Mahabharata
The Guru Teaches Restraint, Right Speech, and the Growth of Knowledge12.208.23-26
10935 / 15823
Mahabharata · 12.208.23-26
Devanāgarī

प्रवृत्तं नोपरुन्धेत शनैर् अग्निम् इवेन्धयेत् ॥
ज्ञानेन्धितं ततो ज्ञानम् अर्कवत् संप्रकाशते ॥
ज्ञानाधिष्ठानम् अज्ञानं त्रींल् लोकान् अधितिष्ठति ॥
विज्ञानानुगतं ज्ञानम् अज्ञानाद् अपकृष्यते ॥
पृथक्त्वात् संप्रयोगाच् च नासूयुर् वेद शाश्वतम् ॥
स तयोर् अपवर्गज्ञो वीतरागो विमुच्यते ॥
वयोतीतो जरामृत्यू जित्वा ब्रह्म सनातनम् ॥
अमृतं तद् अवाप्नोति यत् तद् अक्षरम् अव्ययम् ॥

Transliteration (IAST)

pravṛttaṃ noparundheta śanair agnim ivendhayet ||
jñānendhitaṃ tato jñānam arkavat saṃprakāśate ||
jñānādhiṣṭhānam ajñānaṃ trīṃl lokān adhitiṣṭhati ||
vijñānānugataṃ jñānam ajñānād apakṛṣyate ||
pṛthaktvāt saṃprayogāc ca nāsūyur veda śāśvatam ||
sa tayor apavargajño vītarāgo vimucyate ||
vayotīto jarāmṛtyū jitvā brahma sanātanam ||
amṛtaṃ tad avāpnoti yat tad akṣaram avyayam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
प्रवृत्तम् न उपरुन्धेतpravṛttam na uparundhetaначатое не должен задерживать; прерывать
शनैः अग्निम् इव इन्धयेत्śanaiḥ agnim iva indhayetпонемногу пусть разжигает как огонь; подпитывает
ज्ञान इन्धितम् ततः ज्ञानम्jñāna indhitam tataḥ jñānamзнанием разожжённое тогда знание; познание
अर्कवत् संप्रकाशतेarkavat saṃprakāśateсияет как солнце; ярко проявляется
ज्ञान अधिष्ठानम् अज्ञानम्jñāna adhiṣṭhānam ajñānamнезнание, расположенное на основании знания; покрывающее
त्रीन् लोकान् अधितिष्ठतिtrīn lokān adhitiṣṭhatiтри мира занимает; поддерживает
विज्ञान अनुगतम् ज्ञानम्vijñāna anugatam jñānamзнание, сопровождаемое различением; высшим пониманием
अज्ञानात् अपकृष्यतेajñānāt apakṛṣyateот незнания оттягивается; извлекается
पृथक्त्वात् संप्रयोगात् चpṛthaktvāt saṃprayogāt caот раздельности и соединения; связи
न असूयुः वेद शाश्वतम्na asūyuḥ veda śāśvatamне завидующий знает вечное; без злобы
स तयोः अपवर्ग ज्ञःsa tayoḥ apavarga jñaḥон, знающий освобождение от этих двух; разъединение
वीत रागः विमुच्यतेvīta rāgaḥ vimucyateсвободный от страсти, освобождается; избавляется
वयः अतीतः जरा मृत्यूvayaḥ atītaḥ jarā mṛtyūперешедший возраст, старость и смерть; превзошедший
जित्वा ब्रह्म सनातनम्jitvā brahma sanātanamпобедив, вечный брахман; достигнув
अमृतम् तत् अवाप्नोतिamṛtam tat avāpnotiто бессмертное он достигает; обретает
यत् तत् अक्षरम् अव्ययम्yat tat akṣaram avyayamто, что нетленное, неизменное; неисчерпаемое
Translation

«Начатую практику не следует прерывать; её надо понемногу разжигать, как огонь. Тогда знание, разожжённое знанием, сияет как солнце. Неведение, занявшее место знания, держит три мира; но знание, сопровождаемое различением, извлекается из невежества. Тот, кто без зависти знает вечное через различение раздельности и соединения, кто знает освобождение от этих двух и свободен от страсти, освобождается. Превзойдя возраст, старость и смерть, достигнув вечного брахмана, он обретает то бессмертное, нетленное и неизменное».

Version

eda578885aba · published Jun 21, 2026, 1:07:42 AM UTC

Available inRU

Page between verses with