युधिष्ठिर उवाच
ब्रूहि पुत्रान् कुरुश्रेष्ठ वर्णानां त्वं पृथक् पृथक् ॥
कीदृश्यां कीदृशाश् चापि पुत्राः कस्य च के च ते ॥
विप्रवादाः सुबहुशः श्रूयन्ते पुत्रकारिताः ॥
अत्र नो मुह्यतां राजन् संशयं छेत्तुम् अर्हसि ॥
भीष्म उवाच
आत्मा पुत्रस् तु विज्ञेयस् तस्यानन्तरजश् च यः ॥
नियुक्तजश् च विज्ञेयः सुतः प्रसृतजस् तथा ॥
पतितस्य च भार्यायां भर्त्रा सुसमवेतया ॥
तथा दत्तकृतौ पुत्राव् अध्यूढश् च तथापरः ॥
षड् अपध्वंसजाश् चापि कानीनापसदास् तथा ॥
इत्य् एते ते समाख्यातास् तान् विजानीहि भारत ॥
yudhiṣṭhira uvāca
brūhi putrān kuruśreṣṭha varṇānāṃ tvaṃ pṛthak pṛthak ||
kīdṛśyāṃ kīdṛśāś cāpi putrāḥ kasya ca ke ca te ||
vipravādāḥ subahuśaḥ śrūyante putrakāritāḥ ||
atra no muhyatāṃ rājan saṃśayaṃ chettum arhasi ||
bhīṣma uvāca
ātmā putras tu vijñeyas tasyānantarajaś ca yaḥ ||
niyuktajaś ca vijñeyaḥ sutaḥ prasṛtajas tathā ||
patitasya ca bhāryāyāṃ bhartrā susamavetayā ||
tathā dattakṛtau putrāv adhyūḍhaś ca tathāparaḥ ||
ṣaḍ apadhvaṃsajāś cāpi kānīnāpasadās tathā ||
ity ete te samākhyātās tān vijānīhi bhārata ||
Юдхиштхира сказал: «Поведай о сыновьях, о лучший из Куру, варн ты порознь: в какой жене каковы сыновья, и чьи, и кто они. Разногласия премногие слышатся о сыновьях; тут нам, в смятении, о царь, сомнение рассечь изволь». Бхишма сказал: «„Сам“-сын да будет знаем, и его непосредственно-рождённый который; и от ниоги рождённый знаем, сын „исшедше-рождённый“ также; и в жене падшего другим мужем, с нею соединённым, зачатый; так данный и сделанный — два сына, и адхьюдха, ещё иной; шесть от-падения-рождённых, канина и апасада также — так эти тебе изложены, их познай, о Бхарата».
2147e50e3b98 · published Jun 20, 2026, 11:00:00 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Глава перечисляет «двенадцать сыновей» — давнюю тему дхарма-шастры, отвечая на действительную нужду: «о сыновьях слышатся многие разногласия». Знаменательно, что закон признаёт сыновство не одной лишь кровью: тут и родной (ātmaja), и рождённый по ниоге, и данный (усыновлённый), и «сделанный» (приёмыш), и иные. Так уже в самом перечне заложена широта: отцовство мыслится не только как плотское порождение, но и как принятие, вскормление, восполнение рода. Дальнейшее разъяснит каждый разряд — и обнаружит за сухим правом заботу о том, чтобы ни дитя, ни род не остались без своего места.