सुखदुःखे हि पुरुषः पर्यायेणाधिगच्छति ॥
पर्यायेणासि शक्रत्वं प्राप्तः शक्र न कर्मणा ॥
कालः काले नयति मां त्वां च कालो नयत्य् अयम् ॥
तेनाहं त्वं यथा नाद्य त्वं चापि न यथा वयम् ॥
न मातृपितृशुश्रूषा न च दैवतपूजनम् ॥
नान्यो गुणसमाचारः पुरुषस्य सुखावहः ॥
न विद्या न तपो दानं न मित्राणि न बान्धवाः ॥
शक्नुवन्ति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम् ॥
नागामिनम् अनर्थं हि प्रतिघातशतैर् अपि ॥
शक्नुवन्ति प्रतिव्योढुम् ऋते बुद्धिबलान् नराः ॥
पर्यायैर् हन्यमानानां परित्राता न विद्यते ॥
इदं तु दुःखं यच् छक्र कर्ताहम् इति मन्यते ॥
यदि कर्ता भवेत् कर्ता न क्रियेत कदा चन ॥
यस्मात् तु क्रियते कर्ता तस्मात् कर्ताप्य् अनीश्वरः ॥
कालेन त्वाहम् अजयं कालेनाहं जितस् त्वया ॥
गन्ता गतिमतां कालः कालः कलयति प्रजाः ॥
इन्द्र प्राकृतया बुद्ध्या प्रलपन् नावबुध्यसे ॥
के चित् त्वां बहु मन्यन्ते श्रैष्ठ्यं प्राप्तं स्वकर्मणा ॥
कथम् अस्मद्विधो नाम जानंल् लोकप्रवृत्तयः ॥
कालेनाभ्याहतः शोचेन् मुह्येद् वाप्य् अर्थसंभ्रमे ॥
नित्यं कालपरीतस्य मम वा मद्विधस्य वा ॥
बुद्धिर् व्यसनम् आसाद्य भिन्ना नौर् इव सीदति ॥
अहं च त्वं च ये चान्ये भविष्यन्ति सुराधिपाः ॥
ते सर्वे शक्र यास्यन्ति मार्गम् इन्द्रशतैर् गतम् ॥
त्वाम् अप्य् एवं सुदुर्धर्षं ज्वलन्तं परया श्रिया ॥
काले परिणते कालः कालयिष्यति माम् इव ॥
बहूनीन्द्रसहस्राणि दैतेयानां युगे युगे ॥
अभ्यतीतानि कालेन कालो हि दुरतिक्रमः ॥
sukhaduḥkhe hi puruṣaḥ paryāyeṇādhigacchati ||
paryāyeṇāsi śakratvaṃ prāptaḥ śakra na karmaṇā ||
kālaḥ kāle nayati māṃ tvāṃ ca kālo nayaty ayam ||
tenāhaṃ tvaṃ yathā nādya tvaṃ cāpi na yathā vayam ||
na mātṛpitṛśuśrūṣā na ca daivatapūjanam ||
nānyo guṇasamācāraḥ puruṣasya sukhāvahaḥ ||
na vidyā na tapo dānaṃ na mitrāṇi na bāndhavāḥ ||
śaknuvanti paritrātuṃ naraṃ kālena pīḍitam ||
nāgāminam anarthaṃ hi pratighātaśatair api ||
śaknuvanti prativyoḍhum ṛte buddhibalān narāḥ ||
paryāyair hanyamānānāṃ paritrātā na vidyate ||
idaṃ tu duḥkhaṃ yac chakra kartāham iti manyate ||
yadi kartā bhavet kartā na kriyeta kadā cana ||
yasmāt tu kriyate kartā tasmāt kartāpy anīśvaraḥ ||
kālena tvāham ajayaṃ kālenāhaṃ jitas tvayā ||
gantā gatimatāṃ kālaḥ kālaḥ kalayati prajāḥ ||
indra prākṛtayā buddhyā pralapan nāvabudhyase ||
ke cit tvāṃ bahu manyante śraiṣṭhyaṃ prāptaṃ svakarmaṇā ||
katham asmadvidho nāma jānaṃl lokapravṛttayaḥ ||
kālenābhyāhataḥ śocen muhyed vāpy arthasaṃbhrame ||
nityaṃ kālaparītasya mama vā madvidhasya vā ||
buddhir vyasanam āsādya bhinnā naur iva sīdati ||
ahaṃ ca tvaṃ ca ye cānye bhaviṣyanti surādhipāḥ ||
te sarve śakra yāsyanti mārgam indraśatair gatam ||
tvām apy evaṃ sudurdharṣaṃ jvalantaṃ parayā śriyā ||
kāle pariṇate kālaḥ kālayiṣyati mām iva ||
bahūnīndrasahasrāṇi daiteyānāṃ yuge yuge ||
abhyatītāni kālena kālo hi duratikramaḥ ||
Бали продолжил: «Счастье и несчастье приходят к человеку по очереди. По очереди ты достиг положения Шакры, не собственной независимой силой. Время ведёт меня, и это же время ведёт тебя; поэтому я сегодня не таков, как ты, а ты не таков, как мы. Ни служение матери и отцу, ни почитание богов, ни добрые качества сами по себе не могут принести счастье человеку, которого сдавило время. Ни знание, ни тапас, ни дарение, ни друзья, ни родственники не могут спасти человека, поражённого временем. Грядущую беду не отразить сотнями препятствий, кроме как силой разума. У тех, кого бьют очереди перемен, нет иного защитника. Но настоящее страдание, Шакра, начинается, когда человек думает: “Я деятель”. Если бы деятель был самовластным деятелем, его самого никто никогда не создавал бы; но раз деятель создаётся, то и он не владыка. Временем я побеждал, и временем я побеждён тобой. Время ведёт всех идущих и исчисляет всех существ. Индра, ты говоришь с обычным пониманием и не видишь истины; некоторые считают, что ты достиг превосходства собственной кармой. Но как такой, как я, зная устройство мира, мог бы скорбеть, поражённый временем, или смущаться при утрате богатства? Разум того, кто всегда охвачен временем, столкнувшись с бедой, тонет как разбитая лодка. Я, ты и все будущие владыки богов пойдём путём, которым уже прошли сотни Индр. Когда срок созреет, время поглотит и тебя, сияющего великой Шри, как поглотило меня. Многие тысячи Индр у дайтьев проходили век за веком: время поистине непреодолимо».
62dcf9466271 · published Jun 21, 2026, 10:17:07 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Бали не отрицает карму, но разбивает гордыню независимого деятеля. Время здесь выступает как сила, через которую проявляется высший порядок: оно лишает живое существо иллюзии, что власть, победа и статус принадлежат ему навсегда.