नश्यन्त्य् आपो ह्य् अनाहाराद् वायुर् उच्छ्वासनिग्रहात् ॥
नश्यते कोष्ठभेदात् खम् अग्निर् नश्यत्य् अभोजनात् ॥
व्याधिव्रणपरिक्लेशैर् मेदिनी चैव शीर्यते ॥
पीडिते ऽन्यतरे ह्य् एषां संघातो याति पञ्चधा ॥
तस्मिन् पञ्चत्वम् आपन्ने जीवः किम् अनुधावति ॥
किं वेदयति वा जीवः किं शृणोति ब्रवीति वा ॥
एषा गौः परलोकस्थं तारयिष्यति माम् इति ॥
यो दत्त्वा म्रियते जन्तुः सा गौः कं तारयिष्यति ॥
गौश् च प्रतिग्रहीता च दाता चैव समं यदा ॥
इहैव विलयं यान्ति कुतस् तेषां समागमः ॥
विहगैर् उपयुक्तस्य शैलाग्रात् पतितस्य वा ॥
अग्निना चोपयुक्तस्य कुतः संजीवनं पुनः ॥
छिन्नस्य यदि वृक्षस्य न मूलं प्रतिरोहति ॥
बीजान्य् अस्य प्रवर्तन्ते मृतः क्व पुनर् एष्यति ॥
बीजमात्रं पुरा सृष्टं यद् एतत् परिवर्तते ॥
मृता मृताः प्रणश्यन्ति बीजाद् बीजं प्रवर्तते ॥
naśyanty āpo hy anāhārād vāyur ucchvāsanigrahāt ||
naśyate koṣṭhabhedāt kham agnir naśyaty abhojanāt ||
vyādhivraṇaparikleśair medinī caiva śīryate ||
pīḍite 'nyatare hy eṣāṃ saṃghāto yāti pañcadhā ||
tasmin pañcatvam āpanne jīvaḥ kim anudhāvati ||
kiṃ vedayati vā jīvaḥ kiṃ śṛṇoti bravīti vā ||
eṣā gauḥ paralokasthaṃ tārayiṣyati mām iti ||
yo dattvā mriyate jantuḥ sā gauḥ kaṃ tārayiṣyati ||
gauś ca pratigrahītā ca dātā caiva samaṃ yadā ||
ihaiva vilayaṃ yānti kutas teṣāṃ samāgamaḥ ||
vihagair upayuktasya śailāgrāt patitasya vā ||
agninā copayuktasya kutaḥ saṃjīvanaṃ punaḥ ||
chinnasya yadi vṛkṣasya na mūlaṃ pratirohati ||
bījāny asya pravartante mṛtaḥ kva punar eṣyati ||
bījamātraṃ purā sṛṣṭaṃ yad etat parivartate ||
mṛtā mṛtāḥ praṇaśyanti bījād bījaṃ pravartate ||
«Воды в теле исчезают от отсутствия питания, воздух — от задержки дыхания, пространство — от разрыва полости, огонь — от отсутствия пищи. Земля распадается от болезней, ран и мучений. Когда один из этих элементов повреждён, соединение расходится на пять. Когда тело достигло такого пятеричного распада, за чем следует душа? Что она ощущает? Что слышит или говорит? Человек, дав корову, умирает и думает: “Эта корова переправит меня, находящегося в ином мире”. Но кого переправит эта корова? Когда сама корова, получатель и даритель одинаково растворяются здесь же, откуда их встреча? Если тело съедено птицами, упало с вершины горы или поглощено огнём, откуда ему снова ожить? Если у срубленного дерева корень не отрастает, а продолжаются только его семена, куда вернётся умерший? Вначале создано одно лишь семя, которое переходит дальше: умершие исчезают, а от семени продолжается семя».
eb460b896d60 · published Jun 20, 2026, 11:27:00 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Возражение достигает крайней точки: Бхарадваджа ставит под вопрос посмертное воздаяние, жертвенный дар и личное продолжение после распада тела. Это важный философский узел перед ответом Бхригу.