Vasu
तस्मिन्स्थाने तु सुभगे स्वयमाविरभूच्छिवः ॥ गोप्रेक्षक इति ख्यातः संस्तुतः सर्वदैवतैः
गोप्रेक्षेश्वरमागत्य दृष्ट्वाभ्यर्च्य च मानवः ॥ न दुर्गतिमवाप्नोति कल्मषैश्च विमुच्यते
वनस्था दह्यमानास्तु सुरभ्यो दाववह्निना ॥ म्रमंत्योऽस्मिन्ह्रदेऽभ्येत्य शांतास्तोयं पपुस्तदा
कपिला ह्रद इत्येवं ततः प्रभृति कथ्यते ॥ तत्रापि स शिवः साक्षाद्वषध्वज इति स्मृतः
सान्निध्यं कृतवान्देवो दृश्यमानः सदा स्थितः ॥ कपिलाह्रदतीर्थेऽस्मिन्स्नात्वा संयतमानसः
वृषध्वजं शिवं दृष्ट्वा सर्वयज्ञफलं लभेत् ॥ स्वर्लोकतां मृतस्तत्र पूजयित्वा शिवो भवेत्
लभते देहभेदेन गणत्वं चातिदुर्लभम् ॥ अस्मिन्नेव प्रदेशे तु गावो वै ब्रह्मणा स्वयम्
शांत्यर्थं सर्वलोकानां सर्वान्पावयितुं ध्रुवम् ॥ भद्रदोहं सरस्तत्र पुण्यं पापहरं शुभम्
तस्मिन्स्थाने नरः स्नातः साक्षाद्वागीश्वरो भवेत् ॥ शिवस्तत्र समानीय स्थापितः परमेष्ठिना
ब्रह्मणश्चापि संगृह्य विष्णुना स्थापितः पुनः ॥ हिरण्यगर्भ इत्येवं नाम्ना तत्र स्थितः शिवः
tasminsthāne tu subhage svayamāvirabhūcchivaḥ || goprekṣaka iti khyātaḥ saṃstutaḥ sarvadaivataiḥ
goprekṣeśvaramāgatya dṛṣṭvābhyarcya ca mānavaḥ || na durgatimavāpnoti kalmaṣaiśca vimucyate
vanasthā dahyamānāstu surabhyo dāvavahninā || mramaṃtyo'sminhrade'bhyetya śāṃtāstoyaṃ papustadā
kapilā hrada ityevaṃ tataḥ prabhṛti kathyate || tatrāpi sa śivaḥ sākṣādvaṣadhvaja iti smṛtaḥ
sānnidhyaṃ kṛtavāndevo dṛśyamānaḥ sadā sthitaḥ || kapilāhradatīrthe'sminsnātvā saṃyatamānasaḥ
vṛṣadhvajaṃ śivaṃ dṛṣṭvā sarvayajñaphalaṃ labhet || svarlokatāṃ mṛtastatra pūjayitvā śivo bhavet
labhate dehabhedena gaṇatvaṃ cātidurlabham || asminneva pradeśe tu gāvo vai brahmaṇā svayam
śāṃtyarthaṃ sarvalokānāṃ sarvānpāvayituṃ dhruvam || bhadradohaṃ sarastatra puṇyaṃ pāpaharaṃ śubham
tasminsthāne naraḥ snātaḥ sākṣādvāgīśvaro bhavet || śivastatra samānīya sthāpitaḥ parameṣṭhinā
brahmaṇaścāpi saṃgṛhya viṣṇunā sthāpitaḥ punaḥ || hiraṇyagarbha ityevaṃ nāmnā tatra sthitaḥ śivaḥ
В том месте, о счастливая, сам явился Шива, прославленный как Гопрекшака, воспетый всеми богами. Придя к Гопрекшешваре, увидев и почтив его, человек не достигает дурной участи и освобождается от скверны. Коровы, бывшие в лесу, палимые лесным пожаром, блуждая, пришли к этому озеру и, утишённые, испили тогда воды; с тех пор оно так и называется — Капила-озеро. И там тот Шива воочию почитается как Быкознамённый: сотворил бог своё присутствие и пребывает там всегда видимым. Омывшись в этой тиртхе Капила-озера с обузданным умом и увидев Быкознамённого Шиву, да обретёт человек плод всех жертв; умерший там, почтив его, да будет Шивою — обретает он с распадом тела весьма труднодостижимое состояние гана. В этой же стороне коровы самим Брахмою — ради умиротворения всех миров и чтобы непременно всех очистить. Там святое, благое, уносящее грех озеро Бхадрадоха; омывшийся в том месте человек да будет воочию владыкою речи. Шива там принесён и установлен Параметхином; и, взяв его у Брахмы, установлен Вишну снова, — так и пребывает там Шива по имени Хираньягарбха.
3a63fa8c7f5d · published Sep 6, 2026, 1:57:04 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Имя озеру дали коровы, спасавшиеся от лесного пожара. Не подвиг и не жертва, а бегство обожжённых животных к воде — и место свято с тех пор.
Бог назван Гопрекшакою, «глядящим на коров», и Быкознамённым в одном месте. Всё здесь держится на скоте: и имя, и знамя, и предание.
Лингам передан из рук в руки — установлен Брахмою, взят и поставлен Вишну. Святыня не падает с неба, у неё есть история владения, и потому у неё несколько имён.