Mahabharata
Rājadharma Restored to Life12.167.17-21
10730 / 15823
Mahabharata · 12.167.17-21
Devanāgarī

शापश् च सुमहांस् तस्य दत्तः सुरगणैस् तदा ॥
कुक्षौ पुनर्भ्वां भार्यायां जनयित्वा चिरात् सुतान् ॥
निरयं प्राप्स्यति महत् कृतघ्नो ऽयम् इति प्रभो ॥
एतत् प्राह पुरा सर्वं नारदो मम भारत ॥
संस्मृत्य चापि सुमहद् आख्यानं पुरुषर्षभ ॥
मयापि भवते सर्वं यथावद् उपवर्णितम् ॥
कुतः कृतघ्नस्य यशः कुतः स्थानं कुतः सुखम् ॥
अश्रद्धेयः कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥
मित्रद्रोहो न कर्तव्यः पुरुषेण विशेषतः ॥
मित्रध्रुङ् निरयं घोरम् अनन्तं प्रतिपद्यते ॥
कृतज्ञेन सदा भाव्यं मित्रकामेन चानघ ॥
मित्रात् प्रभवते सत्यं मित्रात् प्रभवते बलम् ॥
सत्कारैर् उत्तमैर् मित्रं पूजयेत विचक्षणः ॥

Transliteration (IAST)

śāpaś ca sumahāṃs tasya dattaḥ suragaṇais tadā ||
kukṣau punarbhvāṃ bhāryāyāṃ janayitvā cirāt sutān ||
nirayaṃ prāpsyati mahat kṛtaghno 'yam iti prabho ||
etat prāha purā sarvaṃ nārado mama bhārata ||
saṃsmṛtya cāpi sumahad ākhyānaṃ puruṣarṣabha ||
mayāpi bhavate sarvaṃ yathāvad upavarṇitam ||
kutaḥ kṛtaghnasya yaśaḥ kutaḥ sthānaṃ kutaḥ sukham ||
aśraddheyaḥ kṛtaghno hi kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ ||
mitradroho na kartavyaḥ puruṣeṇa viśeṣataḥ ||
mitradhruṅ nirayaṃ ghoram anantaṃ pratipadyate ||
kṛtajñena sadā bhāvyaṃ mitrakāmena cānagha ||
mitrāt prabhavate satyaṃ mitrāt prabhavate balam ||
satkārair uttamair mitraṃ pūjayeta vicakṣaṇaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
शापः च सु महान् तस्यśāpaḥ ca su mahān tasyaи очень великое проклятие ему; для него
दत्तः सुर गणैः तदाdattaḥ sura gaṇaiḥ tadāбыло дано сонмами богов тогда; дэвами
कुक्षौ पुनर्भ्वाम् भार्यायाम्kukṣau punarbhvām bhāryāyāmво чреве повторно вышедшей замуж жены; второбрачной
जनयित्वा चिरात् सुतान्janayitvā cirāt sutānродив после долгого времени сыновей; произведя
निरयम् प्राप्स्यति महत्nirayam prāpsyati mahatвеликий ад достигнет; попадёт
कृतघ्नः अयम् इति प्रभोkṛtaghnaḥ ayam iti prabhoэтот неблагодарный, так, владыка; предатель
एतत् प्राह पुरा सर्वम्etat prāha purā sarvamэто сказал прежде всё; полностью
नारदः मम भारतnāradaḥ mama bhārataНарада мне, Бхарата; рассказал
संस्मृत्य च अपि सु महत्saṃsmṛtya ca api su mahatи вспомнив также очень великое; значительное
आख्यानम् पुरुष ऋषभākhyānam puruṣa ṛṣabhaсказание, бык среди людей; историю
मया अपि भवते सर्वम्mayā api bhavate sarvamмною также тебе всё; для тебя
यथावत् उपवर्णितम्yathāvat upavarṇitamкак следует изложено; описано
कुतः कृतघ्नस्य यशःkutaḥ kṛtaghnasya yaśaḥоткуда у неблагодарного слава; почёт
कुतः स्थानम् कुतः सुखम्kutaḥ sthānam kutaḥ sukhamоткуда положение, откуда счастье; покой
अश्रद्धेयः कृतघ्नः हिaśraddheyaḥ kṛtaghnaḥ hiнедостоин доверия неблагодарный ведь; без веры
कृतघ्ने न अस्ति निष्कृतिःkṛtaghne na asti niṣkṛtiḥдля неблагодарного нет искупления; очищения
मित्र द्रोहः न कर्तव्यःmitra drohaḥ na kartavyaḥпредательство друга не должно совершаться; нельзя
पुरुषेण विशेषतःpuruṣeṇa viśeṣataḥчеловеком особенно; тем более
मित्र ध्रुक् निरयम् घोरम्mitra dhruk nirayam ghoramпредающий друга страшного ада; ужасного
अनन्तम् प्रतिपद्यतेanantam pratipadyateбесконечного достигает; получает
कृतज्ञेन सदा भाव्यम्kṛtajñena sadā bhāvyamблагодарным всегда должно быть; следует становиться
मित्र कामेन च अनघmitra kāmena ca anaghaи желающим дружбы, безгрешный; ищущим друга
मित्रात् प्रभवते सत्यम्mitrāt prabhavate satyamот друга возникает истина; надёжность
मित्रात् प्रभवते बलम्mitrāt prabhavate balamот друга возникает сила; могущество
सत्कारैः उत्तमैः मित्रम्satkāraiḥ uttamaiḥ mitramвысшими почестями друга; уважением
पूजयेत विचक्षणःpūjayeta vicakṣaṇaḥпусть почитает разумный; мудрый человек
Translation

Сонмы богов тогда дали Гаутаме великое проклятие: «Этот неблагодарный, породив после долгого времени сыновей во чреве своей второбрачной жены, достигнет великого ада, о владыка». Всё это, о Бхарата, прежде рассказал мне Нарада. Вспомнив это великое сказание, о бык среди людей, я также изложил тебе всё как следует. Откуда у неблагодарного слава? Откуда положение? Откуда счастье? Неблагодарный недостоин доверия, и для неблагодарного нет искупления. Человеку особенно не следует предавать друга: предатель друга достигает страшного и бесконечного ада. О безгрешный, надо всегда быть благодарным и стремиться к дружбе. От друга рождается истина, от друга рождается сила; разумный человек должен почитать друга высшими почестями».

Version

7a5d77882b7f · published Jun 20, 2026, 10:45:19 PM UTC

Available inRU

Page between verses with