Mahabharata
Vyāsa, Nārada, Śuka, and the Seven Winds12.315.11-22
11507 / 15823
Mahabharata · 12.315.11-22
Devanāgarī

तं ददर्शाश्रमपदे नारदः सुमहातपाः ॥
अथैनम् अब्रवीत् काले मधुराक्षरया गिरा ॥
भो भो महर्षे वासिष्ठ ब्रह्मघोषो न वर्तते ॥
एको ध्यानपरस् तूष्णीं किम् आस्से चिन्तयन्न् इव ॥
ब्रह्मघोषैर् विरहितः पर्वतो ऽयं न शोभते ॥
रजसा तमसा चैव सोमः सोपप्लवो यथा ॥
न भ्राजते यथापूर्वं निषादानाम् इवालयः ॥
देवर्षिगणजुष्टो ऽपि वेदध्वनिनिराकृतः ॥
ऋषयश् च हि देवाश् च गन्धर्वाश् च महौजसः ॥
विमुक्ता ब्रह्मघोषेण न भ्राजन्ते यथा पुरा ॥
नारदस्य वचः श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनो ऽब्रवीत् ॥
महर्षे यत् त्वया प्रोक्तं वेदवादविचक्षण ॥
एतन् मनोनुकूलं मे भवान् अर्हति भाषितुम् ॥
सर्वज्ञः सर्वदर्शी च सर्वत्र च कुतूहली ॥
त्रिषु लोकेषु यद् वृत्तं सर्वं तव मते स्थितम् ॥
तद् आज्ञापय विप्रर्षे ब्रूहि किं करवाणि ते ॥
यन् मया समनुष्ठेयं ब्रह्मर्षे तद् उदाहर ॥
वियुक्तस्येह शिष्यैर् मे नातिहृष्टम् इदं मनः ॥
नारद उवाच
अनाम्नायमला वेदा ब्राह्मणस्याव्रतं मलम् ॥
मलं पृथिव्या वाहीकाः स्त्रीणां कौतूहलं मलम् ॥
अधीयतां भवान् वेदान् सार्धं पुत्रेण धीमता ॥
विधुन्वन् ब्रह्मघोषेण रक्षोभयकृतं तमः ॥
भीष्म उवाच
नारदस्य वचः श्रुत्वा व्यासः परमधर्मवित् ॥
तथेत्य् उवाच संहृष्टो वेदाभ्यासे दृढव्रतः ॥

Transliteration (IAST)

taṃ dadarśāśramapade nāradaḥ sumahātapāḥ ||
athainam abravīt kāle madhurākṣarayā girā ||
bho bho maharṣe vāsiṣṭha brahmaghoṣo na vartate ||
eko dhyānaparas tūṣṇīṃ kim āsse cintayann iva ||
brahmaghoṣair virahitaḥ parvato 'yaṃ na śobhate ||
rajasā tamasā caiva somaḥ sopaplavo yathā ||
na bhrājate yathāpūrvaṃ niṣādānām ivālayaḥ ||
devarṣigaṇajuṣṭo 'pi vedadhvaninirākṛtaḥ ||
ṛṣayaś ca hi devāś ca gandharvāś ca mahaujasaḥ ||
vimuktā brahmaghoṣeṇa na bhrājante yathā purā ||
nāradasya vacaḥ śrutvā kṛṣṇadvaipāyano 'bravīt ||
maharṣe yat tvayā proktaṃ vedavādavicakṣaṇa ||
etan manonukūlaṃ me bhavān arhati bhāṣitum ||
sarvajñaḥ sarvadarśī ca sarvatra ca kutūhalī ||
triṣu lokeṣu yad vṛttaṃ sarvaṃ tava mate sthitam ||
tad ājñāpaya viprarṣe brūhi kiṃ karavāṇi te ||
yan mayā samanuṣṭheyaṃ brahmarṣe tad udāhara ||
viyuktasyeha śiṣyair me nātihṛṣṭam idaṃ manaḥ ||
nārada uvāca
anāmnāyamalā vedā brāhmaṇasyāvrataṃ malam ||
malaṃ pṛthivyā vāhīkāḥ strīṇāṃ kautūhalaṃ malam ||
adhīyatāṃ bhavān vedān sārdhaṃ putreṇa dhīmatā ||
vidhunvan brahmaghoṣeṇa rakṣobhayakṛtaṃ tamaḥ ||
bhīṣma uvāca
nāradasya vacaḥ śrutvā vyāsaḥ paramadharmavit ||
tathety uvāca saṃhṛṣṭo vedābhyāse dṛḍhavrataḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तम् ददर्श आश्रम पदेtam dadarśa āśrama padeего увидел в обители; в ашраме
नारदः सु महा तपाःnāradaḥ su mahā tapāḥНарада, великий подвижник; суровый аскет
अथ एनम् अब्रवीत् कालेatha enam abravīt kāleзатем ему сказал вовремя; в подходящий момент
मधुर अक्षरया गिराmadhura akṣarayā girāречью со сладкими слогами; приятными словами
भो भो महर्षे वासिष्ठbho bho maharṣe vāsiṣṭhaо, о великий риши Васиштха; потомок Васиштхи
ब्रह्म घोषः न वर्ततेbrahma ghoṣaḥ na vartateзвучание Веды не продолжается; не слышно
एकः ध्यान परः तूष्णीम्ekaḥ dhyāna paraḥ tūṣṇīmодин, преданный медитации, молча; безмолвный
किम् आस्से चिन्तयन् इवkim āsse cintayan ivaпочему сидишь словно размышляя; задумавшись
ब्रह्म घोषैः विरहितःbrahma ghoṣaiḥ virahitaḥлишённый ведических звуков; голоса брахмана
पर्वतः अयम् न शोभतेparvataḥ ayam na śobhateэта гора не сияет; не прекрасна
रजसा तमसा च एवrajasā tamasā ca evaраджасом и тамасом; мутью и тьмой
सोमः स उपप्लवः यथाsomaḥ sa upaplavaḥ yathāкак луна с затмением; помрачённая
न भ्राजते यथा पूर्वम्na bhrājate yathā pūrvamне сияет как прежде; не блестит
निषादानाम् इव आलयःniṣādānām iva ālayaḥсловно жилище нишадов; охотников
देव ऋषि गण जुष्टः अपिdeva ṛṣi gaṇa juṣṭaḥ apiхотя посещена сонмами божественных риши; мудрецов
वेद ध्वनि निराकृतःveda dhvani nirākṛtaḥлишённая звука Вед; ведического гласa
ऋषयः च हि देवाः चṛṣayaḥ ca hi devāḥ caи риши ведь, и боги; мудрецы
गन्धर्वाः च महा ओजसःgandharvāḥ ca mahā ojasaḥи гандхарвы великой силы; могущественные
विमुक्ताः ब्रह्म घोषेणvimuktāḥ brahma ghoṣeṇaоставленные ведическим звучанием; без священного звука
न भ्राजन्ते यथा पुराna bhrājante yathā purāне сияют как прежде; раньше
नारदस्य वचः श्रुत्वाnāradasya vacaḥ śrutvāуслышав слово Нарады; речь
कृष्ण द्वैपायनः अब्रवीत्kṛṣṇa dvaipāyanaḥ abravītКришна-Двайпаяна сказал; Вьяса произнёс
महर्षे यत् त्वया प्रोक्तम्maharṣe yat tvayā proktamо великий риши, что тобою сказано; произнесено
वेद वाद विचक्षणveda vāda vicakṣaṇaзнаток ведического слова; искусный
एतत् मनः अनुकूलम् मेetat manaḥ anukūlam meэто моему уму приятно; согласно
भवान् अर्हति भाषितुम्bhavān arhati bhāṣitumты достоин говорить; можешь сказать
सर्वज्ञः सर्वदर्शी चsarvajñaḥ sarvadarśī caвсезнающий и всевидящий; видящий всё
सर्वत्र च कुतूहलीsarvatra ca kutūhalīи везде любознательный; заинтересованный
त्रिषु लोकेषु यत् वृत्तम्triṣu lokeṣu yat vṛttamчто произошло в трёх мирах; случилось
सर्वम् तव मते स्थितम्sarvam tava mate sthitamвсё стоит в твоём знании; уме
तत् आज्ञापय विप्र ऋषेtat ājñāpaya vipra ṛṣeэто прикажи, брахман-риши; скажи
ब्रूहि किम् करवाणि तेbrūhi kim karavāṇi teскажи, что сделать для тебя; исполнить
यत् मया समनुष्ठेयम्yat mayā samanuṣṭheyamчто мной должно быть исполнено; совершено
ब्रह्म ऋषे तत् उदाहरbrahma ṛṣe tat udāharaо брахмариши, это изложи; объясни
वियुक्तस्य इह शिष्यैः मेviyuktasya iha śiṣyaiḥ meу меня, разлучённого здесь с учениками; без учеников
न अति हृष्टम् इदम् मनःna ati hṛṣṭam idam manaḥэтот ум не очень радостен; не весел
नारदः उवाचnāradaḥ uvācaНарада сказал; произнёс
अनाम्नाय मला वेदाःanāmnāya malā vedāḥВеды загрязнены отсутствием повторения; без рецитации
ब्राह्मणस्य अव्रतम् मलम्brāhmaṇasya avratam malamдля брахмана отсутствие обета — грязь; порок
मलम् पृथिव्या वाहीकाःmalam pṛthivyā vāhīkāḥВахики — грязь земли; пятно
स्त्रीणाम् कौतूहलम् मलम्strīṇām kautūhalam malamдля женщин любопытство — грязь; суетность
अधीयताम् भवान् वेदान्adhīyatām bhavān vedānпусть ты изучаешь Веды; повторяй
सार्धम् पुत्रेण धीमताsārdham putreṇa dhīmatāвместе с мудрым сыном; Шукой
विधुन्वन् ब्रह्म घोषेणvidhunvan brahma ghoṣeṇaразгоняя ведическим звуком; стряхивая
रक्षः भय कृतम् तमःrakṣaḥ bhaya kṛtam tamaḥтьму, созданную страхом ракшасов; демоническим страхом
भीष्मः उवाचbhīṣmaḥ uvācaБхишма сказал; произнёс
नारदस्य वचः श्रुत्वाnāradasya vacaḥ śrutvāуслышав слово Нарады; наставление
व्यासः परम धर्म वित्vyāsaḥ parama dharma vitВьяса, знающий высшую дхарму; праведность
तथा इति उवाच संहृष्टःtathā iti uvāca saṃhṛṣṭaḥсказал «так», обрадованный; согласился
वेद अभ्यासे दृढ व्रतःveda abhyāse dṛḍha vrataḥв повторении Вед твёрдого обета; решительный
Translation

Нарада, великий подвижник, увидел Вьясу в обители и в надлежащее время обратился к нему сладкой речью: «О великий риши, потомок Васиштхи! Здесь не слышно звучания Веды. Почему ты сидишь один, молча, погружённый в медитацию, словно в размышлении? Эта гора, лишённая ведического звука, не сияет, как луна, помрачённая раджасом и тамасом. Она уже не блистает как прежде и, хотя её посещают сонмы божественных риши, похожа на жилище нишадов, потому что устранён звук Вед. Риши, боги и могучие гандхарвы без ведического звучания не сияют как раньше». Услышав Нараду, Кришна-Двайпаяна сказал: «О великий риши, знаток ведического слова, сказанное тобой согласно моему уму. Ты всезнающ, всевидящ и любознателен во всём; всё, что происходит в трёх мирах, стоит в твоём знании. Прикажи же, брахмариши, скажи, что мне сделать для тебя. Что мне следует исполнить, изложи это. Разлучённый здесь с учениками, я не слишком радостен». Нарада сказал: «Веды загрязняются отсутствием повторения; для брахмана грязь — отсутствие обета; для земли грязь — Вахики; для женщин грязь — суетное любопытство. Повторяй Веды вместе со своим мудрым сыном, разгоняя ведическим звуком тьму, созданную страхом ракшасов». Бхишма сказал: Услышав слово Нарады, Вьяса, знающий высшую дхарму, радостно сказал: «Да будет так», твёрдо решив возобновить повторение Вед.

Version

88bb0fbe6808 · published Jun 21, 2026, 7:39:11 AM UTC

Available inRU

Page between verses with