सलिलैकार्णवं तात पुरा सर्वम् अभूद् इदम् ॥
निष्प्रकम्पम् अनाकाशम् अनिर्देश्यमहीतलम् ॥
तमःसंवृतम् अस्पर्शम् अतिगम्भीरदर्शनम् ॥
निःशब्दं चाप्रमेयं च तत्र जज्ञे पितामहः ॥
सो ऽसृजद् वायुम् अग्निं च भास्करं चापि वीर्यवान् ॥
आकाशम् असृजच् चोर्ध्वम् अधो भूमिं च नैरृतिम् ॥
नभः सचन्द्रतारं च नक्षत्राणि ग्रहांस् तथा ॥
संवत्सरान् अहोरात्रान् ऋतून् अथ लवान् क्षणान् ॥
ततः शरीरं लोकस्थं स्थापयित्वा पितामहः ॥
जनयाम् आस भगवान् पुत्रान् उत्तमतेजसः ॥
मरीचिम् ऋषिम् अत्रिं च पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् ॥
वसिष्ठाङ्गिरसौ चोभौ रुद्रं च प्रभुम् ईश्वरम् ॥
प्राचेतसस् तथा दक्षः कन्याः षष्टिम् अजीजनत् ॥
ता वै ब्रह्मर्षयः सर्वाः प्रजार्थं प्रतिपेदिरे ॥
ताभ्यो विश्वानि भूतानि देवाः पितृगणास् तथा ॥
गन्धर्वाप्सरसश् चैव रक्षांसि विविधानि च ॥
पतत्रिमृगमीनाश् च प्लवंगाश् च महोरगाः ॥
नानाकृतिबलाश् चान्ये जलक्षितिविचारिणः ॥
औद्भिदाः स्वेदजाश् चैव अण्डजाश् च जरायुजाः ॥
जज्ञे तात तथा सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् ॥
भूतसर्गम् इमं कृत्वा सर्वलोकपितामहः ॥
शाश्वतं वेदपठितं धर्मं च युयुजे पुनः ॥
तस्मिन् धर्मे स्थिता देवाः सहाचार्यपुरोहिताः ॥
आदित्या वसवो रुद्राः ससाध्या मरुदश्विनः ॥
भृग्वत्र्यङ्गिरसः सिद्धाः काश्यपश् च तपोधनः ॥
वसिष्ठगौतमागस्त्यास् तथा नारदपर्वतौ ॥
ऋषयो वालखिल्याश् च प्रभासाः सिकतास् तथा ॥
घृताचाः सोमवायव्या वैखानसमरीचिपाः ॥
अकृष्टाश् चैव हंसाश् च ऋषयो ऽथाग्नियोनिजाः ॥
वानप्रस्थाः पृश्नयश् च स्थिता ब्रह्मानुशासने ॥
salilaikārṇavaṃ tāta purā sarvam abhūd idam ||
niṣprakampam anākāśam anirdeśyamahītalam ||
tamaḥsaṃvṛtam asparśam atigambhīradarśanam ||
niḥśabdaṃ cāprameyaṃ ca tatra jajñe pitāmahaḥ ||
so 'sṛjad vāyum agniṃ ca bhāskaraṃ cāpi vīryavān ||
ākāśam asṛjac cordhvam adho bhūmiṃ ca nairṛtim ||
nabhaḥ sacandratāraṃ ca nakṣatrāṇi grahāṃs tathā ||
saṃvatsarān ahorātrān ṛtūn atha lavān kṣaṇān ||
tataḥ śarīraṃ lokasthaṃ sthāpayitvā pitāmahaḥ ||
janayām āsa bhagavān putrān uttamatejasaḥ ||
marīcim ṛṣim atriṃ ca pulastyaṃ pulahaṃ kratum ||
vasiṣṭhāṅgirasau cobhau rudraṃ ca prabhum īśvaram ||
prācetasas tathā dakṣaḥ kanyāḥ ṣaṣṭim ajījanat ||
tā vai brahmarṣayaḥ sarvāḥ prajārthaṃ pratipedire ||
tābhyo viśvāni bhūtāni devāḥ pitṛgaṇās tathā ||
gandharvāpsarasaś caiva rakṣāṃsi vividhāni ca ||
patatrimṛgamīnāś ca plavaṃgāś ca mahoragāḥ ||
nānākṛtibalāś cānye jalakṣitivicāriṇaḥ ||
audbhidāḥ svedajāś caiva aṇḍajāś ca jarāyujāḥ ||
jajñe tāta tathā sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam ||
bhūtasargam imaṃ kṛtvā sarvalokapitāmahaḥ ||
śāśvataṃ vedapaṭhitaṃ dharmaṃ ca yuyuje punaḥ ||
tasmin dharme sthitā devāḥ sahācāryapurohitāḥ ||
ādityā vasavo rudrāḥ sasādhyā marudaśvinaḥ ||
bhṛgvatryaṅgirasaḥ siddhāḥ kāśyapaś ca tapodhanaḥ ||
vasiṣṭhagautamāgastyās tathā nāradaparvatau ||
ṛṣayo vālakhilyāś ca prabhāsāḥ sikatās tathā ||
ghṛtācāḥ somavāyavyā vaikhānasamarīcipāḥ ||
akṛṣṭāś caiva haṃsāś ca ṛṣayo 'thāgniyonijāḥ ||
vānaprasthāḥ pṛśnayaś ca sthitā brahmānuśāsane ||
«В древности, дорогой, всё это было единым океаном вод: неподвижным, без пространства, без различимой земли, покрытым тьмой, неосязаемым, беззвучным, неизмеримым и на вид бездонным. Там родился Питамаха. Могучий Брахма создал ветер, огонь, солнце, пространство наверху и землю внизу; небо с луной и звёздами, созвездия и планеты, годы, дни и ночи, времена года и мельчайшие доли времени. Затем, установив космическое тело мира, Бхагаван породил сыновей великого сияния: Маричи, Атри, Пуластью, Пулаху, Крату, Васиштху, Ангираса и Рудру, владыку и господа. Дакша, сын Прачетаса, породил шестьдесят дочерей, и все брахмариши приняли их ради потомства. От них возникли все существа: боги, сонмы предков, гандхарвы, апсары, разные ракшасы, птицы, звери, рыбы, прыгающие животные, великие змеи и прочие существа разных видов и сил, живущие в воде и на земле. Так родился весь неподвижный и движущийся мир: растения, рождающиеся из влаги, яйцерождённые и утробные. Создав этот мир существ, Питамаха всех миров снова установил вечную дхарму, воспетую Ведой. В ней пребывали боги с учителями и жрецами: Адитьи, Васу, Рудры, Садхьи, Маруты, Ашвины, Бхригу, Атри, Ангирасы, сиддхи, Кашьяпа, Васиштха, Гаутама, Агастья, Нарада, Парвата и многие группы риши и аскетов, стоявшие под повелением Брахмы».
ad0ed3d8ed36 · published Jun 21, 2026, 9:05:45 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Перед рассказом о мече Бхишма показывает космический порядок: оружие появляется не до дхармы, а после творения и её установления. Это важно для всей главы: меч не первичен, первична дхарма, которую он должен охранять.