Mahabharata
The Guru Teaches Restraint, Right Speech, and the Growth of Knowledge12.208.18-22
10934 / 15823
Mahabharata · 12.208.18-22
Devanāgarī

निगृहीतेन्द्रियस्यास्य कुर्वाणस्य मनो वशे ॥
देवतास् ताः प्रकाशन्ते हृष्टा यान्ति तम् ईश्वरम् ॥
ताभिः संसक्तमनसो ब्रह्मवत् संप्रकाशते ॥
एतैश् चापगतैः सर्वैर् ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥
अथ वा न प्रवर्तेत योगतन्त्रैर् उपक्रमेत् ॥
येन तन्त्रमयं तन्त्रं वृत्तिः स्यात् तत् तद् आचरेत् ॥
कणपिण्याककुल्माषशाकयावकसक्तवः ॥
तथा मूलफलं भैक्षं पर्यायेणोपयोजयेत् ॥
आहारं नियतं चैव देशे काले च सात्त्विकम् ॥
तत् परीक्ष्यानुवर्तेत यत् प्रवृत्त्य् अनुवर्तकम् ॥

Transliteration (IAST)

nigṛhītendriyasyāsya kurvāṇasya mano vaśe ||
devatās tāḥ prakāśante hṛṣṭā yānti tam īśvaram ||
tābhiḥ saṃsaktamanaso brahmavat saṃprakāśate ||
etaiś cāpagataiḥ sarvair brahmabhūyāya kalpate ||
atha vā na pravarteta yogatantrair upakramet ||
yena tantramayaṃ tantraṃ vṛttiḥ syāt tat tad ācaret ||
kaṇapiṇyākakulmāṣaśākayāvakasaktavaḥ ||
tathā mūlaphalaṃ bhaikṣaṃ paryāyeṇopayojayet ||
āhāraṃ niyataṃ caiva deśe kāle ca sāttvikam ||
tat parīkṣyānuvarteta yat pravṛtty anuvartakam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
निगृहीत इन्द्रियस्य अस्यnigṛhīta indriyasya asyaу этого с обузданными чувствами; человека
कुर्वाणस्य मनः वशेkurvāṇasya manaḥ vaśeделающего ум послушным; под властью
देवताः ताः प्रकाशन्तेdevatāḥ tāḥ prakāśanteте божества проявляются; сияют
हृष्टाः यान्ति तम् ईश्वरम्hṛṣṭāḥ yānti tam īśvaramрадостные идут к тому владыке; господу
ताभिः संसक्त मनसःtābhiḥ saṃsakta manasaḥс умом, привязанным к ним; соединённым
ब्रह्मवत् संप्रकाशतेbrahmavat saṃprakāśateон сияет словно брахман; как священное
एतैः च अपगतैः सर्वैःetaiḥ ca apagataiḥ sarvaiḥи когда все эти ушли; устранены
ब्रह्म भूयाय कल्पतेbrahma bhūyāya kalpateон становится пригодным к бытию брахмана; брахма-бхуе
अथ वा न प्रवर्तेतatha vā na pravartetaили же если не продвигается; не действует
योग तन्त्रैः उपक्रमेत्yoga tantraiḥ upakrametпусть приступает к средствам йоги; дисциплинам
येन तन्त्र मयम् तन्त्रम्yena tantra mayam tantramкаким дисциплинарным средством; системным
वृत्तिः स्यात् तत् तत् आचरेत्vṛttiḥ syāt tat tat ācaretкакой образ жизни будет, то пусть практикует; следует
कण पिण्याक कुल्माषkaṇa piṇyāka kulmāṣaзерновые крупицы, жмых, варёные бобы; пища
शाक यावक सक्तवःśāka yāvaka saktavaḥзелень, ячменная каша, мука; сатту
तथा मूल फलम् भैक्षम्tathā mūla phalam bhaikṣamтакже коренья, плоды, подаяние; милостыня
पर्यायेण उपयोजयेत्paryāyeṇa upayojayetпусть употребляет по очереди; попеременно
आहारम् नियतम् च एवāhāram niyatam ca evaи пищу ограниченную именно; упорядоченную
देशे काले च सात्त्विकम्deśe kāle ca sāttvikamв месте и времени саттвичную; чистую
तत् परीक्ष्य अनुवर्तेतtat parīkṣya anuvartetaэто исследовав, пусть следует; придерживается
यत् प्रवृत्ति अनुवर्तकम्yat pravṛtti anuvartakamтому, что поддерживает движение; практику
Translation

«У того, кто обуздал чувства и делает ум послушным, проявляются соответствующие божества; радостные, они идут к этому владыке. Пока ум связан с ними, он сияет как брахман; когда же все эти опоры устранены, человек становится пригодным к состоянию брахмана. Если он не может так продвигаться, пусть приступает к дисциплинам йоги и практикует тот образ жизни, который действительно поддерживает его путь. Зерновые крупицы, жмых, варёные бобы, зелень, ячменную кашу, муку, коренья, плоды и подаяние пусть он употребляет попеременно. Пища должна быть ограниченной, а место и время — саттвичными; исследовав это, он должен следовать тому, что поддерживает практику».

Version

3f50416f8bd1 · published Jun 21, 2026, 1:07:42 AM UTC

Available inRU

Page between verses with