अब्राह्मणं तु मन्यन्ते शूद्रापुत्रम् अनैपुणात् ॥
त्रिषु वर्णेषु जातो हि ब्राह्मणाद् ब्राह्मणो भवेत् ॥
स्मृता वर्णाश् च चत्वारः पञ्चमो नाधिगम्यते ॥
हरेत् तु दशमं भागं शूद्रापुत्रः पितुर् धनात् ॥
तत् तु दत्तं हरेत् पित्रा नादत्तं हर्तुम् अर्हति ॥
अवश्यं हि धनं देयं शूद्रापुत्राय भारत ॥
आनृशंस्यं परो धर्म इति तस्मै प्रदीयते ॥
यत्र तत्र समुत्पन्नो गुणायैवोपकल्पते ॥
यदि वाप्य् एकपुत्रः स्याद् अपुत्रो यदि वा भवेत् ॥
नाधिकं दशमाद् दद्याच् छूद्रापुत्राय भारत ॥
abrāhmaṇaṃ tu manyante śūdrāputram anaipuṇāt ||
triṣu varṇeṣu jāto hi brāhmaṇād brāhmaṇo bhavet ||
smṛtā varṇāś ca catvāraḥ pañcamo nādhigamyate ||
haret tu daśamaṃ bhāgaṃ śūdrāputraḥ pitur dhanāt ||
tat tu dattaṃ haret pitrā nādattaṃ hartum arhati ||
avaśyaṃ hi dhanaṃ deyaṃ śūdrāputrāya bhārata ||
ānṛśaṃsyaṃ paro dharma iti tasmai pradīyate ||
yatra tatra samutpanno guṇāyaivopakalpate ||
yadi vāpy ekaputraḥ syād aputro yadi vā bhavet ||
nādhikaṃ daśamād dadyāc chūdrāputrāya bhārata ||
«Небрахманом же считают сына шудрянки, по неискусности; в трёх варнах рождённый ведь, от брахмана, брахманом бывает. Помянуты варны четыре, пятая не обретается; возьмёт же десятую долю сын шудрянки из отцовского достояния. То же — данное отцом — возьмёт, не неданное взять достоин; непременно ведь добро даваемо сыну шудрянки, о Бхарата. Немилосердия отсутствие — высшая дхарма, так ему даётся; где бы ни рождённый, на благо лишь годен. Если хоть единственный сын был бы, или бессыновним если был бы, — не больше десятой да даст сыну шудрянки, о Бхарата».
0fa21b1405c7 · published Jun 20, 2026, 10:50:00 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Знаменательно основание, по которому даже сыну шудрянки — низшему по уставу наследнику — непременно даётся доля: «немилосердия отсутствие (ānṛśaṃsya) есть высшая дхарма». Так над всею ступенчатостью варнового права поставлено милосердие как закон превыше законов: каков бы ни был чей разряд, оставить его вовсе ни с чем — жестокость, а жестокость противна высшей дхарме. И добавлено доброе слово: «где бы ни рождённый, он годен на благо». Тем смягчается суровость устава: сострадание к слабейшему — мерило всякого права.