Padma Purāṇa
The Tale of Cyavana5.14.53-65
2721 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 5.14.53-65
Devanāgarī

गत्वा तत्र शलाकाभिरतुदद्रुधिरं स्रवत् । दृष्ट्वा राज्ञोऽङ्गजा खेदं प्राप्तवत्यतिदुःखिता
न जनन्यै तथा पित्रे शशंसाघेन विप्लुता । स्वयमेवात्मनात्मानं सा शुशोच भयातुरा
तदा भूश्चलिता राजन्दिवश्चोल्का पपात ह । धूम्रा दिशोऽभवन्सर्वाः सूर्यश्च परिवेषितः
तदा राज्ञो हया नष्टा हस्तिनो बहवो मृताः । धनं नष्टं रत्नयुतं कलहोऽभून्मिथस्तदा
तदालोक्य नृपो भीतः किञ्चिदुद्विग्नमानसः । जनानपृच्छत्केनापि मुनये त्वपराधितम्
पारम्पर्येण तज्ज्ञात्वा स्वपुत्र्याः परिचेष्टितम् । ययौ सुदुःखितस्तत्र समृद्धबलवाहनः
तं वै तपोनिधिं वीक्ष्य महता तपसायुतम् । स्तुत्वा प्रसादयामास मुनिवर्य दयां कुरु
तस्मै तुष्टो जगादायं मुनिवर्यो महातपाः । तवात्मजा कृतं सर्वमुत्पाताद्यमवेहि तत्
तव पुत्र्या महाराज चक्षुर्विस्फोटनं कृतम् । ननु सुस्राव रुधिरं जानती त्वामुवाच न
तस्मादियं महाभूप मह्यं देया यथाविधि । ततश्चोत्पातशमनं भविष्यति न संशयः
तच्छ्रुत्वा दुःखितो राजा प्रज्ञाचक्षुष आत्मजाम् । ददौ कुलवरोपेतां रूपशीललक्षणसंयुताम्
दत्ता यदा नृपेणेयं कन्या कमललोचना । तदोत्पाताः शमं याताः सर्वे मुनिरुषोद्भवाः
राजा दत्त्वात्मजां तस्मै मुनये तपसां निधे । प्राप स्वां नगरीं भूयो दुःखितोऽयं दयायुतः

Transliteration (IAST)

gatvā tatra śalākābhiratudadrudhiraṃ sravat | dṛṣṭvā rājño'ṅgajā khedaṃ prāptavatyatiduḥkhitā
na jananyai tathā pitre śaśaṃsāghena viplutā | svayamevātmanātmānaṃ sā śuśoca bhayāturā
tadā bhūścalitā rājandivaścolkā papāta ha | dhūmrā diśo'bhavansarvāḥ sūryaśca pariveṣitaḥ
tadā rājño hayā naṣṭā hastino bahavo mṛtāḥ | dhanaṃ naṣṭaṃ ratnayutaṃ kalaho'bhūnmithastadā
tadālokya nṛpo bhītaḥ kiñcidudvignamānasaḥ | janānapṛcchatkenāpi munaye tvaparādhitam
pāramparyeṇa tajjñātvā svaputryāḥ pariceṣṭitam | yayau suduḥkhitastatra samṛddhabalavāhanaḥ
taṃ vai taponidhiṃ vīkṣya mahatā tapasāyutam | stutvā prasādayāmāsa munivarya dayāṃ kuru
tasmai tuṣṭo jagādāyaṃ munivaryo mahātapāḥ | tavātmajā kṛtaṃ sarvamutpātādyamavehi tat
tava putryā mahārāja cakṣurvisphoṭanaṃ kṛtam | nanu susrāva rudhiraṃ jānatī tvāmuvāca na
tasmādiyaṃ mahābhūpa mahyaṃ deyā yathāvidhi | tataścotpātaśamanaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ
tacchrutvā duḥkhito rājā prajñācakṣuṣa ātmajām | dadau kulavaropetāṃ rūpaśīlalakṣaṇasaṃyutām
dattā yadā nṛpeṇeyaṃ kanyā kamalalocanā | tadotpātāḥ śamaṃ yātāḥ sarve muniruṣodbhavāḥ
rājā dattvātmajāṃ tasmai munaye tapasāṃ nidhe | prāpa svāṃ nagarīṃ bhūyo duḥkhito'yaṃ dayāyutaḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
गत्वाgatvāподойдя
तत्रtatraтуда
शलाकाभिःśalākābhiḥиглами
अतुदत्atudatуколола
रुधिरम्rudhiramкровь
स्रवत्sravatтекущую
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
राज्ञःrājñaḥцаря
अङ्ग-जाaṅga-jāдочь
खेदम्khedamскорбь
प्राप्तवतीprāptavatīобрела
अति-दुःखिताati-duḥkhitāвесьма опечаленная
naне
जनन्यैjananyaiматери
तथाtathāни
पित्रेpitreотцу
शशंसśaśaṃsaповедала
अघेनaghenaгрехом
विप्लुताviplutāсмущённая
स्वयम् एवsvayam evaсама лишь
आत्मनाātmanāсобою
आत्मानम्ātmānamсебя
साона
शुशोचśuśocaоплакивала
भय-आतुराbhaya-āturāохваченная страхом
तदाtadāтогда
भूःbhūḥземля
चलिताcalitāсодрогнулась
राजन्rājanо царь
दिवःdivaḥс неба
caи
उल्काulkāметеор
पपात हpapāta haупал
धूम्राःdhūmrāḥдымными
दिशःdiśaḥстороны света
अभवन्abhavanстали
सर्वाःsarvāḥвсе
सूर्यःsūryaḥсолнце
परिवेषितःpariveṣitaḥокружено венцом
राज्ञःrājñaḥу царя
हयाःhayāḥкони
नष्टाःnaṣṭāḥпропали
हस्तिनःhastinaḥслоны
बहवःbahavaḥмногие
मृताःmṛtāḥпали
धनम्dhanamбогатство
नष्टम्naṣṭamпропало
रत्न-युतम्ratna-yutamс самоцветами
कलहःkalahaḥраздор
अभूत्abhūtвозник
मिथःmithaḥмежду своими
तत्tatто
आलोक्यālokyaувидев
नृपःnṛpaḥцарь
भीतःbhītaḥустрашённый
किञ्चित्kiñcitнесколько
उद्विग्न-मानसःudvigna-mānasaḥсо смятённым умом
जनान्janānлюдей
अपृच्छत्apṛcchatспросил
केन अपिkena apiкем-либо
मुनयेmunayeпротив мудреца
अपराधितम्aparādhitamсовершён проступок
पारम्पर्येणpāramparyeṇaчерез передачу
ज्ञात्वाjñātvāузнав
स्व-पुत्र्याःsva-putryāḥсвоей дочери
परिचेष्टितम्pariceṣṭitamсодеянное
ययौyayauпошёл
सु-दुःखितःsu-duḥkhitaḥвесьма опечаленный
समृद्ध-बल-वाहनःsamṛddha-bala-vāhanaḥс многочисленным войском и упряжками
तम्tamего
वैvaiпоистине
तपः-निधिम्tapaḥ-nidhimвместилище подвижничества
वीक्ष्यvīkṣyaувидев
महताmahatāвеликим
तपसाtapasāподвижничеством
आयुतम्āyutamнаделённого
स्तुत्वाstutvāвосхвалив
प्रसादयाम् आसprasādayām āsaумилостивил
मुनि-वर्यmuni-varyaо лучший из мудрецов
दयाम्dayāmсострадание
कुरुkuruсотвори
तस्मैtasmaiему
तुष्टःtuṣṭaḥдовольный
जगादjagādaсказал
अयम्ayamэтот
महा-तपाःmahā-tapāḥвеликий подвижник
तवtavaтвоя
आत्म-जाātma-jāдочь
कृतम्kṛtamсделано
सर्वम्sarvamвсё
उत्पात-आद्यम्utpāta-ādyamбедствия и прочее
अवेहिavehiзнай
तत्tatто
पुत्र्याputryāдочерью
महा-राजmahā-rājaо великий царь
चक्षुः-विस्फोटनम्cakṣuḥ-visphoṭanamпрокалывание глаз
ननुnanuведь
सुस्रावsusrāvaистекла
जानतीjānatīзнающая
त्वाम्tvāmтебе
उवाचuvācaсказала
तस्मात्tasmātпотому
इयम्iyamэта
महा-भूपmahā-bhūpaо великий царь
मह्यम्mahyamмне
देयाdeyāдолжна быть отдана
यथा-विधिyathā-vidhiпо уставу
ततःtataḥзатем
उत्पात-शमनम्utpāta-śamanamутишение бедствий
भविष्यतिbhaviṣyatiбудет
संशयःsaṃśayaḥсомнения
तत्tatто
श्रुत्वाśrutvāуслышав
दुःखितःduḥkhitaḥопечаленный
राजाrājāцарь
प्रज्ञा-चक्षुषेprajñā-cakṣuṣeзрящему мудростью
आत्म-जाम्ātma-jāmдочь
ददौdadauотдал
कुल-वर-उपेताम्kula-vara-upetāmнаделённую знатным родом
रूप-शील-लक्षण-संयुताम्rūpa-śīla-lakṣaṇa-saṃyutāmсоединённую с красотою, нравом и приметами
दत्ताdattāотдана
यदाyadāкогда
नृपेणnṛpeṇaцарём
कन्याkanyāдева
कमल-लोचनाkamala-locanāлотосоокая
तदाtadāтогда
उत्पाताःutpātāḥбедствия
शमम् याताःśamam yātāḥутихли
मुनि-रुषा-उद्भवाःmuni-ruṣā-udbhavāḥрождённые гневом мудреца
दत्त्वाdattvāотдав
आत्म-जाम्ātma-jāmдочь
मुनयेmunayeмудрецу
तपसाम् निधेtapasām nidheо вместилище подвигов
प्रापprāpaдостиг
स्वाम्svāmсвоего
नगरीम्nagarīmгорода
भूयःbhūyaḥснова
दया-युतःdayā-yutaḥисполненный жалости
Translation

«„Подойдя туда, она уколола [сияние] иглами; увидев текущую кровь, дочь царя обрела скорбь, весьма опечаленная. Ни матери, ни отцу не поведала она, смущённая [своим] грехом; сама лишь себя оплакивала, охваченная страхом. Тогда содрогнулась земля, о царь, и с неба упал метеор; все стороны света стали дымными, и солнце было окружено венцом. У царя пропали кони, пали многие слоны, пропало богатство с самоцветами, и возник раздор между своими. Увидев то, царь, устрашённый, несколько смятённый умом, спросил людей: не совершён ли кем-либо проступок против мудреца? Узнав через передачу [из уст в уста] о содеянном своею дочерью, он весьма опечаленный пошёл туда с многочисленным войском и упряжками. Увидев его, вместилище подвижничества, наделённого великим подвижничеством, он восхвалил его и умилостивил: «О лучший из мудрецов, сотвори сострадание». Довольный им, этот великий подвижник сказал: «Твоей дочерью всё сделано; знай, что бедствия и прочее — от того. Твоею дочерью, о великий царь, совершено прокалывание глаз; ведь истекла кровь, и она, зная, не сказала тебе. Потому эта [дева], о великий царь, должна быть отдана мне по уставу; затем будет утишение бедствий, нет сомнения». Услышав то, опечаленный царь отдал зрящему мудростью дочь, наделённую знатным родом, соединённую с красотою, нравом и приметами. Когда лотосоокая дева была отдана царём, тогда утихли все бедствия, рождённые гневом мудреца. Отдав дочь тому мудрецу, о вместилище подвигов, [царь] снова достиг своего города, опечаленный и исполненный жалости.“»

Version

e5f816d8d3a7 · published Sep 3, 2026, 4:13:45 AM UTC

Available inRU

Page between verses with