UTC

Available inRU

Page between verses with