Mahabharata
The Householder's Dharma: The Dialogue of Vāsudeva and the Earth13.100.15-19
12516 / 15823
Mahabharata · 13.100.15-19
Devanāgarī

यदा श्राद्धं पितृभ्यश् च दातुम् इच्छेत मानवः ॥
तदा पश्चात् प्रकुर्वीत निवृत्ते श्राद्धकर्मणि ॥
पितॄन् संतर्पयित्वा तु बलिं कुर्याद् विधानतः ॥
वैश्वदेवं ततः कुर्यात् पश्चाद् ब्राह्मणवाचनम् ॥
ततो ऽन्नेनावशेषेण भोजयेद् अतिथीन् अपि ॥
अर्चापूर्वं महाराज ततः प्रीणाति मानुषान् ॥
अनित्यं हि स्थितो यस्मात् तस्माद् अतिथिर् उच्यते ॥
आचार्यस्य पितुश् चैव सख्युर् आप्तस्य चातिथेः ॥
इदम् अस्ति गृहे मह्यम् इति नित्यं निवेदयेत् ॥

Transliteration (IAST)

yadā śrāddhaṃ pitṛbhyaś ca dātum iccheta mānavaḥ ||
tadā paścāt prakurvīta nivṛtte śrāddhakarmaṇi ||
pitṝn saṃtarpayitvā tu baliṃ kuryād vidhānataḥ ||
vaiśvadevaṃ tataḥ kuryāt paścād brāhmaṇavācanam ||
tato 'nnenāvaśeṣeṇa bhojayed atithīn api ||
arcāpūrvaṃ mahārāja tataḥ prīṇāti mānuṣān ||
anityaṃ hi sthito yasmāt tasmād atithir ucyate ||
ācāryasya pituś caiva sakhyur āptasya cātitheḥ ||
idam asti gṛhe mahyam iti nityaṃ nivedayet ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
यदा श्राद्धं पितृभ्यः चyadā śrāddhaṃ pitṛbhyaḥ caкогда шраддху предкам
दातुम् इच्छेत मानवःdātum iccheta mānavaḥдать пожелал бы человек
तदा पश्चात् प्रकुर्वीतtadā paścāt prakurvītaтогда после да совершит
निवृत्ते श्राद्धकर्मणिnivṛtte śrāddhakarmaṇiпо окончании шраддха-обряда
पितॄन् संतर्पयित्वा तुpitṝn saṃtarpayitvā tuпредков ублаготворив
बलिं कुर्यात् विधानतःbaliṃ kuryāt vidhānataḥбали да творит по уставу
वैश्वदेवं ततः कुर्यात्vaiśvadevaṃ tataḥ kuryātвайшвадеву затем да творит
पश्चात् ब्राह्मणवाचनम्paścāt brāhmaṇavācanamпосле — брахманов угощение
ततः अन्नेन अवशेषेणtataḥ annena avaśeṣeṇaзатем пищею оставшейся
भोजयेत् अतिथीन् अपिbhojayet atithīn apiда накормит и гостей
अर्चापूर्वं महाराजarcāpūrvaṃ mahārājaс почтением сперва, о великий царь
ततः प्रीणाति मानुषान्tataḥ prīṇāti mānuṣānзатем радует людей
अनित्यं हि स्थितः यस्मात्anityaṃ hi sthitaḥ yasmātнепостоянно ведь пребывает оттого
तस्मात् अतिथिः उच्यतेtasmāt atithiḥ ucyateпотому «атитхи» (гость) зовётся
आचार्यस्य पितुः च एवācāryasya pituḥ ca evaучителя, отца
सख्युः आप्तस्य च अतिथेःsakhyuḥ āptasya ca atitheḥдруга, близкого, и гостя
इदम् अस्ति गृहे मह्यम्idam asti gṛhe mahyam«это есть в доме у меня»
इति नित्यं निवेदयेत्iti nityaṃ nivedayetтак всегда да возвещает
Translation

«Когда шраддху предкам дать пожелал бы человек, тогда после да совершит, по окончании шраддха-обряда. Предков ублаготворив, бали да творит по уставу; вайшвадеву затем да творит, после — брахманов угощение. Затем пищею оставшейся да накормит и гостей; с почтением сперва, о великий царь, затем радует людей. Непостоянно ведь пребывает оттого, потому „атитхи“ (гость) зовётся. Учителя, отца, друга, близкого, и гостя — „это есть в доме у меня“, так всегда да возвещает».

Version

ae7a103db693 · published Jun 21, 2026, 3:15:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with