अप्य् अनार्यो ऽकृतप्रज्ञः पुरुषो ऽपि सुदारुणः ॥
सुमहत् प्राप्नुयात् पुण्यं बलाको ऽन्धवधाद् इव ॥
किम् आश्चर्यं च यन् मूढो धर्मकामो ऽप्य् अधर्मवित् ॥
सुमहत् प्राप्नुयात् पापं गङ्गायाम् इव कौशिकः ॥
तादृशो ऽयम् अनुप्रश्नो यत्र धर्मः सुदुर्वचः ॥
दुष्करः प्रतिसंख्यातुं तर्केणात्र व्यवस्यति ॥
प्रभावार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ॥
यत् स्याद् अहिंसासंयुक्तं स धर्म इति निश्चयः ॥
धारणाद् धर्म इत्य् आहुर् धर्मेण विधृताः प्रजाः ॥
यत् स्याद् धारणसंयुक्तं स धर्म इति निश्चयः ॥
श्रुतिधर्म इति ह्य् एके नेत्य् आहुर् अपरे जनाः ॥
न तु तत् प्रत्यसूयामो न हि सर्वं विधीयते ॥
apy anāryo 'kṛtaprajñaḥ puruṣo 'pi sudāruṇaḥ ||
sumahat prāpnuyāt puṇyaṃ balāko 'ndhavadhād iva ||
kim āścaryaṃ ca yan mūḍho dharmakāmo 'py adharmavit ||
sumahat prāpnuyāt pāpaṃ gaṅgāyām iva kauśikaḥ ||
tādṛśo 'yam anupraśno yatra dharmaḥ sudurvacaḥ ||
duṣkaraḥ pratisaṃkhyātuṃ tarkeṇātra vyavasyati ||
prabhāvārthāya bhūtānāṃ dharmapravacanaṃ kṛtam ||
yat syād ahiṃsāsaṃyuktaṃ sa dharma iti niścayaḥ ||
dhāraṇād dharma ity āhur dharmeṇa vidhṛtāḥ prajāḥ ||
yat syād dhāraṇasaṃyuktaṃ sa dharma iti niścayaḥ ||
śrutidharma iti hy eke nety āhur apare janāḥ ||
na tu tat pratyasūyāmo na hi sarvaṃ vidhīyate ||
«Даже неблагородный, незрелый и очень жестокий человек может получить великую заслугу, как Балака от убийства слепого существа. И что удивительного, если глупец, желающий дхармы, но не знающий её, получает великий грех, как Каушика на Ганге? Таков этот тонкий вопрос: в нём дхарму очень трудно выразить, трудно рассчитать, и здесь приходится решать рассуждением. Учение о дхарме дано ради процветания существ; то, что соединено с невреждением, есть дхарма — таково решение. Дхармой называют то, что поддерживает, и дхармой поддержаны люди; что соединено с поддержанием, то и есть дхарма. Одни говорят: “Дхарма — это шрути”, другие говорят иначе. Мы не спорим с этим из злобы, ведь не всё прямо предписано».
b94db03f6093 · published Jun 20, 2026, 8:45:21 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Критерий Бхишмы ясен: дхарма поддерживает живых существ и связана с ахимсой. Потому внешне правильное слово может стать грехом, если оно отдаёт людей во власть разрушения.