Padma Purāṇa
The Glory of the Kālindī: Dilīpa and the cow Nandinī6.204.31-40
4865 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 6.204.31-40

देवल उवाच

Devanāgarī

पृष्ट्वैवं स मुनिश्रेष्ठो वसिष्ठो मुनिपुङ्गवः । योगप्रभावोपनतैर्नृपं भोज्यैरभोजयत्
अरुन्धती च तां राज्ञीं बह्वादरसमन्विता । नानाव्यञ्जनपक्वान्नैरभोजयदुदारधीः
कृतभोजनमासीनं स्वस्थः स्वस्थं मुनिर्नृपम् । पुनः पप्रच्छ संगृह्य पाणिना पाणिमानतम्
सप्ताङ्गसंयुतं राज्यं निजधर्मरतप्रजम् । प्रीतबन्धुजनामात्यं शस्त्रास्त्रविधिवद्भटम्
वश्यमित्रं हृतामित्रं कृष्णार्चापरमानसम् । यस्यास्ति नृपते राज्यं स्वर्गराज्येन तस्य किम्
इक्ष्वाकुवंशराजानः पुत्रानुत्पाद्य धार्मिकाः । राज्यं च तेषु विन्यस्य प्रपन्नास्तपसि प्रभो
त्वं युवा अदृष्टपुत्रास्यो नाधिकारी तपोविधौ । किमर्थमागतो ह्यत्र राज्यं त्यक्त्वा तथाविधम्
ब्रह्मन्नहं तपः कर्तुमागतस्तावकाश्रमे । स्वर्गकामनया त्यक्त्वा राज्यमत्र तथाविधम्
ब्रह्मन्सत्यमिदं चोक्तं भवता यत्तपोवनम् । राज्यमारोप्य पुत्रेषु प्राप्त इक्ष्वाकुवंशजाः
न तैस्त्यक्तं महीराज्यमिदं स्वर्गगतैरपि । तन्मूर्तिरस्यां विमना तिष्ठति ह्येव सन्ततिः

Transliteration (IAST)

pṛṣṭvaivaṃ sa muniśreṣṭho vasiṣṭho munipuṅgavaḥ | yogaprabhāvopanatairnṛpaṃ bhojyairabhojayat
arundhatī ca tāṃ rājñīṃ bahvādarasamanvitā | nānāvyañjanapakvānnairabhojayadudāradhīḥ
kṛtabhojanamāsīnaṃ svasthaḥ svasthaṃ munirnṛpam | punaḥ papraccha saṃgṛhya pāṇinā pāṇimānatam
saptāṅgasaṃyutaṃ rājyaṃ nijadharmarataprajam | prītabandhujanāmātyaṃ śastrāstravidhivadbhaṭam
vaśyamitraṃ hṛtāmitraṃ kṛṣṇārcāparamānasam | yasyāsti nṛpate rājyaṃ svargarājyena tasya kim
ikṣvākuvaṃśarājānaḥ putrānutpādya dhārmikāḥ | rājyaṃ ca teṣu vinyasya prapannāstapasi prabho
tvaṃ yuvā adṛṣṭaputrāsyo nādhikārī tapovidhau | kimarthamāgato hyatra rājyaṃ tyaktvā tathāvidham
brahmannahaṃ tapaḥ kartumāgatastāvakāśrame | svargakāmanayā tyaktvā rājyamatra tathāvidham
brahmansatyamidaṃ coktaṃ bhavatā yattapovanam | rājyamāropya putreṣu prāpta ikṣvākuvaṃśajāḥ
na taistyaktaṃ mahīrājyamidaṃ svargagatairapi | tanmūrtirasyāṃ vimanā tiṣṭhati hyeva santatiḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
पृष्ट्वैवंpṛṣṭvaivaṃспросив так
saтот
मुनिश्रेष्ठोmuniśreṣṭhoлучший из мудрецов
वसिष्ठोvasiṣṭhoВасиштха
मुनिपुङ्गवःmunipuṅgavaḥбык среди мудрецов
योगप्रभावोपनतैर्yogaprabhāvopanatairявленными силою йоги
नृपंnṛpaṃцаря
भोज्यैर्bhojyairяствами
अभोजयत्abhojayatнакормил
अरुन्धतीarundhatīАрундхати
caи
तांtāṃту
राज्ञींrājñīṃцарицу
बह्वादरसमन्विताbahvādarasamanvitāполная почтения
नानाव्यञ्जनपक्वान्नैर्nānāvyañjanapakvānnairразными приправами и яствами
अभोजयद्abhojayadнакормила
उदारधीःudāradhīḥблагородная разумом
कृतभोजनम्kṛtabhojanamпоевшего
आसीनंāsīnaṃсидящего
स्वस्थःsvasthaḥспокойный
स्वस्थंsvasthaṃспокойного
मुनिर्munirмудрец
नृपम्nṛpamцаря
पुनःpunaḥснова
पप्रच्छpapracchaспросил
संगृह्यsaṃgṛhyaвзяв
पाणिनाpāṇināрукою
पाणिम्pāṇimруку
आनतम्ānatamсклонившегося
सप्ताङ्गसंयुतंsaptāṅgasaṃyutaṃнаделённое семью членами
राज्यंrājyaṃцарство
निजधर्मरतप्रजम्nijadharmarataprajamс подданными, преданными своей дхарме
प्रीतबन्धुजनामात्यंprītabandhujanāmātyaṃс довольными родичами и советниками
शस्त्रास्त्रविधिवद्भटम्śastrāstravidhivadbhaṭamс воинами, знающими оружие по правилам
वश्यमित्रंvaśyamitraṃс покорными союзниками
हृतामित्रंhṛtāmitraṃс устранёнными врагами
कृष्णार्चापरमानसम्kṛṣṇārcāparamānasamс умом, преданным почитанию Кришны
यस्यास्तिyasyāstiу кого есть
नृपतेnṛpateо царь
राज्यंrājyaṃцарство
स्वर्गराज्येनsvargarājyenaв небесном царстве
तस्यtasyaему
किम्kimчто за нужда
इक्ष्वाकुवंशराजानःikṣvākuvaṃśarājānaḥцари рода Икшваку
पुत्रान्putrānсыновей
उत्पाद्यutpādyaпородив
धार्मिकाःdhārmikāḥправедные
राज्यंrājyaṃцарство
तेषुteṣuна них
विन्यस्यvinyasyaвозложив
प्रपन्नास्prapannāsпредавались
तपसिtapasiподвижничеству
प्रभोprabhoо владыка
त्वंtvaṃты
युवाyuvāмолод
अदृष्टपुत्रास्योadṛṣṭaputrāsyoне видевший лица сына
नाधिकारीnādhikārīне имеющий права
तपोविधौtapovidhauна подвижничество
किमर्थम्kimarthamзачем
आगतोāgatoпришёл
ह्यत्रhyatraсюда
राज्यंrājyaṃцарство
त्यक्त्वाtyaktvāоставив
तथाविधम्tathāvidhamтакое
ब्रह्मन्न्brahmannо брахман
अहंahaṃя
तपःtapaḥподвижничество
कर्तुम्kartumсовершать
आगतस्āgatasпришёл
तावकाश्रमेtāvakāśrameв твою обитель
स्वर्गकामनयाsvargakāmanayāс желанием неба
राज्यम्rājyamцарство
अत्रatraздесь
ब्रह्मन्brahmanо брахман
सत्यम्satyamправда
इदंidaṃэто
चोक्तंcoktaṃи сказано
भवताbhavatāтобою
यत्yatчто
तपोवनम्tapovanamв лес подвижничества
राज्यम्rājyamцарство
आरोप्यāropyaвозложив
पुत्रेषुputreṣuна сыновей
प्राप्तprāptaприходили
इक्ष्वाकुवंशजाःikṣvākuvaṃśajāḥрождённые в роду Икшваку
naне
तैस्taisими
त्यक्तंtyaktaṃоставлено
महीराज्यम्mahīrājyamземное царство
इदंidaṃэто
स्वर्गगतैर्svargagatairушедшими на небо
अपिapiдаже
तन्मूर्तिर्tanmūrtirих образ
अस्यांasyāṃв ней
विमनाvimanāбезмолвно
तिष्ठतिtiṣṭhatiпребывает
ह्येवhyevaименно
सन्ततिःsantatiḥпотомство
Translation

Спросив так, лучший из мудрецов Васиштха, бык среди мудрецов, накормил царя яствами, явленными силою йоги; а Арундхати, полная почтения и благородная разумом, накормила ту царицу разными приправами и яствами. Когда царь поел и сидел спокойно, спокойный мудрец снова спросил его, взяв рукою руку склонившегося: «Царство, наделённое семью членами, с подданными, преданными своей дхарме, с довольными родичами и советниками, с воинами, знающими оружие по правилам, с покорными союзниками и устранёнными врагами, с умом, преданным почитанию Кришны, — у кого такое царство есть, о царь, что тому за нужда в небесном царстве? Праведные цари рода Икшваку, породив сыновей и возложив на них царство, предавались подвижничеству, о владыка. Ты же молод и не видел лица сына — тебе не положено подвижничество. Зачем же ты пришёл сюда, оставив такое царство?» — «О брахман, я пришёл в твою обитель совершать подвижничество, с желанием неба оставив здесь такое царство». — «О брахман, правда сказана тобою: рождённые в роду Икшваку приходили в лес подвижничества, возложив царство на сыновей. Но и уходя на небо, они не оставляли этого земного царства: их образ — это самое потомство — безмолвно пребывает в нём.

Version

7e68b486c9df · published Sep 3, 2026, 4:14:04 AM UTC

Available inRU

Page between verses with