Mahabharata
Vyāsa, Nārada, Śuka, and the Seven Winds12.315.46-57
11510 / 15823
Mahabharata · 12.315.46-57
Devanāgarī

यस्मिन् पारिप्लवे दिव्या वहन्त्य् आपो विहायसा ॥
पुण्यं चाकाशगङ्गायास् तोयं विष्टभ्य तिष्ठति ॥
दूरात् प्रतिहतो यस्मिन्न् एकरश्मिर् दिवाकरः ॥
योनिर् अंशुसहस्रस्य येन भाति वसुंधरा ॥
यस्माद् आप्यायते सोमो निधिर् दिव्यो ऽमृतस्य च ॥
षष्ठः परिवहो नाम स वायुर् जवतां वरः ॥
सर्वप्राणभृतां प्राणान् यो ऽन्तकाले निरस्यति ॥
यस्य वर्त्मानुवर्तेते मृत्युवैवस्वताव् उभौ ॥
सम्यग् अन्वीक्षतां बुद्ध्या शान्तयाध्यात्मनित्यया ॥
ध्यानाभ्यासाभिरामाणां यो ऽमृतत्वाय कल्पते ॥
यं समासाद्य वेगेन दिशाम् अन्तं प्रपेदिरे ॥
दक्षस्य दश पुत्राणां सहस्राणि प्रजापतेः ॥
येन सृष्टः पराभूतो यात्य् एव न निवर्तते ॥
परावहो नाम परो वायुः स दुरतिक्रमः ॥
एवम् एते ऽदितेः पुत्रा मारुताः परमाद्भुताः ॥
अनारमन्तः संवान्ति सर्वगाः सर्वधारिणः ॥
एतत् तु महद् आश्चर्यं यद् अयं पर्वतोत्तमः ॥
कम्पितः सहसा तेन वायुनाभिप्रवायता ॥
विष्णोर् निःश्वासवातो ऽयं यदा वेगसमीरितः ॥
सहसोदीर्यते तात जगत् प्रव्यथते तदा ॥
तस्माद् ब्रह्मविदो ब्रह्म नाधीयन्ते ऽतिवायति ॥
वायोर् वायुभयं ह्य् उक्तं ब्रह्म तत् पीडितं भवेत् ॥
एतावद् उक्त्वा वचनं पराशरसुतः प्रभुः ॥
उक्त्वा पुत्रम् अधीष्वेति व्योमगङ्गाम् अयात् तदा ॥

Transliteration (IAST)

yasmin pāriplave divyā vahanty āpo vihāyasā ||
puṇyaṃ cākāśagaṅgāyās toyaṃ viṣṭabhya tiṣṭhati ||
dūrāt pratihato yasminn ekaraśmir divākaraḥ ||
yonir aṃśusahasrasya yena bhāti vasuṃdharā ||
yasmād āpyāyate somo nidhir divyo 'mṛtasya ca ||
ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma sa vāyur javatāṃ varaḥ ||
sarvaprāṇabhṛtāṃ prāṇān yo 'ntakāle nirasyati ||
yasya vartmānuvartete mṛtyuvaivasvatāv ubhau ||
samyag anvīkṣatāṃ buddhyā śāntayādhyātmanityayā ||
dhyānābhyāsābhirāmāṇāṃ yo 'mṛtatvāya kalpate ||
yaṃ samāsādya vegena diśām antaṃ prapedire ||
dakṣasya daśa putrāṇāṃ sahasrāṇi prajāpateḥ ||
yena sṛṣṭaḥ parābhūto yāty eva na nivartate ||
parāvaho nāma paro vāyuḥ sa duratikramaḥ ||
evam ete 'diteḥ putrā mārutāḥ paramādbhutāḥ ||
anāramantaḥ saṃvānti sarvagāḥ sarvadhāriṇaḥ ||
etat tu mahad āścaryaṃ yad ayaṃ parvatottamaḥ ||
kampitaḥ sahasā tena vāyunābhipravāyatā ||
viṣṇor niḥśvāsavāto 'yaṃ yadā vegasamīritaḥ ||
sahasodīryate tāta jagat pravyathate tadā ||
tasmād brahmavido brahma nādhīyante 'tivāyati ||
vāyor vāyubhayaṃ hy uktaṃ brahma tat pīḍitaṃ bhavet ||
etāvad uktvā vacanaṃ parāśarasutaḥ prabhuḥ ||
uktvā putram adhīṣveti vyomagaṅgām ayāt tadā ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
यस्मिन् पारिप्लवे दिव्याःyasmin pāriplave divyāḥв котором в круговороте небесные; плавающие
वहन्ति आपः विहायसाvahanti āpaḥ vihāyasāводы текут по воздуху; в небе
पुण्यम् च आकाश गङ्गायाःpuṇyam ca ākāśa gaṅgāyāḥи святая небесной Ганги; Акашаганги
तोयम् विष्टभ्य तिष्ठतिtoyam viṣṭabhya tiṣṭhatiвода, поддержанная, стоит; держится
दूरात् प्रतिहतः यस्मिन्dūrāt pratihataḥ yasminв котором издалека отражённый; остановленный
एक रश्मिः दिवाकरःeka raśmiḥ divākaraḥодно лучевое солнце; дневное светило
योनिः अंशु सहस्रस्यyoniḥ aṃśu sahasrasyaисточник тысячи лучей; лона сияний
येन भाति वसुंधराyena bhāti vasuṃdharāкоторым сияет земля; всуṃдхара
यस्मात् आप्यायते सोमःyasmāt āpyāyate somaḥот которого наполняется Сома; луна
निधिः दिव्यः अमृतस्य चnidhiḥ divyaḥ amṛtasya caи божественный клад амриты; нектар
षष्ठः परिवहः नामṣaṣṭhaḥ parivahaḥ nāmaшестой по имени Париваха; ветер
सः वायुः जवताम् वरःsaḥ vāyuḥ javatām varaḥтот ветер лучший из быстрых; стремительных
सर्व प्राण भृताम् प्राणान्sarva prāṇa bhṛtām prāṇānжизни всех носителей жизни; существ
यः अन्त काले निरस्यतिyaḥ anta kāle nirasyatiкоторый в смертный час изгоняет; выбрасывает
यस्य वर्त्म अनुवर्तेतेyasya vartma anuvarteteчьему пути следуют; идут вслед
मृत्यु वैवस्वतौ उभौmṛtyu vaivasvatau ubhauоба, Смерть и Вайвасвата; Яма
सम्यक् अन्वीक्षताम् बुद्ध्याsamyak anvīkṣatām buddhyāправильно созерцающих разумом; исследующих
शान्तया अध्यात्म नित्ययाśāntayā adhyātma nityayāмирным, постоянно духовным; обращённым к атману
ध्यान अभ्यास अभिरामाणाम्dhyāna abhyāsa abhirāmāṇāmрадующихся практике медитации; созерцания
यः अमृतत्वाय कल्पतेyaḥ amṛtatvāya kalpateкоторый служит бессмертию; ведёт
यम् समासाद्य वेगेनyam samāsādya vegenaдостигнув которого быстро; с силой
दिशाम् अन्तम् प्रपेदिरेdiśām antam prapedireдостигли края сторон света; пределов
दक्षस्य दश पुत्राणाम्dakṣasya daśa putrāṇāmдесять тысяч сыновей Дакши; потомков
सहस्राणि प्रजापतेःsahasrāṇi prajāpateḥпраджапати, тысячами; творца
येन सृष्टः पराभूतःyena sṛṣṭaḥ parābhūtaḥкем созданный и превзойдённый; увлечённый
याति एव न निवर्ततेyāti eva na nivartateидёт и не возвращается; уходит
परावहः नाम परःparāvahaḥ nāma paraḥпо имени Параваха, высший; последний
वायुः सः दुरतिक्रमःvāyuḥ saḥ duratikramaḥтот ветер труднопреодолим; непереступаем
एवम् एते अदितेः पुत्राःevam ete aditeḥ putrāḥтак эти сыновья Адити; потомки
मारुताः परम अद्भुताःmārutāḥ parama adbhutāḥмаруты высочайше удивительные; дивные ветры
अनारमन्तः संवान्तिanāramantaḥ saṃvāntiне останавливаясь, дуют; веют
सर्वगाः सर्व धारिणःsarvagāḥ sarva dhāriṇaḥвездесущие, всё поддерживающие; держащие
एतत् तु महत् आश्चर्यम्etat tu mahat āścaryamэто же великое чудо; удивительно
यत् अयम् पर्वत उत्तमःyat ayam parvata uttamaḥчто эта лучшая гора; великая
कम्पितः सहसा तेनkampitaḥ sahasā tenaпотрясена внезапно тем; сразу
वायुना अभिप्रवायताvāyunā abhipravāyatāветром, налетевшим; подувшим
विष्णोः निःश्वास वातः अयम्viṣṇoḥ niḥśvāsa vātaḥ ayamэто ветер выдоха Вишну; дыхание Господа
यदा वेग समीरितःyadā vega samīritaḥкогда поднят скоростью; порывом
सहसा उदीर्यते तातsahasā udīryate tātaвнезапно поднимается, сынок; возникает
जगत् प्रव्यथते तदाjagat pravyathate tadāмир тогда содрогается; трепещет
तस्मात् ब्रह्म विदः ब्रह्मtasmāt brahma vidaḥ brahmaпоэтому знатоки брахмана брахман; Веды
न अधीयन्ते अतिवायतिna adhīyante ativāyatiне изучают при сильном ветре; когда чрезмерно дует
वायोः वायु भयम् हि उक्तम्vāyoḥ vāyu bhayam hi uktamот ветра страх ветра ведь сказан; опасность
ब्रह्म तत् पीडितम् भवेत्brahma tat pīḍitam bhavetто брахман было бы потревожено; Веда
एतावत् उक्त्वा वचनम्etāvat uktvā vacanamсказав эту речь до конца; столько
पराशर सुतः प्रभुःparāśara sutaḥ prabhuḥсын Парашары, владыка; Вьяса
उक्त्वा पुत्रम् अधीष्व इतिuktvā putram adhīṣva itiсказав сыну «учись»; повторяй
व्योम गङ्गाम् अयात् तदाvyoma gaṅgām ayāt tadāтогда отправился к небесной Ганге; Акашаганге
Translation

«В шестом ветре, Паривахе, лучшем среди быстрых, небесные воды движутся по воздуху, а святая вода небесной Ганги держится, поддержанная в пространстве. В нём издалека отражается единый луч солнца, источник тысячи лучей, благодаря которым сияет земля; от него наполняется Сома, божественный клад амриты. Есть и ветер, который в смертный час изгоняет жизни всех живых существ; его пути следуют Смерть и Вайвасвата. Для тех, кто правильно созерцает мирным разумом, постоянно обращённым к атману, и радуется практике медитации, он служит бессмертию. Достигнув его с силой, десять тысяч сыновей праджапати Дакши дошли до края сторон света. Созданный им и превзойдённый им уходит и не возвращается: это высший ветер по имени Параваха, труднопреодолимый. Таковы эти сыновья Адити, удивительные маруты: они без остановки дуют, вездесущие и всё поддерживающие. Но великое чудо в том, что эта лучшая гора внезапно была потрясена налетевшим ветром. Это ветер выдоха Вишну; когда он внезапно поднимается мощным порывом, мир содрогается, сынок. Поэтому знатоки брахмана не изучают Веды при чрезмерном ветре: сказано, что от ветра есть опасность для ветра, и Веда была бы потревожена». Сказав это и велев сыну: «Учись», владыка, сын Парашары, отправился тогда к небесной Ганге.

Version

f0d13e450298 · published Jun 21, 2026, 7:39:11 AM UTC

Available inRU

Page between verses with