चतुर्विधा मम जना भक्ता एवं हि ते श्रुतम् ॥
तेषाम् एकान्तिनः श्रेष्ठास् ते चैवानन्यदेवताः ॥
अहम् एव गतिस् तेषां निराशीःकर्मकारिणाम् ॥
ये च शिष्टास् त्रयो भक्ताः फलकामा हि ते मताः ॥
सर्वे च्यवनधर्माणः प्रतिबुद्धस् तु श्रेष्ठभाक् ॥
ब्रह्माणं शितिकण्ठं च याश् चान्या देवताः स्मृताः ॥
प्रबुद्धवर्याः सेवन्ते माम् एवैष्यन्ति यत् परम् ॥
भक्तं प्रति विशेषस् ते एष पार्थानुकीर्तितः ॥
त्वं चैवाहं च कौन्तेय नरनारायणौ स्मृतौ ॥
भारावतरणार्थं हि प्रविष्टौ मानुषीं तनुम् ॥
जानाम्य् अध्यात्मयोगांश् च यो ऽहं यस्माच् च भारत ॥
निवृत्तिलक्षणो धर्मस् तथाभ्युदयिको ऽपि च ॥
नराणाम् अयनं ख्यातम् अहम् एकः सनातनः ॥
आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ॥
अयनं मम तत् पूर्वम् अतो नारायणो ह्य् अहम् ॥
छादयामि जगद् विश्वं भूत्वा सूर्य इवांशुभिः ॥
सर्वभूताधिवासश् च वासुदेवस् ततो ह्य् अहम् ॥
गतिश् च सर्वभूतानां प्रजानां चापि भारत ॥
व्याप्ता मे रोदसी पार्थ कान्तिश् चाभ्यधिका मम ॥
अधिभूतानि चान्ते ऽहं तद् इच्छंश् चास्मि भारत ॥
क्रमणाच् चाप्य् अहं पार्थ विष्णुर् इत्य् अभिसंज्ञितः ॥
दमात् सिद्धिं परीप्सन्तो मां जनाः कामयन्ति हि ॥
दिवं चोर्वीं च मध्यं च तस्माद् दामोदरो ह्य् अहम् ॥
पृश्निर् इत्य् उच्यते चान्नं वेदा आपो ऽमृतं तथा ॥
ममैतानि सदा गर्भे पृश्निगर्भस् ततो ह्य् अहम् ॥
ऋषयः प्राहुर् एवं मां त्रितकूपाभिपातितम् ॥
पृश्निगर्भ त्रितं पाहीत्य् एकतद्वितपातितम् ॥
ततः स ब्रह्मणः पुत्र आद्यो ऋषिवरस् त्रितः ॥
उत्ततारोदपानाद् वै पृश्निगर्भानुकीर्तनात् ॥
सूर्यस्य तपतो लोकान् अग्नेः सोमस्य चाप्य् उत ॥
अंशवो ये प्रकाशन्ते मम ते केशसंज्ञिताः ॥
सर्वज्ञाः केशवं तस्मान् माम् आहुर् द्विजसत्तमाः ॥
caturvidhā mama janā bhaktā evaṃ hi te śrutam ||
teṣām ekāntinaḥ śreṣṭhās te caivānanyadevatāḥ ||
aham eva gatis teṣāṃ nirāśīḥkarmakāriṇām ||
ye ca śiṣṭās trayo bhaktāḥ phalakāmā hi te matāḥ ||
sarve cyavanadharmāṇaḥ pratibuddhas tu śreṣṭhabhāk ||
brahmāṇaṃ śitikaṇṭhaṃ ca yāś cānyā devatāḥ smṛtāḥ ||
prabuddhavaryāḥ sevante mām evaiṣyanti yat param ||
bhaktaṃ prati viśeṣas te eṣa pārthānukīrtitaḥ ||
tvaṃ caivāhaṃ ca kaunteya naranārāyaṇau smṛtau ||
bhārāvataraṇārthaṃ hi praviṣṭau mānuṣīṃ tanum ||
jānāmy adhyātmayogāṃś ca yo 'haṃ yasmāc ca bhārata ||
nivṛttilakṣaṇo dharmas tathābhyudayiko 'pi ca ||
narāṇām ayanaṃ khyātam aham ekaḥ sanātanaḥ ||
āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ ||
ayanaṃ mama tat pūrvam ato nārāyaṇo hy aham ||
chādayāmi jagad viśvaṃ bhūtvā sūrya ivāṃśubhiḥ ||
sarvabhūtādhivāsaś ca vāsudevas tato hy aham ||
gatiś ca sarvabhūtānāṃ prajānāṃ cāpi bhārata ||
vyāptā me rodasī pārtha kāntiś cābhyadhikā mama ||
adhibhūtāni cānte 'haṃ tad icchaṃś cāsmi bhārata ||
kramaṇāc cāpy ahaṃ pārtha viṣṇur ity abhisaṃjñitaḥ ||
damāt siddhiṃ parīpsanto māṃ janāḥ kāmayanti hi ||
divaṃ corvīṃ ca madhyaṃ ca tasmād dāmodaro hy aham ||
pṛśnir ity ucyate cānnaṃ vedā āpo 'mṛtaṃ tathā ||
mamaitāni sadā garbhe pṛśnigarbhas tato hy aham ||
ṛṣayaḥ prāhur evaṃ māṃ tritakūpābhipātitam ||
pṛśnigarbha tritaṃ pāhīty ekatadvitapātitam ||
tataḥ sa brahmaṇaḥ putra ādyo ṛṣivaras tritaḥ ||
uttatārodapānād vai pṛśnigarbhānukīrtanāt ||
sūryasya tapato lokān agneḥ somasya cāpy uta ||
aṃśavo ye prakāśante mama te keśasaṃjñitāḥ ||
sarvajñāḥ keśavaṃ tasmān mām āhur dvijasattamāḥ ||
«Мои преданные бывают четырёх видов, как ты слышал. Из них лучшие — экайантики, не имеющие иного божества; для тех, кто действует без ожидания плода, Я один являюсь целью. Остальные три вида преданных считаются желающими плода; все они подвержены падению, а пробуждённый получает высшую долю. Лучшие пробуждённые могут почитать Брахму, Шитикан̣тху и другие божества, но они придут только ко Мне, высшей цели. Так Я рассказал тебе, Партха, об особом положении преданного. Ты и Я, о Каунтея, известны как Нара и Нараяна; ради снятия бремени мы вошли в человеческую форму. Я знаю духовные связи, знаю, кто Я и откуда; знаю дхарму отрешения и путь, ведущий к благополучию. Я один вечен и известен как прибежище людей. Воды называются nārā, и воды — порождения Нары; поскольку они были Моим древним прибежищем, Я зовусь Нараяной. Я покрываю всю вселенную, как солнце лучами; Я обитель всех существ, поэтому зовусь Васудевой. Я путь и цель всех существ и созданий; Мной пронизаны небо и земля, и Моё сияние превосходит всё. В конце Я властвую над существами и элементами; из-за Моего проникновения и шага Я именуюсь Вишну. Люди, ищущие совершенства через самообладание, стремятся ко Мне; Я охватываю небо, землю и среднее пространство, поэтому зовусь Дамодарой. Пища, Веды, воды и амрита называются pṛśni и всегда пребывают в Моём чреве, поэтому Я Пришнигарбха. Так риши взывали ко Мне ради Триты, упавшего в колодец: “О Пришнигарбха, защити Триту, сброшенного Экатой и Двитой!” Тогда Трита, древний лучший риши, сын Брахмы, выбрался из колодца благодаря повторению имени Пришнигарбхи. Лучи солнца, огня и сомы называются Моими волосами; поэтому всезнающие лучшие брахманы называют Меня Кешавой».
373bdb6677dd · published Jun 21, 2026, 7:31:50 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Раздел о bhakti уточняет, что высшая преданность не смешивается с поиском плода. Далее каждое имя объясняется как богословская формула: Нараяна — прибежище вод и существ, Васудева — всепроникающее обиталище, Вишну — тот, кто входит и охватывает, Кешава — владыка сияний.