Mahabharata
Mucukunda, Vaiśravaṇa, and the Two Powers12.75.19-22
10291 / 15823
Mahabharata · 12.75.19-22
Devanāgarī

भीष्म उवाच
ततो वैश्रवणो राजा विस्मयं परमं ययौ ॥
क्षत्रधर्मे स्थितं दृष्ट्वा मुचुकुन्दम् असंभ्रमम् ॥
ततो राजा मुचुकुन्दः सो ऽन्वशासद् वसुंधराम् ॥
बाहुवीर्यार्जितां सम्यक् क्षत्रधर्मम् अनुव्रतः ॥
एवं यो ब्रह्मविद् राजा ब्रह्मपूर्वं प्रवर्तते ॥
जयत्य् अविजिताम् उर्वीं यशश् च महद् अश्नुते ॥
नित्योदको ब्राह्मणः स्यान् नित्यशस्त्रश् च क्षत्रियः ॥
तयोर् हि सर्वम् आयत्तं यत् किं चिज् जगतीगतम् ॥

Transliteration (IAST)

bhīṣma uvāca
tato vaiśravaṇo rājā vismayaṃ paramaṃ yayau ||
kṣatradharme sthitaṃ dṛṣṭvā mucukundam asaṃbhramam ||
tato rājā mucukundaḥ so 'nvaśāsad vasuṃdharām ||
bāhuvīryārjitāṃ samyak kṣatradharmam anuvrataḥ ||
evaṃ yo brahmavid rājā brahmapūrvaṃ pravartate ||
jayaty avijitām urvīṃ yaśaś ca mahad aśnute ||
nityodako brāhmaṇaḥ syān nityaśastraś ca kṣatriyaḥ ||
tayor hi sarvam āyattaṃ yat kiṃ cij jagatīgatam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма продолжил
ततः वैश्रवणः राजाtataḥ vaiśravaṇaḥ rājāтогда царь Вайшравана; Кубера
विस्मयम् परमम् ययौvismayam paramam yayauв высшее удивление вошёл; удивился
क्षत्र धर्मे स्थितम् दृष्ट्वाkṣatra dharme sthitam dṛṣṭvāувидев стоящего в кшатрийской дхарме; утверждённого
मुचुकुन्दम् असंभ्रमम्mucukundam asaṃbhramamМучукунду несмущённого; спокойного
ततः राजा मुचुकुन्दःtataḥ rājā mucukundaḥзатем царь Мучукунда; правитель
सः अन्वशासत् वसुंधराम्saḥ anvaśāsat vasuṃdharāmон правил землёй; владычествовал
बाहु वीर्य अर्जिताम् सम्यक्bāhu vīrya arjitām samyakсилой рук добытой, правильно; завоёванной
क्षत्र धर्मम् अनुव्रतःkṣatra dharmam anuvrataḥследуя кшатрийской дхарме; обету
एवम् यः ब्रह्म वित् राजाevam yaḥ brahma vit rājāтакой царь, знающий Брахман; мудрый
ब्रह्म पूर्वम् प्रवर्ततेbrahma pūrvam pravartateс брахманством впереди действует; ставя первым
जयति अविजिताम् उर्वीम्jayati avijitām urvīmпобеждает непобеждённую землю; широкую
यशः च महत् अश्नुतेyaśaḥ ca mahat aśnuteи великую славу вкушает; достигает
नित्य उदकः ब्राह्मणः स्यात्nitya udakaḥ brāhmaṇaḥ syātс постоянной водой пусть будет брахман; ритуально готовый
नित्य शस्त्रः च क्षत्रियःnitya śastraḥ ca kṣatriyaḥи с постоянным оружием кшатрий; вооружённый
तयोः हि सर्वम् आयत्तम्tayoḥ hi sarvam āyattamведь от этих двух всё зависит; основано
यत् किम् चित् जगती गतम्yat kim cit jagatī gatamчто бы ни было на земле; в мире
Translation

Бхишма сказал: «Тогда царь Вайшравана пришёл в высшее удивление, увидев Мучукунду несмущённо стоящим в кшатрийской дхарме. После этого царь Мучукунда, следуя обету кшатрийской дхармы, правильно правил землёй, добытой силой своих рук. Так царь, знающий Брахман и действующий, ставя брахманскую силу впереди, побеждает даже непобеждённую землю и достигает великой славы. Брахман должен всегда иметь воду, а кшатрий — всегда оружие; ведь от этих двух зависит всё, что находится на земле».

Version

f9549f548dab · published Jun 20, 2026, 6:45:56 PM UTC

Available inRU

Page between verses with