Brahmā
अथातः संप्रवक्ष्यामि तवाग्नेयपुराणकम् ॥ ईशानकल्पवृत्तांतं वसिष्ठायानलोऽब्रवीत्
तत्पंचदशसाहस्रं नाना चरितमद्भुतम् ॥ पठतां श्रृण्वतां चैव सर्वपापहरं नृणाम्
प्रश्नः पूर्वं पुराणस्य कथा सर्वावतारजा ॥ सृष्टिप्रकरणं चाथ विष्णुपूजादिकं ततः
अग्निकार्यं ततः पश्चान्मंत्रमुद्रादिलक्षणम् ॥ सर्वदीक्षाविधानं च अभिषेकनिरूपणम्
लक्षणं मंडलादीनां कुशापामार्जनं ततः ॥ पवित्रारोपणविधिर्देवालयविधिस्ततः
शालग्रामादिपूजा च मूर्तिलक्ष्म पृथक्पृथक् ॥ न्यासादीनां विधानं च प्रतिष्ठापूर्तकं ततः
विनायकादिपूजा च नानादीक्षाविधिः परम् ॥ प्रतिष्ठा सर्वदेवानां ब्रह्मंडस्य निरूपणम्
गंगादितीर्थमाहात्म्यं द्वीपवर्षानुवर्णनम् ॥ ऊर्द्ध्वाधोलोकरचना ज्योतिश्चक्रनिरूपणम्
ज्योतिषं च ततः प्रोक्तं शास्त्रं युद्धजयार्णवम् ॥ षट्कर्म च ततः प्रोक्तं मंत्रमंत्रौषधीगणः
कुब्जिकादिसमर्चत्वं षोढा न्यासविधिस्तथा ॥ कोटिहोमविधानं च मन्वंतरनिरूपणम्
ब्रह्मचर्यादिधर्मांश्च श्राद्धकल्पविधिस्ततः ॥ ग्रहयज्ञस्ततः प्रोक्तोवैदिकस्मार्तकर्म च
प्रायश्चित्तानुकथनं तिथीनां च व्रतादिकम् ॥ वारव्रतानुकथनं नक्षत्रव्रतकीर्तनम्
मासिकव्रतनिर्द्देशो दीपदानविधिस्तथा ॥ नवव्यूहार्चनं प्रोक्तं नरकाणां निरूपणम्
athātaḥ saṃpravakṣyāmi tavāgneyapurāṇakam || īśānakalpavṛttāṃtaṃ vasiṣṭhāyānalo'bravīt
tatpaṃcadaśasāhasraṃ nānā caritamadbhutam || paṭhatāṃ śrṛṇvatāṃ caiva sarvapāpaharaṃ nṛṇām
praśnaḥ pūrvaṃ purāṇasya kathā sarvāvatārajā || sṛṣṭiprakaraṇaṃ cātha viṣṇupūjādikaṃ tataḥ
agnikāryaṃ tataḥ paścānmaṃtramudrādilakṣaṇam || sarvadīkṣāvidhānaṃ ca abhiṣekanirūpaṇam
lakṣaṇaṃ maṃḍalādīnāṃ kuśāpāmārjanaṃ tataḥ || pavitrāropaṇavidhirdevālayavidhistataḥ
śālagrāmādipūjā ca mūrtilakṣma pṛthakpṛthak || nyāsādīnāṃ vidhānaṃ ca pratiṣṭhāpūrtakaṃ tataḥ
vināyakādipūjā ca nānādīkṣāvidhiḥ param || pratiṣṭhā sarvadevānāṃ brahmaṃḍasya nirūpaṇam
gaṃgāditīrthamāhātmyaṃ dvīpavarṣānuvarṇanam || ūrddhvādholokaracanā jyotiścakranirūpaṇam
jyotiṣaṃ ca tataḥ proktaṃ śāstraṃ yuddhajayārṇavam || ṣaṭkarma ca tataḥ proktaṃ maṃtramaṃtrauṣadhīgaṇaḥ
kubjikādisamarcatvaṃ ṣoḍhā nyāsavidhistathā || koṭihomavidhānaṃ ca manvaṃtaranirūpaṇam
brahmacaryādidharmāṃśca śrāddhakalpavidhistataḥ || grahayajñastataḥ proktovaidikasmārtakarma ca
prāyaścittānukathanaṃ tithīnāṃ ca vratādikam || vāravratānukathanaṃ nakṣatravratakīrtanam
māsikavratanirddeśo dīpadānavidhistathā || navavyūhārcanaṃ proktaṃ narakāṇāṃ nirūpaṇam
«Итак, затем изложу тебе Агнея-пурану — повествование кальпы Ишана, которое Огонь изрёк Васиштхе. Та — в пятнадцать тысяч, с разными дивными деяниями, уносящая всякий грех у читающих и слушающих людей. Вначале — вопрос о пуране, повести о всех воплощениях, и затем раздел о творении, затем почитание Вишну и прочее, обряд огня; затем признаки мантр, мудр и прочего, устав всех посвящений и изложение омовения; признак мандал и прочего, очищение травою куша, затем устав возложения павитры, затем устав храма; почитание шалаграмы и прочего, признак изваяния — каждое по отдельности, устав ньяс и прочего, затем установление и благие сооружения; почитание Винаяки и прочих, устав разных посвящений, далее установление всех богов, изложение яйца Брахмы; величие Ганги и прочих святынь, описание островов и стран, устроение верхних и нижних миров, изложение круга светил. Затем изложено звездознание и наука «океан побед в битве»; затем изложены шесть действий и собрание мантр и мантровых трав, почитание Кубджики и прочих, также шестеричный устав ньясы, устав хомы в мириады и изложение манвантар; и дхармы ученичества и прочие, затем устав обряда шраддхи, затем жертва планетам изложена; ведийское и смартовское действие, изложение искуплений, титхи и обеты, изложение обетов по дням, изложение обетов по накшатрам, указание месячных обетов, также устав даяния светильника; изложено почитание девяти вьюх и изложение адов».
2e60c7e316ef · published Sep 5, 2026, 7:49:16 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Из всех росписей эта — самая непохожая на пурану. Творение и воплощения умещены в полтора стиха, а дальше идёт сплошной обрядник: посвящения, мудры, мандалы, ньясы, установление изваяний, устав храма, хома в мириады приношений.
Среди божеств названа Кубджика — имя, которое нигде больше в этом перечне не встретится и принадлежит вполне определённой тантрической традиции. Рядом стоят «шесть действий», то есть тот самый набор от умиротворения до умерщвления, что подробно разбирался в третьей паде. Тантрический слой здесь не выделен и не отделён: он вписан между жертвой планетам и обетами по накшатрам.
Порядок вообще ведёт от общего к частному и мельчает к концу: сначала миры и круг светил, потом титхи, потом дни недели, потом накшатры, потом месяцы, потом устав возжигания одного светильника. Книга описана как справочник, а не как повествование.