Mahabharata
Yudhishthira Praises Krishna12.43.4-15
10149 / 15823
Mahabharata · 12.43.4-15
Devanāgarī

त्वाम् एकम् आहुः पुरुषं त्वाम् आहुः सात्वतां पतिम् ॥
नामभिस् त्वां बहुविधैः स्तुवन्ति परमर्षयः ॥
विश्वकर्मन् नमस् ते ऽस्तु विश्वात्मन् विश्वसंभव ॥
विष्णो जिष्णो हरे कृष्ण वैकुण्ठ पुरुषोत्तम ॥
अदित्याः सप्तरात्रं तु पुराणे गर्भतां गतः ॥
पृश्निगर्भस् त्वम् एवैकस् त्रियुगं त्वां वदन्त्य् अपि ॥
शुचिश्रवा हृषीकेशो घृतार्चिर् हंस उच्यसे ॥
त्रिचक्षुः शम्भुर् एकस् त्वं विभुर् दामोदरो ऽपि च ॥
वराहो ऽग्निर् बृहद्भानुर् वृषणस् तार्क्ष्यलक्षणः ॥
अनीकसाहः पुरुषः शिपिविष्ट उरुक्रमः ॥
वाचिष्ठ उग्रः सेनानीः सत्यो वाजसनिर् गुहः ॥
अच्युतश् च्यावनो ऽरीणां संकृतिर् विकृतिर् वृषः ॥
कृतवर्त्मा त्वम् एवाद्रिर् वृषगर्भो वृषाकपिः ॥
सिन्धुक्षिद् ऊर्मिस् त्रिककुत् त्रिधामा त्रिवृद् अच्युतः ॥
सम्राड् विराट् स्वराट् चैव सुरराड् धर्मदो भवः ॥
विभुर् भूर् अभिभूः कृष्णः कृष्णवर्त्मा त्वम् एव च ॥
स्विष्टकृद् भिषगावर्तः कपिलस् त्वं च वामनः ॥
यज्ञो ध्रुवः पतंगश् च जयत्सेनस् त्वम् उच्यसे ॥
शिखण्डी नहुषो बभ्रुर् दिवस्पृक् त्वं पुनर्वसुः ॥
सुबभ्रुर् उक्षो रुक्मस् त्वं सुषेणो दुन्दुभिस् तथा ॥
गभस्तिनेमिः श्रीपद्मं पुष्करं पुष्पधारणः ॥
ऋभुर् विभुः सर्वसूक्ष्मस् त्वं सावित्रं च पठ्यसे ॥
अम्भोनिधिस् त्वं ब्रह्मा त्वं पवित्रं धाम धन्व च ॥
हिरण्यगर्भं त्वाम् आहुः स्वधा स्वाहा च केशव ॥

Transliteration (IAST)

tvām ekam āhuḥ puruṣaṃ tvām āhuḥ sātvatāṃ patim ||
nāmabhis tvāṃ bahuvidhaiḥ stuvanti paramarṣayaḥ ||
viśvakarman namas te 'stu viśvātman viśvasaṃbhava ||
viṣṇo jiṣṇo hare kṛṣṇa vaikuṇṭha puruṣottama ||
adityāḥ saptarātraṃ tu purāṇe garbhatāṃ gataḥ ||
pṛśnigarbhas tvam evaikas triyugaṃ tvāṃ vadanty api ||
śuciśravā hṛṣīkeśo ghṛtārcir haṃsa ucyase ||
tricakṣuḥ śambhur ekas tvaṃ vibhur dāmodaro 'pi ca ||
varāho 'gnir bṛhadbhānur vṛṣaṇas tārkṣyalakṣaṇaḥ ||
anīkasāhaḥ puruṣaḥ śipiviṣṭa urukramaḥ ||
vāciṣṭha ugraḥ senānīḥ satyo vājasanir guhaḥ ||
acyutaś cyāvano 'rīṇāṃ saṃkṛtir vikṛtir vṛṣaḥ ||
kṛtavartmā tvam evādrir vṛṣagarbho vṛṣākapiḥ ||
sindhukṣid ūrmis trikakut tridhāmā trivṛd acyutaḥ ||
samrāḍ virāṭ svarāṭ caiva surarāḍ dharmado bhavaḥ ||
vibhur bhūr abhibhūḥ kṛṣṇaḥ kṛṣṇavartmā tvam eva ca ||
sviṣṭakṛd bhiṣagāvartaḥ kapilas tvaṃ ca vāmanaḥ ||
yajño dhruvaḥ pataṃgaś ca jayatsenas tvam ucyase ||
śikhaṇḍī nahuṣo babhrur divaspṛk tvaṃ punarvasuḥ ||
subabhrur ukṣo rukmas tvaṃ suṣeṇo dundubhis tathā ||
gabhastinemiḥ śrīpadmaṃ puṣkaraṃ puṣpadhāraṇaḥ ||
ṛbhur vibhuḥ sarvasūkṣmas tvaṃ sāvitraṃ ca paṭhyase ||
ambhonidhis tvaṃ brahmā tvaṃ pavitraṃ dhāma dhanva ca ||
hiraṇyagarbhaṃ tvām āhuḥ svadhā svāhā ca keśava ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
त्वाम् एकम् आहुः पुरुषम्tvām ekam āhuḥ puruṣamтебя одного называют Пурушей; единым высшим Лицом
त्वाम् आहुः सात्वताम् पतिम्tvām āhuḥ sātvatām patimтебя называют владыкой Сатватов; господом Ядавов
नामभिः त्वाम् बहु विधैःnāmabhiḥ tvām bahu vidhaiḥименами тебя многообразными; разными именами
स्तुवन्ति परम ऋषयःstuvanti parama ṛṣayaḥпрославляют высшие риши; великие мудрецы
विश्व कर्मन्viśva karmanтворец вселенной; Вишвакарман
नमः ते अस्तुnamaḥ te astuпоклон тебе да будет; да будет почтение
विश्व आत्मन्viśva ātmanдуша вселенной; вселенское Я
विश्व संभवviśva saṃbhavaисточник вселенной; рождение мира
विष्णोviṣṇoВишну; всепроникающий
जिष्णोjiṣṇoпобедоносный; побеждающий
हरेhareХари; забирающий страдание
कृष्णkṛṣṇaКришна; всепривлекающий Господь
वैकुण्ठvaikuṇṭhaВайкунтха; свободный от препятствий
पुरुष उत्तमpuruṣa uttamaвысший Пуруша; лучший из личностей
अदित्याः सप्त रात्रम् तुadityāḥ sapta rātram tuу Адити семь ночей же; в лоне Адити
पुराणे गर्भताम् गतःpurāṇe garbhatām gataḥв древности ставший зародышем; вошедший как младенец
पृश्नि गर्भः त्वम् एव एकःpṛśni garbhaḥ tvam eva ekaḥПришнигарбха ты один именно; рождённый от Пришни
त्रियुगम् त्वाम् वदन्ति अपिtriyugam tvām vadanti apiи Триюгой тебя называют; являющийся в трёх югах
शुचि श्रवाःśuci śravāḥчистославный; с чистой славой
हृषीकेशःhṛṣīkeśaḥХришикеша; владыка чувств
घृत अर्चिःghṛta arciḥс масляным пламенем; сияющий жертвенным огнём
हंसः उच्यसेhaṃsaḥ ucyaseХамсой называешься; лебедь мудрости
त्रि चक्षुःtri cakṣuḥтрёхокий; видящий тремя глазами
शम्भुःśambhuḥШамбху; благодатный
एकः त्वम्ekaḥ tvamты один; единый
विभुःvibhuḥвсепроникающий владыка; могущественный
दामोदरः अपि चdāmodaraḥ api caи также Дамодара; опоясанный верёвкой
वराहःvarāhaḥВараха; божественный Вепрь
अग्निःagniḥОгонь; Агни
बृहत् भानुःbṛhat bhānuḥвеликосияющий; обладающий огромным светом
वृषणःvṛṣaṇaḥмужественный; могучий бык
तार्क्ष्य लक्षणःtārkṣya lakṣaṇaḥс признаком Таркшьи; отмеченный Гарудой
अनीक साहःanīka sāhaḥвыдерживающий войска; одолевающий боевые ряды
पुरुषःpuruṣaḥПуруша; высшая личность
शिपिविष्टःśipiviṣṭaḥШипивишта; проникающий лучами
उरुक्रमःurukramaḥУрукрама; широко шагающий
वाचिष्ठःvāciṣṭhaḥлучший в речи; повелитель слова
उग्रःugraḥгрозный; могучий
सेनानीःsenānīḥвоеначальник; ведущий войско
सत्यःsatyaḥистинный; верный
वाजसनिःvājasaniḥдарующий силу; дающий пищу и мощь
गुहःguhaḥскрытый; тайный
अच्युतःacyutaḥАчьюта; непадающий
च्यावनः अरीणाम्cyāvanaḥ arīṇāmсдвигающий врагов; потрясающий неприятелей
संकृतिः विकृतिःsaṃkṛtiḥ vikṛtiḥсозидание и изменение; собранность и преобразование
वृषःvṛṣaḥбык дхармы; мужественная сила
कृत वर्त्मा त्वम् एवkṛta vartmā tvam evaпроложивший путь ты именно; создавший дорогу
अद्रिःadriḥгора; несокрушимая твердыня
वृष गर्भःvṛṣa garbhaḥимеющий быка внутри; чрево дхармы
वृषाकपिःvṛṣākapiḥВришакapi; солнечно-бычий Господь
सिन्धु क्षित्sindhu kṣitобитающий в океане; владыка вод
ऊर्मिःūrmiḥволна; поток
त्रिककुत्trikakutтрёхвершинный; с тремя высотами
त्रिधामाtridhāmāимеющий три обители; трёхместный
त्रिवृत् अच्युतःtrivṛt acyutaḥтройственный Ачьюта; непадающий в трёх формах
सम्राट् विराट् स्वराट् च एवsamrāṭ virāṭ svarāṭ ca evaсамрат, вират и сварат; всецарь, великий царь, самовластный
सुर राट्sura rāṭцарь богов; владыка небожителей
धर्म दःdharma daḥдарующий дхарму; дающий закон
भवःbhavaḥБхава; существование
विभुः भूः अभिभूःvibhuḥ bhūḥ abhibhūḥвладыка, земля, превосходящий; всепроникающий и всепобеждающий
कृष्णःkṛṣṇaḥКришна; тёмный прекрасный Господь
कृष्ण वर्त्मा त्वम् एव चkṛṣṇa vartmā tvam eva caи ты же тёмнопутный; чей путь таинственен
स्विष्ट कृत्sviṣṭa kṛtсовершитель доброй жертвы; исправляющий обряд
भिषक् आवर्तःbhiṣak āvartaḥврач и круговорот; целитель и вращатель
कपिलः त्वम् चkapilaḥ tvam caи ты Капила; мудрец Капила
वामनःvāmanaḥВамана; божественный Карлик
यज्ञःyajñaḥжертва; сам обряд
ध्रुवःdhruvaḥнеподвижный; постоянный
पतंगः चpataṃgaḥ caи летящий; птица, солнце
जयत् सेनः त्वम् उच्यसेjayat senaḥ tvam ucyaseДжаятсена ты называешься; чьё войско побеждает
शिखण्डीśikhaṇḍīхохлатый; увенчанный гребнем
नहुषःnahuṣaḥНахуша; связующий
बभ्रुःbabhruḥБабхру; рыжевато-тёмный
दिव स्पृक्diva spṛkкасающийся неба; достигающий небес
त्वम् पुनर्वसुःtvam punarvasuḥты Пунарвасу; возвращающее благо
सुबभ्रुःsubabhruḥпрекрасно-тёмный; благой Бабхру
उक्षःukṣaḥбык; изливающий
रुक्मः त्वम्rukmaḥ tvamты золотой; сияющий
सुषेणःsuṣeṇaḥс прекрасным войском; добровоенный
दुन्दुभिः तथाdundubhiḥ tathāи Дундубхи; барабанный звук
गभस्ति नेमिःgabhasti nemiḥс лучами как ободом; колесо лучей
श्री पद्मम्śrī padmamлотос Шри; сияющий лотос
पुष्करम्puṣkaramлотос; священный водоём
पुष्प धारणःpuṣpa dhāraṇaḥносящий цветы; держащий цветение
ऋभुः विभुःṛbhuḥ vibhuḥРибху и Вибху; искусный и всепроникающий
सर्व सूक्ष्मः त्वम्sarva sūkṣmaḥ tvamты тоньше всего; всесокровенный
सावित्रम् च पठ्यसेsāvitram ca paṭhyaseи Савитром читаешься; называешься солнечной мантрой
अम्भो निधिः त्वम्ambho nidhiḥ tvamты океан вод; водная сокровищница
ब्रह्मा त्वम्brahmā tvamты Брахма; творец
पवित्रम् धाम धन्व चpavitram dhāma dhanva caсвятыня, обитель и лук; очищающее место и оружие
हिरण्य गर्भम् त्वाम् आहुःhiraṇya garbham tvām āhuḥХираньягарбхой тебя называют; золотым зародышем
स्वधा स्वाहा च केशवsvadhā svāhā ca keśavaСвадхой и Свахой, Кешава; питанием предков и богов
Translation

«Тебя одного называют Пурушей, тебя называют владыкой Сатватов; великие риши прославляют тебя множеством имён. Поклон тебе, Вишвакарман, душа вселенной, источник мира, Вишну, победоносный, Хари, Кришна, Вайкунтха, Пурушоттама. В древности ты вошёл как зародыш в лоно Адити на семь ночей; ты один — Пришнигарбха, и тебя называют Триюгой. Тебя называют Шучишрава, Хришикеша, Гхритарчи, Хамса, Тричакшу, Шамбху; ты единственный Вибху и Дамодара. Ты Вараха, Агни, Брихатбхану, Вришана, отмеченный Таркшьей, Аниксаха, Пуруша, Шипивишта, Урукрама. Ты Вачиштха, Угра, Сенани, Сатья, Ваджасани, Гуха, Ачьюта, сдвигающий врагов, созидание, изменение и бык дхармы. Ты проложивший путь, гора, Вришагарбха, Вришакапи, обитающий в океане, волна, Трикакут, Тридхама, тройственный Ачьюта. Ты Самрат, Вират, Сварат, царь богов, дарующий дхарму, Бхава, Вибху, земля, превосходящий, Кришна и тот, чей путь таинственен. Ты Свишта-крит, врач, круговорот, Капила, Вамана, жертва, Дхрува, Патангa и Джаятсена. Ты Шикханди, Нахуша, Бабхру, касающийся неба, Пунарвасу, Субабхру, Укша, Рукма, Сушена и Дундубхи. Ты Габхастинеми, лотос Шри, Пушкара, носящий цветы, Рибху, Вибху, тоньше всего, и тебя называют Савитром. Ты океан вод, ты Брахма, святыня, обитель и лук; тебя называют Хираньягарбхой, Свадхой и Свахой, о Кешава».

Version

1fb7019bcbb8 · published Jun 20, 2026, 5:04:13 PM UTC

Available inRU

Page between verses with