Mahabharata
Bhīṣma Tells How Pañcaśikha Led Janaka Toward Liberation12.211.45-48
10952 / 15823
Mahabharata · 12.211.45-48
Devanāgarī

अर्थांस् तथात्यन्तसुखावहांश् च; लिप्सन्त एते बहवो विशुल्काः ॥
महत्तरं दुःखम् अभिप्रपन्ना; हित्वामिषं मृत्युवशं प्रयान्ति ॥
विनाशिनो ह्य् अध्रुवजीवितस्य; किं बन्धुभिर् मित्रपरिग्रहैश् च ॥
विहाय यो गच्छति सर्वम् एव; क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥
भूव्योमतोयानलवायवो हि; सदा शरीरं परिपालयन्ति ॥
इतीदम् आलक्ष्य कुतो रतिर् भवेद्; विनाशिनो ह्य् अस्य न शर्म विद्यते ॥
इदम् अनुपधि वाक्यम् अच्छलं; परमनिरामयम् आत्मसाक्षिकम् ॥
नरपतिर् अभिवीक्ष्य विस्मितः; पुनर् अनुयोक्तुम् इदं प्रचक्रमे ॥

Transliteration (IAST)

arthāṃs tathātyantasukhāvahāṃś ca; lipsanta ete bahavo viśulkāḥ ||
mahattaraṃ duḥkham abhiprapannā; hitvāmiṣaṃ mṛtyuvaśaṃ prayānti ||
vināśino hy adhruvajīvitasya; kiṃ bandhubhir mitraparigrahaiś ca ||
vihāya yo gacchati sarvam eva; kṣaṇena gatvā na nivartate ca ||
bhūvyomatoyānalavāyavo hi; sadā śarīraṃ paripālayanti ||
itīdam ālakṣya kuto ratir bhaved; vināśino hy asya na śarma vidyate ||
idam anupadhi vākyam acchalaṃ; paramanirāmayam ātmasākṣikam ||
narapatir abhivīkṣya vismitaḥ; punar anuyoktum idaṃ pracakrame ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अर्थान् तथाarthān tathāпредметы так; такие блага
अत्यन्त सुख आवहान् चatyanta sukha āvahān caи приносящие предельное счастье; якобы
लिप्सन्तः एते बहवः विशुल्काःlipsantaḥ ete bahavaḥ viśulkāḥих желают многие, обессиленные; истощённые
महत्तरम् दुःखम् अभिप्रपन्नाःmahattaram duḥkham abhiprapannāḥв ещё большее страдание попавшие; вошедшие
हित्वा आमिषम् मृत्यु वशम् प्रयान्तिhitvā āmiṣam mṛtyu vaśam prayāntiоставив приманку, идут под власть смерти; добычу
विनाशिनः हि अध्रुव जीवितस्यvināśinaḥ hi adhruva jīvitasyaу разрушимого ведь, чья жизнь непостоянна; нестабильна
किम् बन्धुभिः मित्र परिग्रहैः चkim bandhubhiḥ mitra parigrahaiḥ caчто с родственниками, друзьями и владениями; приобретениями
विहाय यः गच्छति सर्वम् एवvihāya yaḥ gacchati sarvam evaкто, оставив всё именно, уходит; покидает
क्षणेन गत्वा न निवर्तते चkṣaṇena gatvā na nivartate caи уйдя в миг, не возвращается; назад
भू व्योम तोयbhū vyoma toyaземля, пространство и вода; элементы
अनल वायवः हिanala vāyavaḥ hiогонь и ветры ведь; воздухи
सदा शरीरम् परिपालयन्तिsadā śarīram paripālayantiвсегда поддерживают тело; хранят
इति इदम् आलक्ष्यiti idam ālakṣyaтак это рассмотрев; увидев
कुतः रतिः भवेत्kutaḥ ratiḥ bhavetоткуда была бы радость; наслаждение
विनाशिनः हि अस्यvināśinaḥ hi asyaведь у этого разрушимого; тела
न शर्म विद्यतेna śarma vidyateнет покоя; счастья
इदम् अनुपधि वाक्यम् अच्छलम्idam anupadhi vākyam acchalamэто безусловное слово, без обмана; чистое
परम निरामयम् आत्म साक्षिकम्parama nirāmayam ātma sākṣikamвысше безболезненное, засвидетельствованное атманом; самоочевидное
नरपतिः अभिवीक्ष्य विस्मितःnarapatiḥ abhivīkṣya vismitaḥцарь, услышав, изумился; внимательно увидев
पुनः अनुयोक्तुम् इदम् प्रचक्रमेpunaḥ anuyoktum idam pracakrameснова начал спрашивать об этом; расспрашивать
Translation

«Многие, истощённые жаждой, стремятся к предметам, которые будто несут предельное счастье; но, попав в ещё большее страдание, оставляют приманку и уходят под власть смерти. Что значат родственники, друзья и приобретения для разрушимого существа с непостоянной жизнью, если оно, оставив всё, уходит в один миг и не возвращается? Земля, пространство, вода, огонь и воздух всегда поддерживают тело; увидев это, откуда взяться наслаждению? Для этого разрушимого тела нет настоящего покоя. Царь, услышав это безусловное, чистое, высше безболезненное и засвидетельствованное атманом слово, изумился и снова начал расспрашивать».

Version

9066e8f6f689 · published Jun 21, 2026, 1:16:31 AM UTC

Available inRU

Page between verses with