Mahabharata
The Duties of the Four Varnas12.60.21-26
10228 / 15823
Mahabharata · 12.60.21-26
Devanāgarī

वैश्यस्यापीह यो धर्मस् तं ते वक्ष्यामि भारत ॥
दानम् अध्ययनं यज्ञः शौचेन धनसंचयः ॥
पितृवत् पालयेद् वैश्यो युक्तः सर्वपशून् इह ॥
विकर्म तद् भवेद् अन्यत् कर्म यद् यत् समाचरेत् ॥
रक्षया स हि तेषां वै महत् सुखम् अवाप्नुयात् ॥
प्रजापतिर् हि वैश्याय सृष्ट्वा परिददे पशून् ॥
ब्राह्मणाय च राज्ञे च सर्वाः परिददे प्रजाः ॥
तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि यच् च तस्योपजीवनम् ॥
षण्णाम् एकां पिबेद् धेनुं शताच् च मिथुनं हरेत् ॥
लये च सप्तमो भागस् तथा शृङ्गे कला खुरे ॥
सस्यस्य सर्वबीजानाम् एषा सांवत्सरी भृतिः ॥
न च वैश्यस्य कामः स्यान् न रक्षेयं पशून् इति ॥
वैश्ये चेच्छति नान्येन रक्षितव्याः कथं चन ॥

Transliteration (IAST)

vaiśyasyāpīha yo dharmas taṃ te vakṣyāmi bhārata ||
dānam adhyayanaṃ yajñaḥ śaucena dhanasaṃcayaḥ ||
pitṛvat pālayed vaiśyo yuktaḥ sarvapaśūn iha ||
vikarma tad bhaved anyat karma yad yat samācaret ||
rakṣayā sa hi teṣāṃ vai mahat sukham avāpnuyāt ||
prajāpatir hi vaiśyāya sṛṣṭvā paridade paśūn ||
brāhmaṇāya ca rājñe ca sarvāḥ paridade prajāḥ ||
tasya vṛttiṃ pravakṣyāmi yac ca tasyopajīvanam ||
ṣaṇṇām ekāṃ pibed dhenuṃ śatāc ca mithunaṃ haret ||
laye ca saptamo bhāgas tathā śṛṅge kalā khure ||
sasyasya sarvabījānām eṣā sāṃvatsarī bhṛtiḥ ||
na ca vaiśyasya kāmaḥ syān na rakṣeyaṃ paśūn iti ||
vaiśye cecchati nānyena rakṣitavyāḥ kathaṃ cana ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैश्यस्य अपि इह यः धर्मःvaiśyasya api iha yaḥ dharmaḥи какая здесь дхарма вайшьи; обязанность
तम् ते वक्ष्यामि भारतtam te vakṣyāmi bhārataеё тебе скажу, Бхарата; изложу
दानम् अध्ययनम् यज्ञःdānam adhyayanam yajñaḥдарение, изучение, жертва; жертвоприношение
शौचेन धन संचयःśaucena dhana saṃcayaḥс чистотой накопление богатства; честный доход
पितृ वत् पालयेत् वैश्यःpitṛ vat pālayet vaiśyaḥкак отец пусть хранит вайшья; заботится
युक्तः सर्व पशून् इहyuktaḥ sarva paśūn ihaвнимательный ко всем животным здесь; скоту
विकर्म तत् भवेत् अन्यत्vikarma tat bhavet anyatзапретным делом было бы другое; не тем долгом
कर्म यत् यत् समाचरेत्karma yat yat samācaretкакое бы дело он ни делал; исполнял
रक्षया सः हि तेषाम् वैrakṣayā saḥ hi teṣām vaiведь защитой их именно он; охраной скота
महत् सुखम् अवाप्नुयात्mahat sukham avāpnuyātвеликое счастье получит; благо
प्रजापतिः हि वैश्यायprajāpatiḥ hi vaiśyāyaведь Праджапати вайшье; создатель
सृष्ट्वा परिददे पशून्sṛṣṭvā paridade paśūnсоздав, передал животных; скот
ब्राह्मणाय च राज्ञे चbrāhmaṇāya ca rājñe caи брахману, и царю; правителю
सर्वाः परिददे प्रजाःsarvāḥ paridade prajāḥвсех подданных передал; живых существ
तस्य वृत्तिम् प्रवक्ष्यामिtasya vṛttim pravakṣyāmiего образ жизни расскажу; средства
यत् च तस्य उपजीवनम्yat ca tasya upajīvanamи что его пропитание; доход
षण्णाम् एकाम् पिबेत् धेनुम्ṣaṇṇām ekām pibet dhenumиз шести одну пусть доит корову; молочную
शतात् च मिथुनम् हरेत्śatāt ca mithunam haretи из сотни пару пусть берёт; самца и самку
लये च सप्तमः भागःlaye ca saptamaḥ bhāgaḥи при урожае седьмая доля; сборе
तथा शृङ्गे कला खुरेtathā śṛṅge kalā khureтакже в роге, доля в копыте; из приплода
सस्यस्य सर्व बीजानाम्sasyasya sarva bījānāmурожая всех семян; зерна
एषा सांवत्सरी भृतिःeṣā sāṃvatsarī bhṛtiḥэто годовая плата; содержание
न च वैश्यस्य कामः स्यात्na ca vaiśyasya kāmaḥ syātи не должно быть желания вайшьи; воли
न रक्षेयम् पशून् इतिna rakṣeyam paśūn itiне буду охранять животных, так; скот
वैश्ये च इच्छतिvaiśye ca icchatiи когда вайшья желает; согласен
न अन्येन रक्षितव्याःna anyena rakṣitavyāḥне другим должны охраняться; никем иным
कथम् चनkatham canaникаким образом; совсем
Translation

«Теперь, Бхарата, я скажу тебе дхарму вайшьи. Его обязанности — дарение, изучение, жертва и чистое накопление богатства. Вайшья должен заботливо, как отец, охранять всех животных; любое другое дело, которое он стал бы делать вместо этого, было бы отклонением от его обязанности. Именно защитой скота он получает великое благо. Праджапати, создав животных, передал их вайшье, а брахману и царю передал всех подданных. Теперь я расскажу его образ жизни и средства пропитания: из шести коров он может доить одну, из сотни брать одну пару, при урожае получать седьмую долю, а также долю от приплода и копытного прироста; таково его годовое содержание от урожая и всякого семени. Вайшья не должен говорить: “Я не буду охранять скот”. Если вайшья готов это делать, животных никоим образом не следует поручать другому».

Version

ff87864a60e3 · published Jun 21, 2026, 2:29:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with