राम उवाच
तस्मात्तस्य यथा स्वान्ते प्रतीतिः स्यात्तथाचर । किमर्थं त्यज्यते भीरुः पतिव्रतपरायणा
मनसा वचसा नान्यं जानाति जनकात्मजा । तस्मादेनां गृहाण त्वमेतां मा त्यज जानकीम्
ममोपरि कृपां कृत्वा मदुक्तं संश्रयाशु तत् । एवं वदन्तं प्रत्यूचे रामः शोकेन कर्शितः । लक्ष्मणं धर्मवाक्येन बोधयंस्त्यजनोद्यमः
कथं तु मां ब्रवीषि त्वं मा त्यजैनामनिन्दिताम् । लोकापवादात्त्यक्ष्येऽहं जानन्नपि विपापिनीम्
स्वयशः कारणेऽहं स्वं देहं त्यक्ष्यामि शोभनम् । त्वामपि भ्रातरं त्यक्ष्ये लोकवादाद्विगर्हितम्
किमुतान्ये गृहाः पुत्रा मित्राणि वसु शोभनम् । स्वयशःकारणे सर्वं त्यजामि किमु मैथिलीम्
न तथा मे प्रियो भ्राता न कलत्रं न बान्धवाः । यथा मे विमला कीर्तिर्वल्लभा लोकविश्रुता
इदानीं रजको नैव प्रष्टव्यो भवति ध्रुवम् । कालेन सर्वं भविता लोकचित्तस्य रञ्जनम्
आमयो यो दुरन्तस्तु न चिकित्स्यो भवेत्क्षितौ । स कालेन परिपाकाद्भेषजादेव नश्यति
तथा कालेन सम्भावि साम्प्रतं मा विलङ्घय । त्यजैनां विपिने साध्वीं मां वा खड्गेन घातय
इत्युक्तं वाक्यमाकर्ण्य दुःखितोऽभूत्तदा महान् । चिन्तयामास च स्वान्ते लक्ष्मणः शोककर्शितः
पित्राज्ञप्तो जामदग्न्यो मातरं चाप्यघातयत् । गुरोराज्ञा नैव लङ्घ्या युक्तायुक्तापि सर्वथा
तस्मादेनां त्यजाम्येव रामस्य प्रियकाम्यया । इति सञ्चिन्त्य मनसि भ्रातरं प्रत्युवाच सः
अकृत्यमपि कार्यं वै गुर्वाज्ञां नैव लङ्घयेत् । तस्मात्कुर्वे भवद्वाक्यं यत्त्वं वदसि सुव्रत । अद्यैव रात्रौ जानक्या दोहदस्तापसीक्षणे । तन्मिषेण रथे स्थाप्य मोचयैनां महावने
इत्थं भाषितमाकर्ण्य विशुष्यद्वदनोऽभितः । रुदन्वाष्पकलां मुञ्चञ्जगाम स्वं निवेशनम्
tasmāttasya yathā svānte pratītiḥ syāttathācara | kimarthaṃ tyajyate bhīruḥ pativrataparāyaṇā
manasā vacasā nānyaṃ jānāti janakātmajā | tasmādenāṃ gṛhāṇa tvametāṃ mā tyaja jānakīm
mamopari kṛpāṃ kṛtvā maduktaṃ saṃśrayāśu tat | evaṃ vadantaṃ pratyūce rāmaḥ śokena karśitaḥ | lakṣmaṇaṃ dharmavākyena bodhayaṃstyajanodyamaḥ
kathaṃ tu māṃ bravīṣi tvaṃ mā tyajaināmaninditām | lokāpavādāttyakṣye'haṃ jānannapi vipāpinīm
svayaśaḥ kāraṇe'haṃ svaṃ dehaṃ tyakṣyāmi śobhanam | tvāmapi bhrātaraṃ tyakṣye lokavādādvigarhitam
kimutānye gṛhāḥ putrā mitrāṇi vasu śobhanam | svayaśaḥkāraṇe sarvaṃ tyajāmi kimu maithilīm
na tathā me priyo bhrātā na kalatraṃ na bāndhavāḥ | yathā me vimalā kīrtirvallabhā lokaviśrutā
idānīṃ rajako naiva praṣṭavyo bhavati dhruvam | kālena sarvaṃ bhavitā lokacittasya rañjanam
āmayo yo durantastu na cikitsyo bhavetkṣitau | sa kālena paripākādbheṣajādeva naśyati
tathā kālena sambhāvi sāmprataṃ mā vilaṅghaya | tyajaināṃ vipine sādhvīṃ māṃ vā khaḍgena ghātaya
ityuktaṃ vākyamākarṇya duḥkhito'bhūttadā mahān | cintayāmāsa ca svānte lakṣmaṇaḥ śokakarśitaḥ
pitrājñapto jāmadagnyo mātaraṃ cāpyaghātayat | gurorājñā naiva laṅghyā yuktāyuktāpi sarvathā
tasmādenāṃ tyajāmyeva rāmasya priyakāmyayā | iti sañcintya manasi bhrātaraṃ pratyuvāca saḥ
akṛtyamapi kāryaṃ vai gurvājñāṃ naiva laṅghayet | tasmātkurve bhavadvākyaṃ yattvaṃ vadasi suvrata | adyaiva rātrau jānakyā dohadastāpasīkṣaṇe | tanmiṣeṇa rathe sthāpya mocayaināṃ mahāvane
itthaṃ bhāṣitamākarṇya viśuṣyadvadano'bhitaḥ | rudanvāṣpakalāṃ muñcañjagāma svaṃ niveśanam
«„Потому поступи так, чтобы у него в сердце было убеждение. Ради чего оставляется робкая, преданная обету верности? Умом и речью не знает иного дочь Джанаки; потому прими её ты, не оставляй эту Джанаки. Ко мне явив милость, прими скоро сказанное мною“. Говорящему так ответил Рама, изнурённый скорбью, вразумляющий Лакшману словом дхармы, изготовившийся оставить: „Как же говоришь ты мне: „Не оставляй её, безупречную“? Из-за людской хулы оставлю я её, хотя и знающий её безгрешной. Ради своей славы оставлю я своё прекрасное тело; и тебя, брата, оставлю, [если будешь] осуждаем людской молвой. Что уж говорить о других — домах, сыновьях, друзьях, богатстве: ради своей славы оставлю я всё, что уж [говорить] о митхильской царевне. Не так дорог мне брат, ни жена, ни родичи, как милая мне чистая слава, прославленная в мирах. Ныне прачка непременно не должен быть спрошен; временем будет умиротворение сердца людей. Недуг, который неодолим и на земле неисцелим, — он проходит от вызревания и от лекарства. Так станет возможным и ныне; не преступай [моего слова]. Оставь её, праведную, в лесу — или убей меня мечом“. Услышав так сказанное слово, великий [Лакшмана] стал тогда скорбящим и помыслил в сердце, изнурённый скорбью: „Сын Джамадагни, получивший повеление отца, убил и мать; повеление наставника никак не должно быть преступлено — должное оно или недолжное. Потому оставлю я её, из желания угодить Раме“. Так помыслив в уме, ответил он брату.»
041e04f08aea · published Sep 3, 2026, 4:13:48 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Рама выговаривает то, что до сих пор оставалось между строк: слава ему дороже и брата, и жены. Он не оправдывается, а строит ряд, где Сита стоит последней после домов и богатства. Лакшмана же ищет опору не в правде, а в примере — Парашурама, убивший мать по слову отца; повеление наставника не преступают, должное оно или нет.