सूत उवाच
एवं यन्महिमा लोके लोकनिस्तारकारणम् । तस्य विष्णोः परेशस्य नानाविग्रहधारिणः
एवं पुराणं रूपं वै तत्र पादं परं महत् । ब्राह्मं मूर्धा हरेरेव हृदयं पाद्मसंज्ञितम्
वैष्णवं दक्षिणो बाहुः शैवं वामो महेशितुः । ऊरू भागवतं प्रोक्तं नाभिः स्यान्नारदीयकम्
मार्कण्डेयं च दक्षाङ्घ्रिर्वामो ह्याग्नेयमुच्यते । भविष्यं दक्षिणो जानुर्विष्णोरेव महात्मनः । ब्रह्मवैवर्तसंज्ञं तु वामजानुरुदाहृतः । लैङ्गं तु गुल्फकं दक्षं वाराहं वामगुल्फकम्
स्कान्दं पुराणं लोमानि त्वगस्य वामनं स्मृतम् । कौर्मं पृष्ठं समाख्यातं मात्स्यं मेदः प्रकीर्तितम्
मज्जा तु गारुडं प्रोक्तं ब्रह्माण्डमस्थि गीयते । एवमेवाभवद्विष्णुः पुराणावयवो हरिः
हृदयं तत्र वै पादं यच्छ्रुत्वामृतमश्नुते । पाद्ममेतत्पुराणं तु स्वयं देवोऽभवद्धरिः
यस्यैकाध्यायमध्याप्य सर्वैः पापैः प्रमुच्यते । तत्रादिमं स्वर्गमिदं सर्वकामफलप्रदम्
स्वर्गखण्डं समाकर्ण्य महापातकिनोऽपि ये । मुच्यन्ते तेऽपि पापेभ्यस्त्वचो जीर्णाद्यथोरगाः
evaṃ yanmahimā loke lokanistārakāraṇam | tasya viṣṇoḥ pareśasya nānāvigrahadhāriṇaḥ
evaṃ purāṇaṃ rūpaṃ vai tatra pādaṃ paraṃ mahat | brāhmaṃ mūrdhā harereva hṛdayaṃ pādmasaṃjñitam
vaiṣṇavaṃ dakṣiṇo bāhuḥ śaivaṃ vāmo maheśituḥ | ūrū bhāgavataṃ proktaṃ nābhiḥ syānnāradīyakam
mārkaṇḍeyaṃ ca dakṣāṅghrirvāmo hyāgneyamucyate | bhaviṣyaṃ dakṣiṇo jānurviṣṇoreva mahātmanaḥ | brahmavaivartasaṃjñaṃ tu vāmajānurudāhṛtaḥ | laiṅgaṃ tu gulphakaṃ dakṣaṃ vārāhaṃ vāmagulphakam
skāndaṃ purāṇaṃ lomāni tvagasya vāmanaṃ smṛtam | kaurmaṃ pṛṣṭhaṃ samākhyātaṃ mātsyaṃ medaḥ prakīrtitam
majjā tu gāruḍaṃ proktaṃ brahmāṇḍamasthi gīyate | evamevābhavadviṣṇuḥ purāṇāvayavo hariḥ
hṛdayaṃ tatra vai pādaṃ yacchrutvāmṛtamaśnute | pādmametatpurāṇaṃ tu svayaṃ devo'bhavaddhariḥ
yasyaikādhyāyamadhyāpya sarvaiḥ pāpaiḥ pramucyate | tatrādimaṃ svargamidaṃ sarvakāmaphalapradam
svargakhaṇḍaṃ samākarṇya mahāpātakino'pi ye | mucyante te'pi pāpebhyastvaco jīrṇādyathoragāḥ
«Таково величие Того, кто в мире есть причина переправы мира, — того Вишну, высшего Владыки, носящего разные образы. Пурана есть Его образ, и стопа в нём — высшая и великая. Брахма-пурана — голова Хари, а сердце Его именуется Падма; Вишну-пурана — правая рука, Шива-пурана — левая рука Махешвары; бёдра названы Бхагаватой, а пуп есть Нарадия. Маркандея — правая стопа, а левою зовётся Агни-пурана; Бхавишья — правое колено великого душою; левым коленом названа именуемая Брахмавайварта; Линга-пурана — правая лодыжка, Вараха — левая. Сканда-пурана — волоски [на теле], кожею Его считается Вамана; Курма названа спиною, Матсья — жиром; мозг костей назван Гарудой, а костью воспевается Брахманда. Так и стал Вишну Хари [телом] с членами из пуран. Сердце же там — та [пурана], услышав которую [человек] вкушает бессмертие: этой Падмою стал сам бог Хари. Преподав одну лишь её главу, [человек] освобождается от всех грехов; а первая в ней — эта Сварга, дающая плод всех желаний».
9cac16de2717 · published Sep 3, 2026, 4:13:42 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Восемнадцать пуран разложены по телу — голова, руки, колени, лодыжки, кожа, кости. Приём не иерархический, а анатомический: ни один член не лишний, но каждый на своём месте. Собственная книга помещена в сердце, и это, конечно, не беспристрастно; зато честно — составитель прямо говорит, где стоит сам. Целое от этого не распадается на соперничающие части.