युधिष्ठिर उवाच
य इमे पृथिवीपालाः शेरते पृथिवीतले ॥
पृतनामध्य एते हि गतसत्त्वा महाबलाः ॥
एकैकशो भीमबला नागायुतबलास् तथा ॥
एते हि निहताः संख्ये तुल्यतेजोबलैर् नरैः ॥
नैषां पश्यामि हन्तारं प्राणिनां संयुगे पुरा ॥
विक्रमेणोपसंपन्नास् तेजोबलसमन्विताः ॥
अथ चेमे महाप्राज्ञ शेरते हि गतासवः ॥
मृता इति च शब्दो ऽयं वर्तत्य् एषु गतासुषु ॥
इमे मृता नृपतयः प्रायशो भीमविक्रमाः ॥
तत्र मे संशयो जातः कुतः संज्ञा मृता इति ॥
कस्य मृत्युः कुतो मृत्युः केन मृत्युर् इह प्रजाः ॥
हरत्य् अमरसंकाश तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
yudhiṣṭhira uvāca
ya ime pṛthivīpālāḥ śerate pṛthivītale ||
pṛtanāmadhya ete hi gatasattvā mahābalāḥ ||
ekaikaśo bhīmabalā nāgāyutabalās tathā ||
ete hi nihatāḥ saṃkhye tulyatejobalair naraiḥ ||
naiṣāṃ paśyāmi hantāraṃ prāṇināṃ saṃyuge purā ||
vikrameṇopasaṃpannās tejobalasamanvitāḥ ||
atha ceme mahāprājña śerate hi gatāsavaḥ ||
mṛtā iti ca śabdo 'yaṃ vartaty eṣu gatāsuṣu ||
ime mṛtā nṛpatayaḥ prāyaśo bhīmavikramāḥ ||
tatra me saṃśayo jātaḥ kutaḥ saṃjñā mṛtā iti ||
kasya mṛtyuḥ kuto mṛtyuḥ kena mṛtyur iha prajāḥ ||
haraty amarasaṃkāśa tan me brūhi pitāmaha ||
Юдхиштхира сказал: «Эти хранители земли лежат на земле посреди войска: великомощные, но с ушедшей жизненной силой. Каждый из них обладал страшной силой, силой десяти тысяч слонов, и всё же они убиты в битве людьми равного сияния и могущества. Прежде я не видел среди живых такого убийцы, который мог бы одолеть их в сражении: они были наделены доблестью, сиянием и силой. И всё же, о премудрый, они лежат без жизни; о них, лишённых пран, употребляется слово “умершие”. Эти цари по большей части были страшной доблести, и здесь у меня возникло сомнение: откуда берётся обозначение “умершие”? Чья это смерть, откуда смерть, и чем она уносит здесь существ, о подобный бессмертному? Объясни мне это, дед».
03f61717c057 · published Jun 21, 2026, 3:32:25 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Юдхиштхира смотрит на поле битвы и задаёт не бытовой, а метафизический вопрос. Если сила, сияние и доблесть не защищают царей, нужно понять сам принцип смерти, а не только обстоятельства убийства.