Ramayana
Дашаратха отвергает Кайкейи и возвращается в пустой дворец2.37.5-9
468 / 2464
Ramayana · 2.37.5-9
Devanāgarī

तां नयेन च संपन्नो धर्मेण निवयेन च । उवाच राजा कैकेयीं समीक्ष्य व्यथितेन्द्रियः ॥
कैकेयि मा ममाङ्गानि स्प्राक्षीस् त्वं दुष्टचारिणी । न हि त्वां द्रष्टुम् इच्छामि न भार्या न च बान्धवी ॥
ये च त्वाम् उपजीवन्ति नाहं तेषां न ते मम । केवलार्थपरां हि त्वां त्यक्तधर्मां त्यजाम्य् अहम् ॥
अगृह्णां यच् च ते पाणिम् अग्निं पर्यणयं च यत् । अनुजानामि तत् सर्वम् अस्मिंल् लोके परत्र च ॥
भरतश् चेत् प्रतीतः स्याद् राज्यं प्राप्येदम् अव्ययम् । यन् मे स दद्यात् पित्रर्थं मा मा तद् दत्तम् आगमत् ॥

Transliteration (IAST)

tāṃ nayena ca saṃpanno dharmeṇa nivayena ca | uvāca rājā kaikeyīṃ samīkṣya vyathitendriyaḥ ||
kaikeyi mā mamāṅgāni sprākṣīs tvaṃ duṣṭacāriṇī | na hi tvāṃ draṣṭum icchāmi na bhāryā na ca bāndhavī ||
ye ca tvām upajīvanti nāhaṃ teṣāṃ na te mama | kevalārthaparāṃ hi tvāṃ tyaktadharmāṃ tyajāmy aham ||
agṛhṇāṃ yac ca te pāṇim agniṃ paryaṇayaṃ ca yat | anujānāmi tat sarvam asmiṃl loke paratra ca ||
bharataś cet pratītaḥ syād rājyaṃ prāpyedam avyayam | yan me sa dadyāt pitrarthaṃ mā mā tad dattam āgamat ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ताम्tāmей; к ней
नयेन चnayena caи с разумностью; с правильным рассуждением
संपन्नःsaṃpannaḥнаделённый; обладающий
धर्मेणdharmeṇaдхармой; праведностью
निवयेन चnivayena caи сдержанностью; смирением также
उवाचuvācaсказал; произнёс
राजाrājāцарь; Дашаратха
कैकेयीम्kaikeyīmКайкейи; к Кайкейи
समीक्ष्यsamīkṣyaвзглянув; увидев
व्यथितेन्द्रियःvyathitendriyaḥс потрясёнными чувствами; с измученными чувствами
कैकेयिkaikeyiо Кайкейи; Кайкейи
माне; не надо
मम अङ्गानिmama aṅgāniмои члены; моё тело
स्प्राक्षीःsprākṣīḥкасайся; трогай
त्वम्tvamты; сама
दुष्टचारिणीduṣṭacāriṇīдурно поступающая; злонравная
न हिna hiведь не; поистине не
त्वाम्tvāmтебя; на тебя
द्रष्टुम् इच्छामिdraṣṭum icchāmiхочу видеть; желаю смотреть
न भार्याna bhāryāне жена; не супруга
न च बान्धवीna ca bāndhavīи не родственница; и не близкая
ये चye caи те, которые; кто же
त्वाम्tvāmтебя; от тебя
उपजीवन्तिupajīvantiживут за счёт; получают поддержку
न अहम् तेषाम्na aham teṣāmя не их; я им не принадлежу
न ते ममna te mamaи они не мои; они мне не близки
केवलार्थपराम्kevalārthaparāmустремлённую только к выгоде; целиком преданную пользе
हिhiведь; именно
त्वाम्tvāmтебя; тебя саму
त्यक्तधर्माम्tyaktadharmāmоставившую дхарму; отбросившую праведность
त्यजामिtyajāmiоставляю; отвергаю
अहम्ahamя; сам
अगृह्णाम्agṛhṇāmя взял; принял
यत् चyat caи то, что; когда
ते पाणिम्te pāṇimтвою руку; руку твою
अग्निम्agnimогонь; священный огонь
पर्यणयम् चparyaṇayam caи обошёл; обвёл вокруг
यत्yatчто; когда
अनुजानामिanujānāmiя отпускаю; отвергаю
तत् सर्वम्tat sarvamвсё это; то всё
अस्मिन् लोकेasmin lokeв этом мире; здесь
परत्र चparatra caи в ином мире; и после смерти
भरतः चेत्bharataḥ cetесли Бхарата; если же Бхарата
प्रतीतः स्यात्pratītaḥ syātбудет доволен; сочтёт себя достигшим
राज्यम् प्राप्यrājyam prāpyaполучив царство; обретя власть
इदम् अव्ययम्idam avyayamэто нетленное; это прочное
यत्yatчто; которое
मेmeмне; для меня
सः दद्यात्saḥ dadyātон даст; он подарит
पित्रर्थम्pitrarthamради отца; как долг отцу
माпусть не; не
माмне; ко мне
तत् दत्तम्tat dattamтот дар; это данное
आगमत्āgamatприходит; достигнет
Translation

Царь, всё ещё наделённый разумностью, дхармой и сдержанностью, взглянул на Кайкейи с потрясёнными чувствами и сказал: «Кайкейи, не касайся моего тела, злонравная. Я не хочу видеть тебя. Ты мне не жена и не родственница. Те, кто живёт за счёт тебя, не мои, и я не их. Я отвергаю тебя, устремлённую только к выгоде и оставившую дхарму. То, что я взял твою руку и обошёл с тобой священный огонь, всё это я отпускаю и в этом мире, и в ином. Если Бхарата, получив это прочное царство, будет доволен и даст мне что-то ради отца, пусть этот дар не приходит ко мне».

Version

d170c97677f6 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with