Mahabharata
The Power of Śīla12.124.61-69
10511 / 15823
Mahabharata · 12.124.61-69
Devanāgarī

भीष्म उवाच
एवम् उक्त्वा गता तु श्रीस् ते च सर्वे युधिष्ठिर ॥
दुर्योधनस् तु पितरं भूय एवाब्रवीद् इदम् ॥
शीलस्य तत्त्वम् इच्छामि वेत्तुं कौरवनन्दन ॥
प्राप्यते च यथा शीलं तम् उपायं वदस्व मे ॥
धृतराष्ट्र उवाच
सोपायं पूर्वम् उद्दिष्टं प्रह्रादेन महात्मना ॥
संक्षेपतस् तु शीलस्य शृणु प्राप्तिं नराधिप ॥
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा ॥
अनुग्रहश् च दानं च शीलम् एतत् प्रशस्यते ॥
यद् अन्येषां हितं न स्याद् आत्मनः कर्म पौरुषम् ॥
अपत्रपेत वा येन न तत् कुर्यात् कथं चन ॥
तत् तु कर्म तथा कुर्याद् येन श्लाघेत संसदि ॥
एतच् छीलं समासेन कथितं कुरुसत्तम ॥
यद्य् अप्य् अशीला नृपते प्राप्नुवन्ति क्व चिच् छ्रियम् ॥
न भुञ्जते चिरं तात समूलाश् च पतन्ति ते ॥
एतद् विदित्वा तत्त्वेन शीलवान् भव पुत्रक ॥
यदीच्छसि श्रियं तात सुविशिष्टां युधिष्ठिरात् ॥
भीष्म उवाच
एतत् कथितवान् पुत्रे धृतराष्ट्रो नराधिप ॥
एतत् कुरुष्व कौन्तेय ततः प्राप्स्यसि तत् फलम् ॥

Transliteration (IAST)

bhīṣma uvāca
evam uktvā gatā tu śrīs te ca sarve yudhiṣṭhira ||
duryodhanas tu pitaraṃ bhūya evābravīd idam ||
śīlasya tattvam icchāmi vettuṃ kauravanandana ||
prāpyate ca yathā śīlaṃ tam upāyaṃ vadasva me ||
dhṛtarāṣṭra uvāca
sopāyaṃ pūrvam uddiṣṭaṃ prahrādena mahātmanā ||
saṃkṣepatas tu śīlasya śṛṇu prāptiṃ narādhipa ||
adrohaḥ sarvabhūteṣu karmaṇā manasā girā ||
anugrahaś ca dānaṃ ca śīlam etat praśasyate ||
yad anyeṣāṃ hitaṃ na syād ātmanaḥ karma pauruṣam ||
apatrapeta vā yena na tat kuryāt kathaṃ cana ||
tat tu karma tathā kuryād yena ślāgheta saṃsadi ||
etac chīlaṃ samāsena kathitaṃ kurusattama ||
yady apy aśīlā nṛpate prāpnuvanti kva cic chriyam ||
na bhuñjate ciraṃ tāta samūlāś ca patanti te ||
etad viditvā tattvena śīlavān bhava putraka ||
yadīcchasi śriyaṃ tāta suviśiṣṭāṃ yudhiṣṭhirāt ||
bhīṣma uvāca
etat kathitavān putre dhṛtarāṣṭro narādhipa ||
etat kuruṣva kaunteya tataḥ prāpsyasi tat phalam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма продолжил
एवम् उक्त्वा गता तु श्रीःevam uktvā gatā tu śrīḥтак сказав, Шри ушла; удалилась
ते च सर्वे युधिष्ठिरte ca sarve yudhiṣṭhiraи все они, Юдхиштхира; остальные
दुर्योधनः तु पितरम्duryodhanaḥ tu pitaramДурьодхана же отца; Дхритараштру
भूयः एव अब्रवीत् इदम्bhūyaḥ eva abravīt idamснова сказал это; спросил
शीलस्य तत्त्वम् इच्छामिśīlasya tattvam icchāmiсущность śīla я хочу; истину
वेत्तुम् कौरव नन्दनvettum kaurava nandanaузнать, радость Кауравов; Дхритараштра
प्राप्यते च यथा शीलम्prāpyate ca yathā śīlamи как достигается śīla; добрый нрав
तम् उपायम् वदस्व मेtam upāyam vadasva meтот способ скажи мне; объясни
धृतराष्ट्र उवाचdhṛtarāṣṭra uvācaДхритараштра сказал; ответил
स उपायम् पूर्वम् उद्दिष्टम्sa upāyam pūrvam uddiṣṭamсо способом прежде указано; объяснено
प्रह्रादेन महात्मनाprahrādena mahātmanāвеликодушным Прахладой; махатмой
संक्षेपतः तु शीलस्यsaṃkṣepataḥ tu śīlasyaно кратко śīla; доброго нрава
शृणु प्राप्तिम् नर अधिपśṛṇu prāptim nara adhipaслушай достижение, владыка людей; обретение
अद्रोहः सर्व भूतेषुadrohaḥ sarva bhūteṣuневраждебность ко всем существам; непричинение вреда
कर्मणा मनसा गिराkarmaṇā manasā girāделом, умом и речью; словом
अनुग्रहः चanugrahaḥ caи благосклонность; милость
दानम् चdānam caи дарение; щедрость
शीलम् एतत् प्रशस्यतेśīlam etat praśasyateэто śīla восхваляется; добрый нрав
यत् अन्येषाम् हितम् न स्यात्yat anyeṣām hitam na syātчто не было бы благом другим; пользой
आत्मनः कर्म पौरुषम्ātmanaḥ karma pauruṣamсобственное действие и усилие; дело
अपत्रपेत वा येनapatrapeta vā yenaили от чего человек стыдился бы; смущался
न तत् कुर्यात् कथम् चनna tat kuryāt katham canaто не следует делать никак; никогда
तत् तु कर्म तथा कुर्यात्tat tu karma tathā kuryātно то действие так пусть делает; совершает
येन श्लाघेत संसदिyena ślāgheta saṃsadiза которое его хвалили бы в собрании; почитали
एतत् शीलम् समासेनetat śīlam samāsenaэто śīla вкратце; кратко
कथितम् कुरु सत्तमkathitam kuru sattamaрассказано, лучший из Куру; объяснено
यदि अपि अशीलाः नृपतेyadi api aśīlāḥ nṛpateесли даже лишённые śīla, царь; дурнонравные
प्राप्नुवन्ति क्व चित् श्रियम्prāpnuvanti kva cit śriyamгде-то достигают Шри; процветания
न भुञ्जते चिरम् तातna bhuñjate ciram tātaне наслаждаются долго, сын; недолго
समूलाः च पतन्ति तेsamūlāḥ ca patanti teи падают вместе с корнем; полностью
एतत् विदित्वा तत्त्वेनetat viditvā tattvenaэто узнав по истине; сути
शीलवान् भव पुत्रकśīlavān bhava putrakaбудь обладателем śīla, сынок; добронравным
यदि इच्छसि श्रियम् तातyadi icchasi śriyam tātaесли желаешь Шри, сын; процветания
सु विशिष्टाम् युधिष्ठिरात्su viśiṣṭām yudhiṣṭhirātболее превосходную, чем у Юдхиштхиры; особую
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; заключил
एतत् कथितवान् पुत्रेetat kathitavān putreэто рассказал сыну; Дурьодхане
धृतराष्ट्रः नर अधिपdhṛtarāṣṭraḥ nara adhipaДхритараштра, владыка людей; царь
एतत् कुरुष्व कौन्तेयetat kuruṣva kaunteyaэто исполняй, Каунтея; делай
ततः प्राप्स्यसि तत् फलम्tataḥ prāpsyasi tat phalamтогда получишь тот плод; результат
Translation

Бхишма сказал: «Так сказав, Шри ушла, и вместе с ней ушли все остальные, Юдхиштхира. Дурьодхана снова обратился к отцу: “Радость Кауравов, я хочу узнать сущность śīla и способ, которым оно обретается. Скажи мне”. Дхритараштра ответил: “Этот способ прежде был указан великодушным Прахладой. Теперь, владыка людей, слушай кратко, как обретается śīla. Невраждебность ко всем существам делом, умом и речью, благосклонность и дарение — это восхваляется как śīla. Действие, собственное усилие, которое не было бы благом для других или из-за которого человек стыдился бы, нельзя совершать ни при каких обстоятельствах. Но надо делать такое действие, за которое тебя похвалили бы в собрании. Так, лучший из Куру, вкратце рассказано śīla. Даже если люди без śīla где-то достигают процветания, они не наслаждаются им долго, сын; они падают вместе с корнем. Узнав это по сути, стань обладателем śīla, сынок, если желаешь Шри, более превосходной, чем у Юдхиштхиры”. Бхишма заключил: “Так Дхритараштра рассказал это сыну, владыка людей. Исполняй это, Каунтея, и тогда получишь соответствующий плод”».

Version

028730a41a5a · published Jun 20, 2026, 9:42:25 PM UTC

Available inRU

Page between verses with