प्रचारं भृत्यभरणं व्ययं गोग्रामतो भयम् ॥
योगक्षेमं च संप्रेक्ष्य गोमिनः कारयेत् करान् ॥
उपेक्षिता हि नश्येयुर् गोमिनो ऽरण्यवासिनः ॥
तस्मात् तेषु विशेषेण मृदुपूर्वं समाचरेत् ॥
सान्त्वनं रक्षणं दानम् अवस्था चाप्य् अभीक्ष्णशः ॥
गोमिनां पार्थ कर्तव्यं संविभागाः प्रियाणि च ॥
अजस्रम् उपयोक्तव्यं फलं गोमिषु सर्वतः ॥
प्रभावयति राष्ट्रं च व्यवहारं कृषिं तथा ॥
तस्माद् गोमिषु यत्नेन प्रीतिं कुर्याद् विचक्षणः ॥
दयावान् अप्रमत्तश् च करान् संप्रणयन् मृदून् ॥
सर्वत्र क्षेमचरणं सुलभं तात गोमिभिः ॥
न ह्य् अतः सदृशं किं चिद् धनम् अस्ति युधिष्ठिर ॥
pracāraṃ bhṛtyabharaṇaṃ vyayaṃ gogrāmato bhayam ||
yogakṣemaṃ ca saṃprekṣya gominaḥ kārayet karān ||
upekṣitā hi naśyeyur gomino 'raṇyavāsinaḥ ||
tasmāt teṣu viśeṣeṇa mṛdupūrvaṃ samācaret ||
sāntvanaṃ rakṣaṇaṃ dānam avasthā cāpy abhīkṣṇaśaḥ ||
gomināṃ pārtha kartavyaṃ saṃvibhāgāḥ priyāṇi ca ||
ajasram upayoktavyaṃ phalaṃ gomiṣu sarvataḥ ||
prabhāvayati rāṣṭraṃ ca vyavahāraṃ kṛṣiṃ tathā ||
tasmād gomiṣu yatnena prītiṃ kuryād vicakṣaṇaḥ ||
dayāvān apramattaś ca karān saṃpraṇayan mṛdūn ||
sarvatra kṣemacaraṇaṃ sulabhaṃ tāta gomibhiḥ ||
na hy ataḥ sadṛśaṃ kiṃ cid dhanam asti yudhiṣṭhira ||
«С владельцев коров налоги следует назначать, рассмотрев выгулы, содержание работников, расходы, опасности для скотоводческих поселений, а также их приобретение и сохранность. Оставленные без внимания владельцы коров, живущие в лесах, погибнут; поэтому с ними особенно нужно сначала обращаться мягко. Для владельцев коров, Партха, следует часто делать умиротворение, защиту, помощь, проверку их положения, справедливые доли и приятные блага. Плод от владельцев коров нужно использовать постоянно и повсюду: он усиливает область, правосудие и земледелие. Поэтому разумный, сострадательный и бдительный правитель должен с усилием поддерживать расположение владельцев коров, вводя мягкие налоги. С помощью скотоводов легко достигается безопасность повсюду, сын; ведь нет богатства, равного этому, Юдхиштхира».
902cb2e44140 · published Jun 20, 2026, 7:33:53 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Глава завершается особым вниманием к скотоводам: коровы поддерживают область, земледелие, движение и богатство. Поэтому налог на них должен быть мягким, а отношение царя — защитным и сострадательным.