Mahabharata
Signs and Types of Warriors12.102.14-20
10408 / 15823
Mahabharata · 12.102.14-20
Devanāgarī

जिह्माक्षाः प्रललाटाश् च निर्मांसहनवो ऽपि च ॥
वक्रबाह्वङ्गुलीसक्ताः कृशा धमनिसंतताः ॥
प्रविशन्त्य् अतिवेगेन संपराये ऽभ्युपस्थिते ॥
वारणा इव संमत्तास् ते भवन्ति दुरासदाः ॥
दीप्तस्फुटितकेशान्ताः स्थूलपार्श्वहनूमुखाः ॥
उन्नतांसाः पृथुग्रीवा विकटाः स्थूलपिण्डिकाः ॥
उद्वृत्ताश् चैव सुग्रीवा विनता विहगा इव ॥
पिण्डशीर्षाहिवक्त्राश् च वृषदंशमुखा इव ॥
उग्रस्वना मन्युमन्तो युद्धेष्व् आरावसारिणः ॥
अधर्मज्ञावलिप्ताश् च घोरा रौद्रप्रदर्शिनः ॥
त्यक्तात्मानः सर्व एते अन्त्यजा ह्य् अनिवर्तिनः ॥
पुरस्कार्याः सदा सैन्ये हन्यन्ते घ्नन्ति चापि ते ॥
अधार्मिका भिन्नवृत्ताः साध्व् एवैषां पराभवः ॥
एवम् एव प्रकुप्यन्ति राज्ञो ऽप्य् एते ह्य् अभीक्ष्णशः ॥

Transliteration (IAST)

jihmākṣāḥ pralalāṭāś ca nirmāṃsahanavo 'pi ca ||
vakrabāhvaṅgulīsaktāḥ kṛśā dhamanisaṃtatāḥ ||
praviśanty ativegena saṃparāye 'bhyupasthite ||
vāraṇā iva saṃmattās te bhavanti durāsadāḥ ||
dīptasphuṭitakeśāntāḥ sthūlapārśvahanūmukhāḥ ||
unnatāṃsāḥ pṛthugrīvā vikaṭāḥ sthūlapiṇḍikāḥ ||
udvṛttāś caiva sugrīvā vinatā vihagā iva ||
piṇḍaśīrṣāhivaktrāś ca vṛṣadaṃśamukhā iva ||
ugrasvanā manyumanto yuddheṣv ārāvasāriṇaḥ ||
adharmajñāvaliptāś ca ghorā raudrapradarśinaḥ ||
tyaktātmānaḥ sarva ete antyajā hy anivartinaḥ ||
puraskāryāḥ sadā sainye hanyante ghnanti cāpi te ||
adhārmikā bhinnavṛttāḥ sādhv evaiṣāṃ parābhavaḥ ||
evam eva prakupyanti rājño 'py ete hy abhīkṣṇaśaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
जिह्म अक्षाःjihma akṣāḥс кривыми глазами; косым взглядом
प्रललाटाः चpralalāṭāḥ caи с выступающим лбом; широколобые
निर्मांस हनवः अपि चnirmāṃsa hanavaḥ api caи с безмясистыми челюстями; сухими скулами
वक्र बाहु अङ्गुली सक्ताःvakra bāhu aṅgulī saktāḥс кривыми руками, пальцами скованными; цепкими пальцами
कृशाः धमनि संतताःkṛśāḥ dhamani saṃtatāḥхудые, покрытые жилами; с выступающими венами
प्रविशन्ति अतिवेगेनpraviśanti ativegenaвходят с огромной скоростью; врываются
संपराये अभ्युपस्थितेsaṃparāye abhyupasthiteкогда битва наступила; при столкновении
वारणाः इव संमत्ताःvāraṇāḥ iva saṃmattāḥкак обезумевшие слоны; опьянённые слоны
ते भवन्ति दुरासदाःte bhavanti durāsadāḥони бывают труднодоступны; опасны для нападения
दीप्त स्फुटित केश अन्ताःdīpta sphuṭita keśa antāḥс пылающими, распущенными концами волос; взъерошенными
स्थूल पार्श्व हनू मुखाःsthūla pārśva hanū mukhāḥс крупными боками, челюстями, лицами; широколицыми
उन्नत अंसाःunnata aṃsāḥс поднятыми плечами; высокоплечие
पृथु ग्रीवाःpṛthu grīvāḥс широкими шеями; толстошеие
विकटाः स्थूल पिण्डिकाःvikaṭāḥ sthūla piṇḍikāḥогромные, с толстыми икрами; массивные
उद्वृत्ताः च एवudvṛttāḥ ca evaи выпуклые также; вздыбленные
सुग्रीवाःsugrīvāḥс красивой шеей; крепкошеие
विनताः विहगाः इवvinatāḥ vihagāḥ ivaсогнутые как птицы; наклонённые
पिण्ड शीर्ष अहि वक्त्राः चpiṇḍa śīrṣa ahi vaktrāḥ caс круглой головой и змеиным лицом; змеелицые
वृष दंश मुखाः इवvṛṣa daṃśa mukhāḥ ivaсловно с лицом бычьего укуса; яростноротые
उग्र स्वनाःugra svanāḥс грозным голосом; страшнозвучные
मन्युमन्तःmanyumantaḥполные гнева; яростные
युद्धेषु आराव सारिणःyuddheṣu ārāva sāriṇaḥв боях следующие за криком; идущие на рёв
अधर्म ज्ञाःadharma jñāḥзнающие беззаконие; привычные к адхарме
अवलिप्ताः चavaliptāḥ caи заносчивые; надменные
घोराः रौद्र प्रदर्शिनःghorāḥ raudra pradarśinaḥстрашные, являющие свирепость; жестокого вида
त्यक्त आत्मानःtyakta ātmānaḥоставившие себя; презревшие жизнь
सर्वे एते अन्त्यजाः हिsarve ete antyajāḥ hiвсе эти ведь крайние люди; низшие отряды
अनिवर्तिनःanivartinaḥне отступающие; не поворачивающие назад
पुरस्कार्याः सदा सैन्येpuraskāryāḥ sadā sainyeих всегда ставят впереди войска; в авангарде
हन्यन्ते घ्नन्ति च अपि तेhanyante ghnanti ca api teони гибнут и также убивают; поражают
अधार्मिकाः भिन्न वृत्ताःadhārmikāḥ bhinna vṛttāḥнеправедные, сломленного поведения; нарушенного нрава
साधु एव एषाम् पराभवःsādhu eva eṣām parābhavaḥих поражение именно благо; хорошо
एवम् एव प्रकुप्यन्तिevam eva prakupyantiтак же они гневаются; вспыхивают
राज्ञः अपि एते हिrājñaḥ api ete hiдаже против царя эти ведь; на самого царя
अभीक्ष्णशःabhīkṣṇaśaḥчасто; снова и снова
Translation

«С кривыми глазами, выступающим лбом, сухими челюстями, кривыми руками, цепкими пальцами, худые и покрытые жилами, они врываются с огромной скоростью, когда наступает битва, как обезумевшие слоны, и бывают трудны для нападения. С пылающими распущенными волосами, крупными боками, челюстями и лицами, высокими плечами, широкими шеями, огромные, с толстыми икрами, выпуклые, крепкошеие, согнутые как птицы, с круглыми головами, змеиными лицами и яростным ртом, с грозным голосом, полные гнева и идущие в бою на рёв, они знают беззаконие, надменны, страшны и являют свирепость. Все эти люди, презревшие жизнь и не отступающие, стоят в авангарде войска: они гибнут и сами убивают. Но они неправедны и с повреждённым поведением; их поражение само по себе благо, потому что такие люди часто вспыхивают гневом даже против царя».

Version

8dd3a708a9f5 · published Jun 20, 2026, 8:18:07 PM UTC

Available inRU

Page between verses with