अव्यक्ताच् च महान् आत्मा समुत्पद्यति पार्थिव ॥
प्रथमं सर्गम् इत्य् एतद् आहुः प्राधानिकं बुधाः ॥
महतश् चाप्य् अहंकार उत्पद्यति नराधिप ॥
द्वितीयं सर्गम् इत्य् आहुर् एतद् बुद्ध्यात्मकं स्मृतम् ॥
अहंकाराच् च संभूतं मनो भूतगुणात्मकम् ॥
तृतीयः सर्ग इत्य् एष आहंकारिक उच्यते ॥
मनसस् तु समुद्भूता महाभूता नराधिप ॥
चतुर्थं सर्गम् इत्य् एतन् मानसं परिचक्षते ॥
शब्दः स्पर्शश् च रूपं च रसो गन्धस् तथैव च ॥
पञ्चमं सर्गम् इत्य् आहुर् भौतिकं भूतचिन्तकाः ॥
श्रोत्रं त्वक् चैव चक्षुश् च जिह्वा घ्राणं च पञ्चमम् ॥
सर्गं तु षष्ठम् इत्य् आहुर् बहुचिन्तात्मकं स्मृतम् ॥
अधः श्रोत्रेन्द्रियग्राम उत्पद्यति नराधिप ॥
सप्तमं सर्गम् इत्य् आहुर् एतद् ऐन्द्रियकं स्मृतम् ॥
avyaktāc ca mahān ātmā samutpadyati pārthiva ||
prathamaṃ sargam ity etad āhuḥ prādhānikaṃ budhāḥ ||
mahataś cāpy ahaṃkāra utpadyati narādhipa ||
dvitīyaṃ sargam ity āhur etad buddhyātmakaṃ smṛtam ||
ahaṃkārāc ca saṃbhūtaṃ mano bhūtaguṇātmakam ||
tṛtīyaḥ sarga ity eṣa āhaṃkārika ucyate ||
manasas tu samudbhūtā mahābhūtā narādhipa ||
caturthaṃ sargam ity etan mānasaṃ paricakṣate ||
śabdaḥ sparśaś ca rūpaṃ ca raso gandhas tathaiva ca ||
pañcamaṃ sargam ity āhur bhautikaṃ bhūtacintakāḥ ||
śrotraṃ tvak caiva cakṣuś ca jihvā ghrāṇaṃ ca pañcamam ||
sargaṃ tu ṣaṣṭham ity āhur bahucintātmakaṃ smṛtam ||
adhaḥ śrotrendriyagrāma utpadyati narādhipa ||
saptamaṃ sargam ity āhur etad aindriyakaṃ smṛtam ||
«Из Непроявленного возникает великий атман, Махат, о царь; это мудрые называют первым, праधानическим творением. Из Махата возникает аханкара, о владыка людей; это называют вторым творением, имеющим природу буддхи. Из аханкары возникает ум, состоящий из качеств элементов; это третье творение называется аханкарическим. Из ума возникают великие элементы, о владыка людей; это четвёртое творение называют умственным. Звук, прикосновение, форма, вкус и запах созерцатели элементов называют пятым, материальным творением. Слух, кожа, глаз, язык и обоняние как пятое называют шестым творением, связанным с множеством мыслей. Ниже возникает совокупность органов чувств, о владыка людей; это седьмое творение считается чувственным».
c4b0005e50f6 · published Jun 21, 2026, 4:26:40 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Последовательность саргов описывает нисхождение от авьякты к Махату, аханкаре, уму, элементам и органам. Это карта обусловленности, которую нужно понять, чтобы затем выйти за её пределы.