Ramayana
Рама посещает Бхарадваджу в Праяге2.48.1-8
515 / 2464
Ramayana · 2.48.1-8
Devanāgarī

ते तु तस्मिन् महावृक्ष उषित्वा रजनीं शिवाम् । विमले ऽभ्युदिते सूर्ये तस्माद् देशात् प्रतस्थिरे ॥
यत्र भागीरथी गङ्गा यमुनाम् अभिवर्तते । जग्मुस् तं देशम् उद्दिश्य विगाह्य सुमहद् वनम् ॥
ते भूमिम् आगान् विविधान् देशांश् चापि मनोरमान् । अदृष्टपूर्वान् पश्यन्तस् तत्र तत्र यशस्विनः ॥
यथाक्षेमेण गच्छन् स पश्यंश् च विविधान् द्रुमान् । निवृत्तमात्रे दिवसे रामः सौमित्रिम् अब्रवीत् ॥
प्रयागम् अभितः पश्य सौमित्रे धूमम् उन्नतम् । अग्नेर् भगवतः केतुं मन्ये संनिहितो मुनिः ॥
नूनं प्राप्ताः स्म संभेदं गङ्गायमुनयोर् वयम् । तथा हि श्रूयते शम्ब्दो वारिणा वारिघट्टितः ॥
दारूणि परिभिन्नानि वनजैर् उपजीविभिः । भरद्वाजाश्रमे चैते दृश्यन्ते विविधा द्रुमाः ॥
धन्विनौ तौ सुखं गत्वा लम्बमाने दिवाकरे । गङ्गायमुनयोः संधौ प्रापतुर् निलयं मुनेः ॥

Transliteration (IAST)

te tu tasmin mahāvṛkṣa uṣitvā rajanīṃ śivām | vimale 'bhyudite sūrye tasmād deśāt pratasthire ||
yatra bhāgīrathī gaṅgā yamunām abhivartate | jagmus taṃ deśam uddiśya vigāhya sumahad vanam ||
te bhūmim āgān vividhān deśāṃś cāpi manoramān | adṛṣṭapūrvān paśyantas tatra tatra yaśasvinaḥ ||
yathākṣemeṇa gacchan sa paśyaṃś ca vividhān drumān | nivṛttamātre divase rāmaḥ saumitrim abravīt ||
prayāgam abhitaḥ paśya saumitre dhūmam unnatam | agner bhagavataḥ ketuṃ manye saṃnihito muniḥ ||
nūnaṃ prāptāḥ sma saṃbhedaṃ gaṅgāyamunayor vayam | tathā hi śrūyate śambdo vāriṇā vārighaṭṭitaḥ ||
dārūṇi paribhinnāni vanajair upajīvibhiḥ | bharadvājāśrame caite dṛśyante vividhā drumāḥ ||
dhanvinau tau sukhaṃ gatvā lambamāne divākare | gaṅgāyamunayoḥ saṃdhau prāpatur nilayaṃ muneḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ते तुte tuони же; те же
तस्मिन् महावृक्षेtasmin mahāvṛkṣeу того великого дерева; под тем большим деревом
उषित्वाuṣitvāпереночевав; пробыв
रजनीं शिवाम्rajanīṃ śivāmблагую ночь; мирную ночь
विमलेvimaleчистом; ясном
अभ्युदिते सूर्येabhyudite sūryeкогда взошло солнце; при восходе солнца
तस्मात् देशात्tasmāt deśātиз того места; с той земли
प्रतस्थिरेpratasthireотправились; двинулись
यत्रyatraгде; туда, где
भागीरथी गङ्गाbhāgīrathī gaṅgāБхагиратхи Ганга; река Ганга
यमुनाम्yamunāmЯмуну; реку Ямуну
अभिवर्ततेabhivartateприближается к; соединяется с
जग्मुःjagmuḥони пошли; отправились
तं देशम्taṃ deśamк тому месту; в ту область
उद्दिश्यuddiśyaнаправляясь к; имея целью
विगाह्यvigāhyaуглубившись; войдя в
सुमहत् वनम्sumahat vanamочень большой лес; великую чащу
तेteони; те
भूमिम्bhūmimземлю; местность
आगान्āgānдоступную; проходимую
विविधान्vividhānразличные; многообразные
देशान् च अपिdeśān ca apiи также места; и области
मनोरमान्manoramānприятные уму; прекрасные
अदृष्टपूर्वान्adṛṣṭapūrvānневиданные прежде; ранее не виденные
पश्यन्तःpaśyantaḥвидя; созерцая
तत्र तत्रtatra tatraтам и там; в разных местах
यशस्विनःyaśasvinaḥславные; прославленные
यथाक्षेमेणyathākṣemeṇaблагополучно; безопасно
गच्छन्gacchanидя; двигаясь
सःsaḥон; тот
पश्यन् चpaśyan caи видя; созерцая также
विविधान् द्रुमान्vividhān drumānразличные деревья; многообразные деревья
निवृत्तमात्रे दिवसेnivṛttamātre divaseкогда день почти завершился; при исходе дня
रामःrāmaḥРама; царевич Рама
सौमित्रिम्saumitrimСаумитри; Лакшмане
अब्रवीत्abravītсказал; произнёс
प्रयागम् अभितःprayāgam abhitaḥоколо Праяги; у Праяги
पश्यpaśyaпосмотри; увидь
सौमित्रेsaumitreо Саумитри; о Лакшмана
धूमम् उन्नतम्dhūmam unnatamвысокий дым; поднимающийся дым
अग्नेः भगवतःagneḥ bhagavataḥсвященного огня; почтенного Агни
केतुंketuṃзнак; знамение
मन्येmanyeя думаю; полагаю
संनिहितःsaṃnihitaḥблизко; находится рядом
मुनिःmuniḥмудрец; риши
नूनम्nūnamнесомненно; наверняка
प्राप्ताः स्मprāptāḥ smaмы достигли; мы пришли
संभेदंsaṃbhedaṃслияния; места соединения
गङ्गायमुनयोःgaṅgāyamunayoḥГанги и Ямуны; двух рек
वयम्vayamмы; мы сами
तथा हिtathā hiведь так; ибо именно так
श्रूयतेśrūyateслышится; раздаётся
शम्ब्दोśambdoзвук; шум
वारिणाvāriṇāводой; потоком
वारिघट्टितःvārighaṭṭitaḥударяемый водой; сталкивающийся с водой
दारूणिdārūṇiполенья; дрова
परिभिन्नानिparibhinnāniрасщеплённые; разрубленные
वनजैःvanajaiḥлесными людьми; рождёнными в лесу
उपजीविभिःupajīvibhiḥживущими поблизости; добывающими пропитание
भरद्वाजाश्रमेbharadvājāśrameв ашраме Бхарадваджи; у обители Бхарадваджи
च एतेca eteи эти; эти же
दृश्यन्तेdṛśyanteвидны; показываются
विविधा द्रुमाःvividhā drumāḥразные деревья; многообразные деревья
धन्विनौ तौdhanvinau tauэти двое с луками; оба вооружённые луками
सुखं गत्वाsukhaṃ gatvāблагополучно дойдя; легко пройдя
लम्बमाने दिवाकरेlambamāne divākareкогда солнце склонялось; при опускающемся солнце
गङ्गायमुनयोः संधौgaṅgāyamunayoḥ saṃdhauу слияния Ганги и Ямуны; в месте соединения рек
प्रापतुःprāpatuḥдостигли; оба пришли
निलयं मुनेःnilayaṃ muneḥобители мудреца; жилища риши
Translation

Переночевав благую ночь под тем великим деревом, они при ясном восходе солнца отправились из того места. Войдя в огромный лес, они пошли к той области, где Бхагиратхи Ганга соединяется с Ямуной. Славные путники видели по дороге проходимую землю, разные прекрасные места, прежде ими не виданные, и множество деревьев. К исходу дня Рама, благополучно идя и созерцая разные деревья, сказал Саумитри: «Посмотри, о Лакшмана, у Праяги поднимается высокий дым — знак священного огня. Думаю, мудрец находится близко. Несомненно, мы достигли слияния Ганги и Ямуны: слышится звук воды, ударяющейся о воду. Видны расщеплённые лесными жителями дрова и разные деревья у ашрама Бхарадваджи». Так оба брата, вооружённые луками, благополучно дошли к обители мудреца у слияния Ганги и Ямуны, когда солнце уже склонялось.

Version

678483bb7e06 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with