Padma Purāṇa
The Duty of the Student3.51.45-55
2487 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 3.51.45-55
Devanāgarī

अपि मातरि लोकेऽस्मिन्नुपकाराद्धि गौरवम् । मातुलांश्च पितृव्यांश्च श्वशुरानृत्विजो गुरून्
असावहमिति ब्रूयात्प्रत्युत्थायाभिवादयेत् । अवाच्यो दीक्षितो नाम्ना यवीयानपि यो भवेत्
भोभवत्पूर्वकं त्वेनमभिभाषेत धर्मवित् । अभिवाद्यश्च पूज्यश्च शिरसा नम्य एव च
ब्राह्मणक्षत्रियाद्यैश्च श्रीकामैः सादरं सदा । नाभिवाद्याश्च विप्रेण क्षत्रियाद्याः कथंचन
ज्ञानकर्मगुणोपेता यद्याप्येते बहुश्रुताः । ब्राह्मणः सर्ववर्णानां स्वस्ति कुर्यादिति श्रुतिः
सवर्णेन सवर्णानां कार्यमेवाभिवादनम् । गुरुरग्निद्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः
पतिरेको गुरुः स्त्रीणां सर्वत्राभ्यागतो गुरुः । विद्याकर्मवयोबन्धुर्वित्तं भवति पञ्चमम्
मान्यस्थानानि पञ्चाहुः पूर्वं पूर्वं गुरूत्तरात् । पञ्चानां त्रिषु वर्णेषु भूयांसि बलवन्ति च
यत्र स्युः सोऽत्र मानार्हः शूद्रोऽपि दशमीं गतः । पन्था देयो ब्राह्मणाय स्त्रियै राज्ञे विचक्षुषे
वृद्धाय भारभग्नाय रोगिणे दुर्बलाय च । भिक्षामाहृत्य शिष्टानां गृहेभ्यः प्रयतोऽन्वहम्
निवेद्य गुरवेऽश्नीयाद्वाग्यतस्तदनुज्ञया । भवत्पूर्वं चरेद्भैक्ष्यमुपवीतो द्विजोत्तमः

Transliteration (IAST)

api mātari loke'sminnupakārāddhi gauravam | mātulāṃśca pitṛvyāṃśca śvaśurānṛtvijo gurūn
asāvahamiti brūyātpratyutthāyābhivādayet | avācyo dīkṣito nāmnā yavīyānapi yo bhavet
bhobhavatpūrvakaṃ tvenamabhibhāṣeta dharmavit | abhivādyaśca pūjyaśca śirasā namya eva ca
brāhmaṇakṣatriyādyaiśca śrīkāmaiḥ sādaraṃ sadā | nābhivādyāśca vipreṇa kṣatriyādyāḥ kathaṃcana
jñānakarmaguṇopetā yadyāpyete bahuśrutāḥ | brāhmaṇaḥ sarvavarṇānāṃ svasti kuryāditi śrutiḥ
savarṇena savarṇānāṃ kāryamevābhivādanam | gururagnidvijātīnāṃ varṇānāṃ brāhmaṇo guruḥ
patireko guruḥ strīṇāṃ sarvatrābhyāgato guruḥ | vidyākarmavayobandhurvittaṃ bhavati pañcamam
mānyasthānāni pañcāhuḥ pūrvaṃ pūrvaṃ gurūttarāt | pañcānāṃ triṣu varṇeṣu bhūyāṃsi balavanti ca
yatra syuḥ so'tra mānārhaḥ śūdro'pi daśamīṃ gataḥ | panthā deyo brāhmaṇāya striyai rājñe vicakṣuṣe
vṛddhāya bhārabhagnāya rogiṇe durbalāya ca | bhikṣāmāhṛtya śiṣṭānāṃ gṛhebhyaḥ prayato'nvaham
nivedya gurave'śnīyādvāgyatastadanujñayā | bhavatpūrvaṃ caredbhaikṣyamupavīto dvijottamaḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तेनtenaтем
दोषेणdoṣeṇaпороком
सम्प्रेत्यsampretyaумерев
निरयम्nirayamв преисподнюю
घोरम्ghoramстрашную
ऋच्छतिṛcchatiпопадает
पुंसाम्puṃsāmмужчин
वर्त्मनिvartmaniна пути
सृष्टेनsṛṣṭenaсотворённым
पूज्यःpūjyaḥдостоин почитания
भर्ताbhartāмуж
तुtuже
सर्वदाsarvadāвсегда
अपिapiдаже
मातरिmātariчем к матери
लोकेlokeв мире
अस्मिन्asminэтом
उपकारात्upakārātпо благодеянию
हिhiведь
गौरवम्gauravamпочтение
मातुलान्mātulānдядьёв по матери
caи
पितृव्यान्pitṛvyānдядьёв по отцу
श्वशुरान्śvaśurānтестей
ऋत्विजःṛtvijaḥжрецов
गुरून्gurūnнаставников
असौasauтакой-то
अहम्ahamя
इतिitiтак
ब्रूयात्brūyātпусть скажет
प्रत्युत्थायpratyutthāyaвстав навстречу
अभिवादयेत्abhivādayetпусть приветствует
अवाच्यःavācyaḥне должен быть назван
दीक्षितःdīkṣitaḥпосвящённый
नाम्नाnāmnāпо имени
यवीयान्yavīyānмладше
यःyaḥкоторый
भवेत्bhavetбудет
भो-भवत्-पूर्वकम्bho-bhavat-pūrvakamсо словами „о почтенный“
एनम्enamего
अभिभाषेतabhibhāṣetaпусть обращается
धर्म-वित्dharma-vitзнающий дхарму
अभिवाद्यःabhivādyaḥдостоин приветствия
पूज्यःpūjyaḥдостоин почитания
शिरसाśirasāголовою
नम्यःnamyaḥдостоин поклона
एवevaже
ब्राह्मण-क्षत्रिय-आद्यैःbrāhmaṇa-kṣatriya-ādyaiḥбрахманами, кшатриями и прочими
श्री-कामैःśrī-kāmaiḥжелающими блага
सादरम्sādaramпочтительно
सदाsadāвсегда
naне
अभिवाद्याःabhivādyāḥдостойны приветствия
विप्रेणvipreṇaвипрою
क्षत्रिय-आद्याःkṣatriya-ādyāḥкшатрии и прочие
कथञ्चनkathañcanaникак
ज्ञान-कर्म-गुण-उपेताःjñāna-karma-guṇa-upetāḥнаделённые знанием, делом и достоинствами
यदिyadiесли
अपिapiдаже
एतेeteони
बहु-श्रुताःbahu-śrutāḥмногоучёные
ब्राह्मणःbrāhmaṇaḥбрахман
सर्व-वर्णानाम्sarva-varṇānāmвсем сословиям
स्वस्तिsvastiблаго
कुर्यात्kuryātпусть творит
श्रुतिःśrutiḥшрути
स-वर्णेनsa-varṇenaравным по сословию
स-वर्णानाम्sa-varṇānāmравных по сословию
कार्यम्kāryamдолжно быть совершено
अभिवादनम्abhivādanamприветствие
गुरुःguruḥнаставник
अग्निःagniḥогонь
द्विजातीनाम्dvijātīnāmдваждырождённых
वर्णानाम्varṇānāmсословий
पतिःpatiḥмуж
एकःekaḥодин
स्त्रीणाम्strīṇāmу женщин
सर्वत्रsarvatraповсюду
अभ्यागतःabhyāgataḥпришедший гость
विद्या-कर्म-वयः-बन्धुःvidyā-karma-vayaḥ-bandhuḥзнание, дело, возраст, родство
वित्तम्vittamдостаток
भवतिbhavatiбывает
पञ्चमम्pañcamamпятым
मान्य-स्थानानिmānya-sthānāniоснования для почёта
पञ्चpañcaпять
आहुःāhuḥназывают
पूर्वम्pūrvamпредыдущее
गुरु-उत्तरात्guru-uttarātвесомее последующего
पञ्चानाम्pañcānāmиз пяти
त्रिषुtriṣuв трёх
वर्णेषुvarṇeṣuсословиях
भूयांसिbhūyāṃsiбольше
बलवन्तिbalavantiсильнее
यत्रyatraу кого
स्युःsyuḥбудут
सःsaḥтот
अत्रatraздесь
मान-अर्हःmāna-arhaḥдостоин почёта
शूद्रःśūdraḥшудра
दशमीम्daśamīmдесятого десятка
गतःgataḥдостигший
पन्थाःpanthāḥдорога
देयःdeyaḥдолжна быть уступлена
ब्राह्मणायbrāhmaṇāyaбрахману
स्त्रियैstriyaiженщине
राज्ञेrājñeцарю
विचक्षुषेvicakṣuṣeслепому
वृद्धायvṛddhāyaстарику
भार-भग्नायbhāra-bhagnāyaсогбенному под ношей
रोगिणेrogiṇeбольному
दुर्बलायdurbalāyaслабому
भिक्षाम्bhikṣāmподаяние
आहृत्यāhṛtyaсобрав
शिष्टानाम्śiṣṭānāmдостойных
गृहेभ्यःgṛhebhyaḥиз домов
प्रयतःprayataḥсосредоточенный
अन्वहम्anvahamежедневно
Translation

«…тот за этот порок, умерев, попадает в страшную преисподнюю. На пути мужчин муж, сотворённый [для того], всегда достоин почитания; и в этом мире почтение [к нему] бывает даже больше, чем к матери, — по благодеянию. Дядьёв по матери и по отцу, тестей, жрецов и наставников — [встречая их], пусть скажет: „такой-то я“, встанет навстречу и приветствует. Посвящённый не должен быть назван по имени, будь он даже младше: знающий дхарму пусть обращается к нему со словами „о почтенный“. Он достоин приветствия, почитания и поклона головою — от брахманов, кшатриев и прочих, желающих блага, всегда почтительно. А кшатрии и прочие никак не достойны приветствия от випры, даже если они наделены знанием, делом и достоинствами и многоучёны: „брахман да творит благо всем сословиям“ — таково шрути. Равным по сословию должно совершаться приветствие равных по сословию. Наставник дваждырождённых — огонь, а наставник [всех] сословий — брахман; у женщин один наставник — муж; и повсюду [наставник] — пришедший гость. Знание, дело, возраст, родство и пятым — достаток: пять оснований для почёта называют, и предыдущее весомее последующего. У кого из этих пяти [оснований] в трёх сословиях больше и сильнее, тот и достоин здесь почёта; [достоин его] и шудра, достигший десятого десятка лет. Дорога должна быть уступлена брахману, женщине, царю, слепому, старику, согбенному под ношей, больному и слабому. Собрав ежедневно подаяние из домов достойных, сосредоточенный…»

Version

06388f19ae7f · published Sep 3, 2026, 4:13:42 AM UTC

Available inRU

Page between verses with