Mahabharata
Yudhishthira Asks About the Best Dharma of the Ashramas12.340.5-11
11649 / 15823
Mahabharata · 12.340.5-11
Devanāgarī

सुरर्षिर् नारदो राजन् सिद्धस् त्रैलोक्यसंमतः ॥
पर्येति क्रमशो लोकान् वायुर् अव्याहतो यथा ॥
स कदा चिन् महेष्वास देवराजालयं गतः ॥
सत्कृतश् च महेन्द्रेण प्रत्यासन्नगतो ऽभवत् ॥
तं कृतक्षणम् आसीनं पर्यपृच्छच् छचीपतिः ॥
ब्रह्मर्षे किं चिद् आश्चर्यम् अस्ति दृष्टं त्वयानघ ॥
यथा त्वम् अपि विप्रर्षे त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥
जातकौतूहलो नित्यं सिद्धश् चरसि साक्षिवत् ॥
न ह्य् अस्त्य् अविदितं लोके देवर्षे तव किं चन ॥
श्रुतं वाप्य् अनुभूतं वा दृष्टं वा कथयस्व मे ॥
तस्मै राजन् सुरेन्द्राय नारदो वदतां वरः ॥
आसीनायोपपन्नाय प्रोक्तवान् विपुलां कथाम् ॥
यथा येन च कल्पेन स तस्मै द्विजसत्तमः ॥
कथां कथितवान् पृष्टस् तथा त्वम् अपि मे शृणु ॥

Transliteration (IAST)

surarṣir nārado rājan siddhas trailokyasaṃmataḥ ||
paryeti kramaśo lokān vāyur avyāhato yathā ||
sa kadā cin maheṣvāsa devarājālayaṃ gataḥ ||
satkṛtaś ca mahendreṇa pratyāsannagato 'bhavat ||
taṃ kṛtakṣaṇam āsīnaṃ paryapṛcchac chacīpatiḥ ||
brahmarṣe kiṃ cid āścaryam asti dṛṣṭaṃ tvayānagha ||
yathā tvam api viprarṣe trailokyaṃ sacarācaram ||
jātakautūhalo nityaṃ siddhaś carasi sākṣivat ||
na hy asty aviditaṃ loke devarṣe tava kiṃ cana ||
śrutaṃ vāpy anubhūtaṃ vā dṛṣṭaṃ vā kathayasva me ||
tasmai rājan surendrāya nārado vadatāṃ varaḥ ||
āsīnāyopapannāya proktavān vipulāṃ kathām ||
yathā yena ca kalpena sa tasmai dvijasattamaḥ ||
kathāṃ kathitavān pṛṣṭas tathā tvam api me śṛṇu ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
सुर ऋषिः नारदः राजन्sura ṛṣiḥ nāradaḥ rājanбожественный риши Нарада, царь; небесный мудрец
सिद्धः त्रैलोक्य संमतःsiddhaḥ trailokya saṃmataḥсиддха, почитаемый тремя мирами; признанный
पर्येति क्रमशः लोकान्paryeti kramaśaḥ lokānобходит последовательно миры; странствует
वायुः अव्याहतः यथाvāyuḥ avyāhataḥ yathāкак ветер беспрепятственный; свободный
सः कदा चित् महेष्वासsaḥ kadā cit maheṣvāsaон однажды, великий лучник; о герой
देव राज आलयम् गतःdeva rāja ālayam gataḥв обитель царя богов пришёл; Индры
सत्कृतः च महेन्द्रेणsatkṛtaḥ ca mahendreṇaи почтённый Махендрой; Индрой
प्रत्यासन्न गतः अभवत्pratyāsanna gataḥ abhavatстал сидящим рядом; приблизился
तम् कृत क्षणम् आसीनम्tam kṛta kṣaṇam āsīnamего, удобно усевшегося; получившего время
पर्यपृच्छत् शची पतिःparyapṛcchat śacī patiḥспросил супруг Шачи; Индра
ब्रह्म ऋषे किं चित् आश्चर्यम्brahma ṛṣe kiṃ cit āścaryamо брахмарши, какое-нибудь чудо; удивительное
अस्ति दृष्टम् त्वया अनघasti dṛṣṭam tvayā anaghaесть увиденное тобой, безгрешный; ты видел
यथा त्वम् अपि विप्र ऋषेyathā tvam api vipra ṛṣeпоскольку ты, брахман-риши; мудрец
त्रैलोक्यम् स चर अचरम्trailokyam sa cara acaramтри мира с движущимся и неподвижным; всё сущее
जात कौतूहलः नित्यम्jāta kautūhalaḥ nityamпостоянно с возникшим любопытством; стремлением знать
सिद्धः चरसि साक्षि वत्siddhaḥ carasi sākṣi vatсиддха, ходишь как свидетель; очевидец
न हि अस्ति अविदितम् लोकेna hi asti aviditam lokeведь нет неизвестного в мире; ничего скрытого
देव ऋषे तव किं चनdeva ṛṣe tava kiṃ canaдля тебя, божественный риши, чего-либо; совсем
श्रुतम् वा अपि अनुभूतम् वाśrutam vā api anubhūtam vāуслышанное или пережитое; испытанное
दृष्टम् वा कथयस्व मेdṛṣṭam vā kathayasva meили увиденное расскажи мне; поведай
तस्मै राजन् सुर इन्द्रायtasmai rājan sura indrāyaему, царь, владыке богов; Индре
नारदः वदताम् वरःnāradaḥ vadatām varaḥНарада, лучший говорящих; красноречивый
आसीनाय उपपन्नायāsīnāya upapannāyaсидящему, достойно расположенному; готовому
प्रोक्तवान् विपुलाम् कथाम्proktavān vipulām kathāmрассказал обширную историю; поведал
यथा येन च कल्पेनyathā yena ca kalpenaкак и каким способом; каким порядком
सः तस्मै द्विज सत्तमःsaḥ tasmai dvija sattamaḥон ему, лучший дваждырождённых; Нарада
कथाम् कथितवान् पृष्टःkathām kathitavān pṛṣṭaḥрассказ поведал, спрошенный; ответил
तथा त्वम् अपि मे शृणुtathā tvam api me śṛṇuтак же и ты от меня слушай; выслушай
Translation

«Божественный риши Нарада, сиддха, почитаемый тремя мирами, последовательно обходит миры, как беспрепятственный ветер. Однажды, великий лучник, он пришёл в обитель царя богов и, почтённый Махендрой, сел рядом. Когда он удобно расположился, супруг Шачи спросил его: “О брахмарши, безгрешный, видел ли ты какое-нибудь чудо? Ведь ты, брахман-риши, как сиддха и свидетель, постоянно движимый любопытством, обходишь три мира со всем движущимся и неподвижным. В мире нет ничего, что было бы тебе неизвестно, божественный риши. Расскажи мне что-нибудь услышанное, пережитое или увиденное”. Тогда Нарада, лучший из говорящих, поведал этому сидящему владыке богов обширный рассказ. Как и каким способом тот лучший из дваждырождённых рассказал его, будучи спрошен, так же выслушай это от меня».

Version

c6b33d8d30c1 · published Jun 21, 2026, 2:38:13 AM UTC

Available inRU

Page between verses with