Mahabharata
Manu Teaches Viṣṇu Beyond Time and the Guṇas12.199.5-8
10880 / 15823
Mahabharata · 12.199.5-8
Devanāgarī

यथा ह्य् एकरसा भूमिर् ओषध्यात्मानुसारिणी ॥
तथा कर्मानुगा बुद्धिर् अन्तरात्मानुदर्शिनी ॥
ज्ञानपूर्वोद्भवा लिप्सा लिप्सापूर्वाभिसंधिता ॥
अभिसंधिपूर्वकं कर्म कर्ममूलं ततः फलम् ॥
फलं कर्मात्मकं विद्यात् कर्म ज्ञेयात्मकं तथा ॥
ज्ञेयं ज्ञानात्मकं विद्याज् ज्ञानं सदसदात्मकम् ॥
ज्ञानानां च फलानां च ज्ञेयानां कर्मणां तथा ॥
क्षयान्ते तत् फलं दिव्यं ज्ञानं ज्ञेयप्रतिष्ठितम् ॥

Transliteration (IAST)

yathā hy ekarasā bhūmir oṣadhyātmānusāriṇī ||
tathā karmānugā buddhir antarātmānudarśinī ||
jñānapūrvodbhavā lipsā lipsāpūrvābhisaṃdhitā ||
abhisaṃdhipūrvakaṃ karma karmamūlaṃ tataḥ phalam ||
phalaṃ karmātmakaṃ vidyāt karma jñeyātmakaṃ tathā ||
jñeyaṃ jñānātmakaṃ vidyāj jñānaṃ sadasadātmakam ||
jñānānāṃ ca phalānāṃ ca jñeyānāṃ karmaṇāṃ tathā ||
kṣayānte tat phalaṃ divyaṃ jñānaṃ jñeyapratiṣṭhitam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
यथा हि एक रसा भूमिःyathā hi eka rasā bhūmiḥкак ведь земля одного вкуса; единая
ओषधि आत्म अनुसारिणीoṣadhi ātma anusāriṇīследует природе растений; трав
तथा कर्म अनुगा बुद्धिःtathā karma anugā buddhiḥтак буддхи следует карме; действию
अन्तरात्म अनुदर्शिनीantarātma anudarśinīвидящая внутренний атман; следующая
ज्ञान पूर्व उद्भवा लिप्साjñāna pūrva udbhavā lipsāжелание возникает после знания; стремление
लिप्सा पूर्वा अभिसंधिताlipsā pūrvā abhisaṃdhitāнамерение после желания; замысел
अभिसंधि पूर्वकम् कर्मabhisaṃdhi pūrvakam karmaкарма после намерения; действие
कर्म मूलम् ततः फलम्karma mūlam tataḥ phalamзатем плод имеет корнем карму; действие
फलम् कर्म आत्मकम् विद्यात्phalam karma ātmakam vidyātплод знай как состоящий из кармы; действия
कर्म ज्ञेय आत्मकम् तथाkarma jñeya ātmakam tathāа карму как состоящую из познаваемого; также
ज्ञेयम् ज्ञान आत्मकम् विद्यात्jñeyam jñāna ātmakam vidyātпознаваемое знай как состоящее из знания; познания
ज्ञानम् सत् असत् आत्मकम्jñānam sat asat ātmakamзнание состоит из бытия и небытия; явного и неявного
ज्ञानानाम् च फलानाम् चjñānānām ca phalānām caи знаний, и плодов; результатов
ज्ञेयानाम् कर्मणाम् तथाjñeyānām karmaṇām tathāпознаваемого и карм также; действий
क्षय अन्तेkṣaya anteпри конце исчерпания; завершении
तत् फलम् दिव्यम्tat phalam divyamтот плод божественный; дивный
ज्ञानम् ज्ञेय प्रतिष्ठितम्jñānam jñeya pratiṣṭhitamзнание утверждено в познаваемом; основано
Translation

«Как земля, сама по себе единая на вкус, следует природе разных растений, так буддхи, видящая внутренний атман, следует карме. Желание возникает вслед за знанием, намерение — вслед за желанием, действие — вслед за намерением, а плод имеет корнем действие. Плод следует понимать как состоящий из кармы, карму — как связанную с познаваемым, познаваемое — как связанное со знанием, а знание — как имеющее природу и явного, и неявного. Когда исчерпываются знания, плоды, познаваемое и действия, возникает божественный плод: знание, утверждённое в познаваемом».

Version

fd1335378104 · published Jun 21, 2026, 12:37:01 AM UTC

Available inRU

Page between verses with