Mahabharata
Tapas as the Root of Attainment12.155.6-10
10670 / 15823
Mahabharata · 12.155.6-10
Devanāgarī

सुरापो ऽसंमतादायी भ्रूणहा गुरुतल्पगः ॥
तपसैव सुतप्तेन नरः पापाद् विमुच्यते ॥
तपसो बहुरूपस्य तैस् तैर् द्वारैः प्रवर्ततः ॥
निवृत्त्या वर्तमानस्य तपो नानशनात् परम् ॥
अहिंसा सत्यवचनं दानम् इन्द्रियनिग्रहः ॥
एतेभ्यो हि महाराज तपो नानशनात् परम् ॥
न दुष्करतरं दानान् नातिमातरम् आश्रमः ॥
त्रैविद्येभ्यः परं नास्ति संन्यासः परमं तपः ॥
इन्द्रियाणीह रक्षन्ति धनधान्याभिगुप्तये ॥
तस्माद् अर्थे च धर्मे च तपो नानशनात् परम् ॥

Transliteration (IAST)

surāpo 'saṃmatādāyī bhrūṇahā gurutalpagaḥ ||
tapasaiva sutaptena naraḥ pāpād vimucyate ||
tapaso bahurūpasya tais tair dvāraiḥ pravartataḥ ||
nivṛttyā vartamānasya tapo nānaśanāt param ||
ahiṃsā satyavacanaṃ dānam indriyanigrahaḥ ||
etebhyo hi mahārāja tapo nānaśanāt param ||
na duṣkarataraṃ dānān nātimātaram āśramaḥ ||
traividyebhyaḥ paraṃ nāsti saṃnyāsaḥ paramaṃ tapaḥ ||
indriyāṇīha rakṣanti dhanadhānyābhiguptaye ||
tasmād arthe ca dharme ca tapo nānaśanāt param ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
सुरापः असंमत आदायीsurāpaḥ asaṃmata ādāyīпьющий хмельное, берущий недозволенное; неодобренное
भ्रूण हा गुरु तल्प गःbhrūṇa hā guru talpa gaḥубийца зародыша, идущий на ложе учителя; греховный
तपसा एव सु तप्तेनtapasā eva su taptenaименно хорошо совершённым тапасом; прожжённым
नरः पापात् विमुच्यतेnaraḥ pāpāt vimucyateчеловек освобождается от греха; вины
तपसः बहु रूपस्यtapasaḥ bahu rūpasyaу тапаса многообразного; разных форм
तैः तैः द्वारैः प्रवर्ततःtaiḥ taiḥ dvāraiḥ pravartataḥдействующего теми и теми дверями; способами
निवृत्त्या वर्तमानस्यnivṛttyā vartamānasyaдвижущегося отречением; воздержанием
तपः न अनशनात् परम्tapaḥ na anaśanāt paramнет тапаса выше поста; выше голодания
अहिंसा सत्य वचनम्ahiṃsā satya vacanamненасилие, правдивая речь; истинное слово
दानम् इन्द्रिय निग्रहःdānam indriya nigrahaḥдар, обуздание чувств; контроль
एतेभ्यः हि महा राजetebhyaḥ hi mahā rājaвыше этого, великий царь; от них
तपः न अनशनात् परम्tapaḥ na anaśanāt paramнет тапаса, не голодание высшее; не только пост
न दुष्करतरम् दानात्na duṣkarataram dānātнет труднее дара; щедрости
न अति मातरम् आश्रमःna ati mātaram āśramaḥнет ашрама выше матери; материнского
त्रै विद्येभ्यः परम् न अस्तिtrai vidyebhyaḥ param na astiнет выше знающих три Веды; тройного знания
संन्यासः परमम् तपःsaṃnyāsaḥ paramam tapaḥотречение — высший тапас; аскеза
इन्द्रियाणि इह रक्षन्तिindriyāṇi iha rakṣantiчувства здесь охраняют; сдерживают
धन धान्य अभिगुप्तयेdhana dhānya abhiguptayeради защиты богатства и зерна; имущества
तस्मात् अर्थे च धर्मे चtasmāt arthe ca dharme caпоэтому и в пользе, и в дхарме; цели
तपः न अनशनात् परम्tapaḥ na anaśanāt paramнет тапаса выше поста; выше воздержания
Translation

«Пьющий хмельное, берущий недозволенное, убийца зародыша и осквернивший ложе учителя освобождаются от греха именно хорошо совершённым тапасом. Тапас многообразен и действует через разные врата; когда он основан на отречении, нет тапаса выше поста. Но ненасилие, правдивая речь, дар и обуздание чувств также являются тапасом, о великий царь; не один пост является высшим. Нет ничего труднее дара, нет почитания выше матери, нет выше знатоков трёх Вед, а отречение — высший тапас. Чувства следует охранять здесь ради сохранения богатства и зерна; поэтому и в пользе, и в дхарме тапас проявляется как воздержание».

Version

78de4bbae4b5 · published Jun 20, 2026, 10:25:05 PM UTC

Available inRU

Page between verses with