Mahabharata
Bhishma Teaches the Rules of Conduct12.186.23-28
10820 / 15823
Mahabharata · 12.186.23-28
Devanāgarī

प्रत्यादित्यं न मेहेत न पश्येद् आत्मनः शकृत् ॥
सुतस्त्रिया च शयनं सहभोज्यं च वर्जयेत् ॥
त्वंकारं नामधेयं च ज्येष्ठानां परिवर्जयेत् ॥
अवराणां समानानाम् उभयेषां न दुष्यति ॥
हृदयं पापवृत्तानां पापम् आख्याति वैकृतम् ॥
ज्ञानपूर्वं विनश्यन्ति गूहमाना महाजने ॥
ज्ञानपूर्वं कृतं पापं छादयन्त्य् अबहुश्रुताः ॥
नैनं मनुष्याः पश्यन्ति पश्यन्ति त्रिदिवौकसः ॥
पापेन हि कृतं पापं पापम् एवानुवर्तते ॥
धार्मिकेण कृतो धर्मः कर्तारम् अनुवर्तते ॥
पापं कृतं न स्मरतीह मूढो; विवर्तमानस्य तद् एति कर्तुः ॥
राहुर् यथा चन्द्रम् उपैति चापि; तथाबुधं पापम् उपैति कर्म ॥

Transliteration (IAST)

pratyādityaṃ na meheta na paśyed ātmanaḥ śakṛt ||
sutastriyā ca śayanaṃ sahabhojyaṃ ca varjayet ||
tvaṃkāraṃ nāmadheyaṃ ca jyeṣṭhānāṃ parivarjayet ||
avarāṇāṃ samānānām ubhayeṣāṃ na duṣyati ||
hṛdayaṃ pāpavṛttānāṃ pāpam ākhyāti vaikṛtam ||
jñānapūrvaṃ vinaśyanti gūhamānā mahājane ||
jñānapūrvaṃ kṛtaṃ pāpaṃ chādayanty abahuśrutāḥ ||
nainaṃ manuṣyāḥ paśyanti paśyanti tridivaukasaḥ ||
pāpena hi kṛtaṃ pāpaṃ pāpam evānuvartate ||
dhārmikeṇa kṛto dharmaḥ kartāram anuvartate ||
pāpaṃ kṛtaṃ na smaratīha mūḍho; vivartamānasya tad eti kartuḥ ||
rāhur yathā candram upaiti cāpi; tathābudhaṃ pāpam upaiti karma ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
प्रति आदित्यम् न मेहेतprati ādityam na mehetaпротив солнца пусть не мочится; к Адитье
न पश्येत् आत्मनः शकृत्na paśyet ātmanaḥ śakṛtпусть не смотрит на свой кал; испражнение
सुत स्त्रिया च शयनम्suta striyā ca śayanamложе с женой сына; снохой
सह भोज्यम् च वर्जयेत्saha bhojyam ca varjayetи совместную трапезу пусть избегает; оставляет
त्वं कारम् नामधेयम् चtvaṃ kāram nāmadheyam caобращение «ты» и имя; по имени
ज्येष्ठानाम् परिवर्जयेत्jyeṣṭhānām parivarjayetпо отношению к старшим пусть избегает; отвергает
अवराणाम् समानानाम्avarāṇām samānānāmдля младших и равных; низших
उभयेषाम् न दुष्यतिubhayeṣām na duṣyatiдля обоих не является пороком; не портит
हृदयम् पाप वृत्तानाम्hṛdayam pāpa vṛttānāmсердце дурно поступающих; порочных
पापम् आख्याति वैकृतम्pāpam ākhyāti vaikṛtamизобличает грех, изменённое; искажённость
ज्ञान पूर्वम् विनश्यन्तिjñāna pūrvam vinaśyantiсознательно гибнут; разрушаются
गूहमानाः महाजनेgūhamānāḥ mahājaneскрывающие перед великими людьми; обществом
ज्ञान पूर्वम् कृतम् पापम्jñāna pūrvam kṛtam pāpamгрех, совершённый сознательно; зная
छादयन्ति अबहु श्रुताःchādayanti abahu śrutāḥскрывают малосведущие; неучёные
न एनम् मनुष्याः पश्यन्तिna enam manuṣyāḥ paśyantiего люди не видят; не замечают
पश्यन्ति त्रिदिव ओकसःpaśyanti tridiva okasaḥвидят обитатели трёх небес; боги
पापेन हि कृतम् पापम्pāpena hi kṛtam pāpamгрехом ведь сделанный грех; дурное
पापम् एव अनुवर्ततेpāpam eva anuvartateза грехом именно следует; возвращается
धार्मिकेण कृतः धर्मःdhārmikeṇa kṛtaḥ dharmaḥправедным совершённая дхарма; добро
कर्तारम् अनुवर्ततेkartāram anuvartateза делателем следует; сопровождает
पापम् कृतम् न स्मरतिpāpam kṛtam na smaratiсовершённый грех не помнит; забывает
इह मूढःiha mūḍhaḥздесь глупец; неразумный
विवर्तमानस्य तत् एति कर्तुःvivartamānasya tat eti kartuḥк изменяющемуся делателю он приходит; возвращается
राहुः यथा चन्द्रम् उपैतिrāhuḥ yathā candram upaitiкак Раху приходит к луне; приближается
च अपिca apiи также; тоже
तथा अबुधम् पापम् उपैति कर्मtathā abudham pāpam upaiti karmaтак к неразумному приходит греховное дело; карма
Translation

«Пусть не мочится лицом к солнцу и не смотрит на собственный кал. Пусть избегает ложа с женой сына и совместной трапезы с ней. По отношению к старшим следует избегать обращения “ты” и называния по имени; по отношению к младшим и равным это не является пороком. Сердце людей дурного поведения само изобличает искажённый грех; скрывая его перед достойными людьми, они сознательно губят себя. Малосведущие скрывают грех, совершённый сознательно: люди могут его не видеть, но обитатели небес видят. Грех, сделанный грехом, следует за грехом; дхарма, совершённая праведным, следует за своим делателем. Глупец здесь не помнит совершённого греха, но тот возвращается к изменчивому делателю. Как Раху приходит к луне, так греховная карма приходит к неразумному».

Version

83ba08f2a23e · published Jun 20, 2026, 11:56:25 PM UTC

Available inRU

Page between verses with