युधिष्ठिर उवाच
कथा सर्वा त्वियं प्रोक्ता प्रयागस्य महामुने । एवं मे सर्वमाख्याहि यथा च मम तारयेत्
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि प्रोक्तं सर्वमिदं जगत् । ब्रह्माविष्णुस्तथेशानो देवता प्रभुरव्ययः
ब्रह्मा सृजति भूतानि स्थावरं जङ्गमं च यत् । तान्येतानि परो लोके विष्णुः पालयति प्रजाः
कल्पान्ते तत्समग्रं हि रुद्रः संहरते जगत् । न ददाति च नाध्येति न कदाचिद्विनश्यति
ईश्वरः सर्वभूतानां यः पश्यति स पश्यति । उत्तरेण प्रतिष्ठानादिदानीं ब्रह्म तिष्ठति
महेश्वरो वटे भूत्वा तिष्ठते परमेश्वरः । ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः
रक्षन्ति परमं नित्यं पापकर्मपरायणान् । ये तु चान्ये च तिष्ठन्ति न यान्ति परमां गतिम्
kathā sarvā tviyaṃ proktā prayāgasya mahāmune | evaṃ me sarvamākhyāhi yathā ca mama tārayet
śṛṇu rājanpravakṣyāmi proktaṃ sarvamidaṃ jagat | brahmāviṣṇustatheśāno devatā prabhuravyayaḥ
brahmā sṛjati bhūtāni sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca yat | tānyetāni paro loke viṣṇuḥ pālayati prajāḥ
kalpānte tatsamagraṃ hi rudraḥ saṃharate jagat | na dadāti ca nādhyeti na kadācidvinaśyati
īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ yaḥ paśyati sa paśyati | uttareṇa pratiṣṭhānādidānīṃ brahma tiṣṭhati
maheśvaro vaṭe bhūtvā tiṣṭhate parameśvaraḥ | tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ
rakṣanti paramaṃ nityaṃ pāpakarmaparāyaṇān | ye tu cānye ca tiṣṭhanti na yānti paramāṃ gatim
«Всё это сказание о Праяге изречено, о великий мудрец; так поведай мне всё, — как оно переправит и меня». — «Слушай, о царь, поведаю: сказано, что весь этот мир [есть] Брахма, Вишну и Ишана — божество, нетленный Владыка. Брахма творит существа, неподвижное и движущееся; их же, эти создания, хранит в мире высший Вишну; а в конце кальпы Рудра вбирает в себя весь тот мир. [Тот, кто] не даёт и не постигает и никогда не гибнет, [есть] Владыка всех существ; кто видит [его], тот и видит [воистину]. К северу от Пратиштханы ныне пребывает Брахма; став баньяном, пребывает высший Владыка Махешвара. И боги с гандхарвами, сиддхи и высшие риши всегда стерегут то высшее [место] от преданных греховным делам; а те и другие, [что там] пребывают, не идут к высшей цели».
52f5cdfa5690 · published Sep 3, 2026, 4:13:41 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Трое разведены по делу — творит, хранит, вбирает, — и тут же поставлен четвёртый, о ком сказано только отрицаниями: не даёт, не постигает, не гибнет. «Кто видит его, тот и видит»: остальное — зрелище. Такой ход редок в тексте, занятом плодами и сроками; на мгновение он смотрит мимо всякого воздаяния.