Mahabharata
Vyasa Lists Acts Requiring Expiation (Vyasa Lists Deeds That Require Atonement)12.35.25-32
10121 / 15823
Mahabharata · 12.35.25-32
Devanāgarī

प्राणत्राणे ऽनृतं वाच्यम् आत्मनो वा परस्य वा ॥
गुर्वर्थे स्त्रीषु चैव स्याद् विवाहकरणेषु च ॥
नावर्तते व्रतं स्वप्ने शुक्रमोक्षे कथं चन ॥
आज्यहोमः समिद्धे ऽग्नौ प्रायश्चित्तं विधीयते ॥
पारिवित्त्यं च पतिते नास्ति प्रव्रजिते तथा ॥
भिक्षिते पारदार्यं च न तद् धर्मस्य दूषकम् ॥
वृथापशुसमालम्भं नैव कुर्यान् न कारयेत् ॥
अनुग्रहः पशूणां हि संस्कारो विधिचोदितः ॥
अनर्हे ब्राह्मणे दत्तम् अज्ञानात् तन् न दूषकम् ॥
सकारणं तथा तीर्थे ऽतीर्थे वा प्रतिपादनम् ॥
स्त्रियस् तथापचारिण्यो निष्कृतिः स्याद् अदूषिका ॥
अपि सा पूयते तेन न तु भर्ता प्रदुष्यते ॥
तत्त्वं ज्ञात्वा तु सोमस्य विक्रयः स्याद् अदूषकः ॥
असमर्थस्य भृत्यस्य विसर्गः स्याद् अदोषवान् ॥
वनदाहो गवाम् अर्थे क्रियमाणो न दूषकः ॥
उक्तान्य् एतानि कर्माणि यानि कुर्वन् न दुष्यति ॥
प्रायश्चित्तानि वक्ष्यामि विस्तरेणैव भारत ॥

Transliteration (IAST)

prāṇatrāṇe 'nṛtaṃ vācyam ātmano vā parasya vā ||
gurvarthe strīṣu caiva syād vivāhakaraṇeṣu ca ||
nāvartate vrataṃ svapne śukramokṣe kathaṃ cana ||
ājyahomaḥ samiddhe 'gnau prāyaścittaṃ vidhīyate ||
pārivittyaṃ ca patite nāsti pravrajite tathā ||
bhikṣite pāradāryaṃ ca na tad dharmasya dūṣakam ||
vṛthāpaśusamālambhaṃ naiva kuryān na kārayet ||
anugrahaḥ paśūṇāṃ hi saṃskāro vidhicoditaḥ ||
anarhe brāhmaṇe dattam ajñānāt tan na dūṣakam ||
sakāraṇaṃ tathā tīrthe 'tīrthe vā pratipādanam ||
striyas tathāpacāriṇyo niṣkṛtiḥ syād adūṣikā ||
api sā pūyate tena na tu bhartā praduṣyate ||
tattvaṃ jñātvā tu somasya vikrayaḥ syād adūṣakaḥ ||
asamarthasya bhṛtyasya visargaḥ syād adoṣavān ||
vanadāho gavām arthe kriyamāṇo na dūṣakaḥ ||
uktāny etāni karmāṇi yāni kurvan na duṣyati ||
prāyaścittāni vakṣyāmi vistareṇaiva bhārata ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
प्राण त्राणे अनृतम् वाच्यम्prāṇa trāṇe anṛtam vācyamради спасения жизни ложь говорить можно; неправда допустима для защиты жизни
आत्मनः वा परस्य वाātmanaḥ vā parasya vāсвоей или другого; себя или ближнего
गुरु अर्थे स्त्रीषु च एवguru arthe strīṣu ca evaради гуру и в отношении женщин; для наставника и женщин
स्यात् विवाह करणेषु चsyāt vivāha karaṇeṣu caбывает при заключении браков; и в свадебных делах
न आवर्तते व्रतम् स्वप्नेna āvartate vratam svapneобет не нарушается во сне; во сне правило не возвращается
शुक्र मोक्षे कथं चनśukra mokṣe kathaṃ canaпри излиянии семени никоим образом; из-за семяизвержения
आज्य होमः समिद्धे अग्नौājya homaḥ samiddhe agnauвозлияние масла в разожжённый огонь; топлёное масло в пылающий огонь
प्रायश्चित्तम् विधीयतेprāyaścittam vidhīyateискуплением предписывается; назначается праяшчиттой
पारिवित्त्यम् च पतितेpārivittyam ca patiteпаривиттья при падшем; обход старшего, если он падший
नास्ति प्रव्रजिते तथाnāsti pravrajite tathāнет также при отрёкшемся; не действует при ушедшем в отречение
भिक्षिते पारदार्यम् चbhikṣite pāradāryam caпри прошении чужой жены; если она дана по просьбе
न तत् धर्मस्य दूषकम्na tat dharmasya dūṣakamэто не оскверняет дхарму; не портит закон
वृथा पशु समालम्भम्vṛthā paśu samālambhamнапрасное закалывание животного; бесполезную жертву скотом
न एव कुर्यात् न कारयेत्na eva kuryāt na kārayetне должен делать и поручать; не совершать и не заставлять
अनुग्रहः पशूणाम् हिanugrahaḥ paśūṇām hiведь милость к животным; благо для животных
संस्कारः विधि चोदितःsaṃskāraḥ vidhi coditaḥобряд, предписанием побуждённый; освящение по правилу
अनर्हे ब्राह्मणे दत्तम्anarhe brāhmaṇe dattamданное недостойному брахману; дар неподходящему брахману
अज्ञानात् तत् न दूषकम्ajñānāt tat na dūṣakamпо неведению это не оскверняет; из незнания не пятнает
स कारणम् तथा तीर्थेsa kāraṇam tathā tīrtheс причиной также в достойном месте; обоснованная передача достойному
अतीर्थे वा प्रतिपादनम्atīrthe vā pratipādanamили недостойному месту передача; или не туда направленный дар
स्त्रियः तथा अपचारिण्यःstriyaḥ tathā apacāriṇyaḥженщины также согрешившие; жёны, нарушившие верность
निष्कृतिः स्यात् अदूषिकाniṣkṛtiḥ syāt adūṣikāискупление будет неоскверняющим; очищение не оставляет пятна
अपि सा पूयते तेनapi sā pūyate tenaдаже она очищается этим; она может очиститься
न तु भर्ता प्रदुष्यतेna tu bhartā praduṣyateно муж не оскверняется; супруг не становится виновным
तत्त्वम् ज्ञात्वा तु सोमस्यtattvam jñātvā tu somasyaпознав истину сомы; зная природу сомы
विक्रयः स्यात् अदूषकःvikrayaḥ syāt adūṣakaḥпродажа может быть неоскверняющей; торговля не пятнает
असमर्थस्य भृत्यस्यasamarthasya bhṛtyasyaнеспособного слуги; непригодного зависимого
विसर्गः स्यात् अदोषवान्visargaḥ syāt adoṣavānотпускание будет без вины; увольнение не виновно
वन दाहः गवाम् अर्थेvana dāhaḥ gavām artheпожар леса ради коров; выжигание леса для скота
क्रियमाणः न दूषकःkriyamāṇaḥ na dūṣakaḥсовершаемый не оскверняет; когда делается, не пятнает
उक्तानि एतानि कर्माणिuktāni etāni karmāṇiсказаны эти дела; перечислены поступки
यानि कुर्वन् न दुष्यतिyāni kurvan na duṣyatiкоторые делая не оскверняется; совершая которые не виновен
प्रायश्चित्तानि वक्ष्यामिprāyaścittāni vakṣyāmiискупления скажу; праяшчитты изложу
विस्तरेण एव भारतvistareṇa eva bhārataименно подробно, Бхарата; развёрнуто, о Бхарата
Translation

«Для спасения жизни, своей или чужой, можно сказать неправду; также ради наставника, в отношении женщин и при заключении брака. Обет не нарушается из-за семяизвержения во сне: праяшчиттой предписано возлияние масла в разожжённый огонь. Обход старшего не считается виной, если старший пал или ушёл в отречение; и связь с чужой женой, если она дана по просьбе, не оскверняет дхарму. Напрасного закалывания животного не следует ни совершать, ни поручать; но обряд, предписанный правилом, является благом и освящением для животных. Дар недостойному брахману по неведению не оскверняет. Передача дара в достойном месте с основанием, а также в недостойном месте при причине, не обязательно пятнает. Женщина, нарушившая верность, может пройти искупление и очиститься; этим она очищается, а муж не становится осквернённым. Зная истинную природу сомы, можно совершить его продажу без осквернения. Отпуск неспособного слуги не несёт вины. Выжигание леса ради коров, когда оно совершается для их нужды, не оскверняет. Так названы поступки, совершая которые человек не становится виновным; теперь, о Бхарата, я подробно изложу праяшчитты».

Version

d0edc961c6db · published Jun 20, 2026, 4:38:23 PM UTC

Available inRU

Page between verses with