Mahabharata
The Hayashiras Form and the Recovery of the Vedas12.335.1-9
11614 / 15823
Mahabharata · 12.335.1-9
Devanāgarī

जनमेजय उवाच
श्रुतं भगवतस् तस्य माहात्म्यं परमात्मनः ॥
जन्म धर्मगृहे चैव नरनारायणात्मकम् ॥
महावराहसृष्टा च पिण्डोत्पत्तिः पुरातनी ॥
प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च यो यथा परिकल्पितः ॥
स तथा नः श्रुतो ब्रह्मन् कथ्यमानस् त्वयानघ ॥
यच् च तत् कथितं पूर्वं त्वया हयशिरो महत् ॥
हव्यकव्यभुजो विष्णोर् उदक्पूर्वे महोदधौ ॥
तच् च दृष्टं भगवता ब्रह्मणा परमेष्ठिना ॥
किं तद् उत्पादितं पूर्वं हरिणा लोकधारिणा ॥
रूपं प्रभावमहताम् अपूर्वं धीमतां वर ॥
दृष्ट्वा हि विबुधश्रेष्ठम् अपूर्वम् अमितौजसम् ॥
तद् अश्वशिरसं पुण्यं ब्रह्मा किम् अकरोन् मुने ॥
एतन् नः संशयं ब्रह्मन् पुराणज्ञानसंभवम् ॥
कथयस्वोत्तममते महापुरुषनिर्मितम् ॥
पाविताः स्म त्वया ब्रह्मन् पुण्यां कथयता कथाम् ॥
वैशंपायन उवाच
कथयिष्यामि ते सर्वं पुराणं वेदसंमितम् ॥
जगौ यद् भगवान् व्यासो राज्ञो धर्मसुतस्य वै ॥
श्रुत्वाश्वशिरसो मूर्तिं देवस्य हरिमेधसः ॥
उत्पन्नसंशयो राजा तम् एव समचोदयत् ॥
युधिष्ठिर उवाच
यत् तद् दर्शितवान् ब्रह्मा देवं हयशिरोधरम् ॥
किमर्थं तत् समभवद् वपुर् देवोपकल्पितम् ॥

Transliteration (IAST)

janamejaya uvāca
śrutaṃ bhagavatas tasya māhātmyaṃ paramātmanaḥ ||
janma dharmagṛhe caiva naranārāyaṇātmakam ||
mahāvarāhasṛṣṭā ca piṇḍotpattiḥ purātanī ||
pravṛttau ca nivṛttau ca yo yathā parikalpitaḥ ||
sa tathā naḥ śruto brahman kathyamānas tvayānagha ||
yac ca tat kathitaṃ pūrvaṃ tvayā hayaśiro mahat ||
havyakavyabhujo viṣṇor udakpūrve mahodadhau ||
tac ca dṛṣṭaṃ bhagavatā brahmaṇā parameṣṭhinā ||
kiṃ tad utpāditaṃ pūrvaṃ hariṇā lokadhāriṇā ||
rūpaṃ prabhāvamahatām apūrvaṃ dhīmatāṃ vara ||
dṛṣṭvā hi vibudhaśreṣṭham apūrvam amitaujasam ||
tad aśvaśirasaṃ puṇyaṃ brahmā kim akaron mune ||
etan naḥ saṃśayaṃ brahman purāṇajñānasaṃbhavam ||
kathayasvottamamate mahāpuruṣanirmitam ||
pāvitāḥ sma tvayā brahman puṇyāṃ kathayatā kathām ||
vaiśaṃpāyana uvāca
kathayiṣyāmi te sarvaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam ||
jagau yad bhagavān vyāso rājño dharmasutasya vai ||
śrutvāśvaśiraso mūrtiṃ devasya harimedhasaḥ ||
utpannasaṃśayo rājā tam eva samacodayat ||
yudhiṣṭhira uvāca
yat tad darśitavān brahmā devaṃ hayaśirodharam ||
kimarthaṃ tat samabhavad vapur devopakalpitam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
जनमेजयः उवाचjanamejayaḥ uvācaДжанамеджая сказал; произнёс
श्रुतम् भगवतः तस्यśrutam bhagavataḥ tasyaуслышано о том Бхагаване; Господе
माहात्म्यम् परम आत्मनःmāhātmyam parama ātmanaḥвеличие Параматмы; верховного Атмана
जन्म धर्म गृहे च एवjanma dharma gṛhe ca evaи рождение в доме Дхармы; у Дхармы
नर नारायण आत्मकम्nara nārāyaṇa ātmakamимеющее природу Нары-Нараяны; двойного образа
महा वराह सृष्टा चmahā varāha sṛṣṭā caи созданная Великим Вепрем; Махаварахой
पिण्ड उत्पत्तिः पुरातनीpiṇḍa utpattiḥ purātanīдревнее происхождение телесного шара; пинды
प्रवृत्तौ च निवृत्तौ चpravṛttau ca nivṛttau caв правритти и нивритти; деятельности и отрешении
यः यथा परिकल्पितःyaḥ yathā parikalpitaḥкто как установлен; предписан
सः तथा नः श्रुतः ब्रह्मन्saḥ tathā naḥ śrutaḥ brahmanтак он нами услышан, брахман; мудрец
कथ्यमानः त्वया अनघkathyamānaḥ tvayā anaghaрассказываемый тобой, безгрешный; чистый
यत् च तत् कथितम् पूर्वम्yat ca tat kathitam pūrvamи то, что было рассказано прежде; ранее
त्वया हय शिरः महत्tvayā haya śiraḥ mahatтобой о великом Конеглавом; Хаяшире
हव्य कव्य भुजः विष्णोःhavya kavya bhujaḥ viṣṇoḥВишну, вкушающем хавью и кавью; жертвы богов и предков
उदक् पूर्वे महा उदधौudak pūrve mahā udadhauв северо-восточном великом океане; море
तत् च दृष्टम् भगवताtat ca dṛṣṭam bhagavatāи это было увидено Бхагаваном; блаженным
ब्रह्मणा परमेष्ठिनाbrahmaṇā parameṣṭhināБрахмой, Парамештхином; высокопребывающим
किम् तत् उत्पादितम् पूर्वम्kim tat utpāditam pūrvamчто это было создано прежде; произведено
हरिणा लोक धारिणाhariṇā loka dhāriṇāХари, держателем миров; Нараяной
रूपम् प्रभाव महताम्rūpam prabhāva mahatāmобраз великих могуществом; сверхъестественный
अपूर्वम् धीमताम् वरapūrvam dhīmatām varaневиданный, лучший мудрых; Вайшампаяна
दृष्ट्वा हि विबुध श्रेष्ठम्dṛṣṭvā hi vibudha śreṣṭhamувидев лучшего среди богов; мудрых
अपूर्वम् अमित ओजसम्apūrvam amita ojasamневиданного, безмерной силы; мощи
तत् अश्व शिरसम् पुण्यम्tat aśva śirasam puṇyamтого святого Конеглавого; Хаяширу
ब्रह्मा किम् अकरोत् मुनेbrahmā kim akarot muneчто сделал Брахма, мудрец; риши
एतत् नः संशयम् ब्रह्मन्etat naḥ saṃśayam brahmanэто наше сомнение, брахман; вопрос
पुराण ज्ञान संभवम्purāṇa jñāna saṃbhavamвозникшее из древнего знания; пуранического
कथयस्व उत्तम मतेkathayasva uttama mateрасскажи, превосходный разумом; мудрый
महा पुरुष निर्मितम्mahā puruṣa nirmitamсозданное Махапурушей; Верховным
पाविताः स्म त्वया ब्रह्मन्pāvitāḥ sma tvayā brahmanмы очищены тобой, брахман; мудрец
पुण्याम् कथयता कथाम्puṇyām kathayatā kathāmрассказывающим святую историю; повесть
वैशंपायनः उवाचvaiśaṃpāyanaḥ uvācaВайшампаяна сказал; произнёс
कथयिष्यामि ते सर्वम्kathayiṣyāmi te sarvamрасскажу тебе всё; полностью
पुराणम् वेद संमितम्purāṇam veda saṃmitamдревнее, соразмерное Веде; ведийски согласное
जगौ यत् भगवान् व्यासःjagau yat bhagavān vyāsaḥчто пропел Бхагаван Вьяса; рассказал
राज्ञः धर्म सुतस्य वैrājñaḥ dharma sutasya vaiцарю, сыну Дхармы; Юдхиштхире
श्रुत्वा अश्व शिरसः मूर्तिम्śrutvā aśva śirasaḥ mūrtimуслышав об образе Конеглавого; Хаяширы
देवस्य हरिमेधसःdevasya harimedhasaḥБога Хари-медхаса; мудрого Хари
उत्पन्न संशयः राजाutpanna saṃśayaḥ rājāу царя возникло сомнение; вопрос
तम् एव समचोदयत्tam eva samacodayatи он его же побудил; спросил
युधिष्ठिरः उवाचyudhiṣṭhiraḥ uvācaЮдхиштхира сказал; произнёс
यत् तत् दर्शितवान् ब्रह्माyat tat darśitavān brahmāкоторого увидел Брахма; созерцал
देवम् हय शिरः धरम्devam haya śiraḥ dharamБога, носящего конскую голову; Хаяширу
किम् अर्थम् तत् समभवत्kim artham tat samabhavatради какой цели это возникло; появилось
वपुः देव उपकल्पितम्vapuḥ deva upakalpitamтело, устроенное Богом; божественно созданное
Translation

Джанамеджая сказал: «Мы услышали о величии того Бхагавана, Параматмы: о Его рождении в доме Дхармы в образе Нары-Нараяны, о древнем происхождении телесного мира, созданного Великим Вепрем, и о том, как Он установлен в правритти и нивритти. Ты также прежде рассказал о великом Конеглавом образе Вишну, вкушающего хавью и кавью, в северо-восточном великом океане, который увидел Бхагаван Брахма Парамештхин. Что это был за невиданный образ, созданный Хари, держателем миров, о лучший мудрых? Увидев святого Конеглавого, лучшего среди богов, безмерной силы, что сделал Брахма, о мудрец? Расскажи нам это сомнение, возникшее из древнего знания и связанное с Махапурушей. Ты очистил нас, рассказывая святую историю». Вайшампаяна сказал: «Я расскажу тебе всё древнее повествование, согласное с Ведой, которое Бхагаван Вьяса поведал царю, сыну Дхармы. Услышав об образе Конеглавого Бога Хари-медхаса, у царя возник вопрос, и он спросил его же». Юдхиштхира сказал: «Ради чего возникло это божественно устроенное тело Бога с конской головой, которое увидел Брахма?»

Version

f0f7b453ed51 · published Jun 21, 2026, 9:11:23 AM UTC

Available inRU

Page between verses with