Mahabharata
The Sacrifice of the Gleaning Brahmin and the Rule of Ahiṃsā12.264.6-10
11224 / 15823
Mahabharata · 12.264.6-10
Devanāgarī

तस्य भार्या व्रतकृशा शुचिः पुष्करचारिणी ॥
यज्ञपत्नीत्वम् आनीता सत्येनानुविधीयते ॥
सा तु शापपरित्रस्ता न स्वभावानुवर्तिनी ॥
मयूरजीर्णपर्णानां वस्त्रं तस्याश् च पर्णिनाम् ॥
अकामायाः कृतं तत्र यज्ञे होत्रानुमार्गतः ॥
शुक्रस्य पुनर् आजातिर् अपध्यानाद् अधर्मवित् ॥
तस्मिन् वने समीपस्थो मृगो ऽभूत् सहचारिकः ॥
वचोभिर् अब्रवीत् सत्यं त्वया दुष्कृतकं कृतम् ॥
यदि मन्त्राङ्गहीनो ऽयं यज्ञो भवति वैकृतः ॥
मां भोः प्रक्षिप होत्रे त्वं गच्छ स्वर्गम् अतन्द्रितः ॥
ततस् तु यज्ञे सावित्री साक्षात् तं संन्यमन्त्रयत् ॥
निमन्त्रयन्ती प्रत्युक्ता न हन्यां सहवासिनम् ॥

Transliteration (IAST)

tasya bhāryā vratakṛśā śuciḥ puṣkaracāriṇī ||
yajñapatnītvam ānītā satyenānuvidhīyate ||
sā tu śāpaparitrastā na svabhāvānuvartinī ||
mayūrajīrṇaparṇānāṃ vastraṃ tasyāś ca parṇinām ||
akāmāyāḥ kṛtaṃ tatra yajñe hotrānumārgataḥ ||
śukrasya punar ājātir apadhyānād adharmavit ||
tasmin vane samīpastho mṛgo 'bhūt sahacārikaḥ ||
vacobhir abravīt satyaṃ tvayā duṣkṛtakaṃ kṛtam ||
yadi mantrāṅgahīno 'yaṃ yajño bhavati vaikṛtaḥ ||
māṃ bhoḥ prakṣipa hotre tvaṃ gaccha svargam atandritaḥ ||
tatas tu yajñe sāvitrī sākṣāt taṃ saṃnyamantrayat ||
nimantrayantī pratyuktā na hanyāṃ sahavāsinam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तस्य भार्या व्रत कृशाtasya bhāryā vrata kṛśāего жена, истощённая обетом; аскезой
शुचिः पुष्कर चारिणीśuciḥ puṣkara cāriṇīчистая, ходящая у лотосового водоёма; обитающая свято
यज्ञ पत्नीत्वम् आनीताyajña patnītvam ānītāприведённая к положению жены жертвователя; супруги жертвы
सत्येन अनुविधीयतेsatyena anuvidhīyateистиной сопровождается; следует правде
सा तु शाप परित्रस्ताsā tu śāpa paritrastāона же, испуганная проклятием; страшась
न स्वभाव अनुवर्तिनीna svabhāva anuvartinīне следующая своей природе; естественному склонению
मयूर जीर्ण पर्णानाम्mayūra jīrṇa parṇānāmиз перьев павлина и старых листьев; опавших
वस्त्रम् तस्याः च पर्णिनाम्vastram tasyāḥ ca parṇināmодежда её и листьев; из листвы
अकामायाः कृतम् तत्रakāmāyāḥ kṛtam tatraдля нежелающей сделано там; против её желания
यज्ञे होतृ अनुमार्गतःyajñe hotṛ anumārgataḥв жертве по пути хотара; по указанию жреца
शुक्रस्य पुनः आजातिःśukrasya punaḥ ājātiḥновое рождение Шукра; перерождение
अपध्यानात् अधर्म वित्apadhyānāt adharma vitот дурного созерцания, знаток адхармы; знающий неправедное
तस्मिन् वने समीप स्थःtasmin vane samīpa sthaḥв том лесу стоящий рядом; находившийся близко
मृगः अभूत् सहचारिकःmṛgaḥ abhūt sahacārikaḥстал олень-спутник; сопровождающий
वचोभिः अब्रवीत् सत्यम्vacobhiḥ abravīt satyamсловами сказал правду; истинно
त्वया दुष्कृतकम् कृतम्tvayā duṣkṛtakam kṛtamтобой дурное дело сделано; неправильно
यदि मन्त्र अङ्ग हीनः अयम्yadi mantra aṅga hīnaḥ ayamесли этот лишён частей мантры; неполный обряд
यज्ञः भवति वैकृतःyajñaḥ bhavati vaikṛtaḥжертва становится искажённой; повреждённой
माम् भोः प्रक्षिप होत्रे त्वम्mām bhoḥ prakṣipa hotre tvamменя, о господин, брось в хотру ты; в жертвенный огонь
गच्छ स्वर्गम् अतन्द्रितःgaccha svargam atandritaḥиди на небо неутомлённый; без промедления
ततः तु यज्ञे सावित्रीtataḥ tu yajñe sāvitrīзатем же в жертве Савитри; богиня мантры
साक्षात् तम् संन्यमन्त्रयत्sākṣāt tam saṃnyamantrayatлично его пригласила; призвала
निमन्त्रयन्ती प्रत्युक्ताnimantrayantī pratyuktāприглашающая была отвечена; получила ответ
न हन्याम् सहवासिनम्na hanyām sahavāsinamне убью сожителя; живущего рядом
Translation

«Его жена, истощённая обетом, чистая и ходящая у священного водоёма, была приведена к положению жены жертвователя и следовала истине. Но, испуганная проклятием, она не следовала своей природе. Одежда из павлиньих перьев и старых листьев была сделана для неё, не желавшей этого, по указанию хотара в ходе жертвы. Затем из-за дурного созерцания там произошло новое рождение Шукра, знатока неправедного; в том лесу рядом появился олень-спутник. Он сказал правду такими словами: “Тобой сделано дурное дело. Если эта жертва лишена частей мантры и стала искажённой, брось меня, господин, в жертвенный огонь и без промедления иди на небо”. Тогда Савитри в самой жертве лично пригласила его; но на её приглашение он ответил: “Я не убью того, кто живёт рядом со мной”».

Version

d1ce403ba8cc · published Jun 21, 2026, 3:21:14 AM UTC

Available inRU

Page between verses with