Ramayana
Рама посещает Бхарадваджу в Праяге2.48.25-36
518 / 2464
Ramayana · 2.48.25-36
Devanāgarī

दशक्रोश इतस् तात गिरिर् यस्मिन् निवत्स्यसि । महर्षिसेवितः पुण्यः सर्वतः सुख दर्शनः ॥
गोलाङ्गूलानुचरितो वानरर्क्षनिषेवितः । चित्रकूट इति ख्यातो गन्धमादनसंनिभः ॥
यावता चित्र कूटस्य नरः शृङ्गाण्य् अवेक्षते । कल्याणानि समाधत्ते न पापे कुरुते मनः ॥
ऋषयस् तत्र बहवो विहृत्य शरदां शतम् । तपसा दिवम् आरूढाः कपालशिरसा सह ॥
प्रविविक्तम् अहं मन्ये तं वासं भवतः सुखम् । इह वा वनवासाय वस राम मया सह ॥
स रामं सर्वकामैस् तं भरद्वाजः प्रियातिथिम् । सभार्यं सह च भ्रात्रा प्रतिजग्राह धर्मवित् ॥
तस्य प्रयागे रामस्य तं महर्षिम् उपेयुषः । प्रपन्ना रजनी पुण्या चित्राः कथयतः कथाः ॥
प्रभातायां रजन्यां तु भरद्वाजम् उपागमत् । उवाच नरशार्दूलो मुनिं ज्वलिततेजसं ॥
शर्वरीं भवनन्न् अद्य सत्यशील तवाश्रमे । उषिताः स्मेह वसतिम् अनुजानातु नो भवान् ॥
रात्र्यां तु तस्यां व्युष्टायां भरद्वाजो ऽब्रवीद् इदम् । मधुमूलफलोपेतं चित्रकूटं व्रजेति ह ॥
तत्र कुञ्जरयूथानि मृगयूथानि चाभितः । विचरन्ति वनान्तेषु तानि द्रक्ष्यसि राघव ॥
प्रहृष्टकोयष्टिककोकिलस्वनैर्; विनादितं तं वसुधाधरं शिवम् । मृगैश् च मत्तैर् बहुभिश् च कुञ्जरैः; सुरम्यम् आसाद्य समावसाश्रमम् ॥

Transliteration (IAST)

daśakrośa itas tāta girir yasmin nivatsyasi | maharṣisevitaḥ puṇyaḥ sarvataḥ sukha darśanaḥ ||
golāṅgūlānucarito vānararkṣaniṣevitaḥ | citrakūṭa iti khyāto gandhamādanasaṃnibhaḥ ||
yāvatā citra kūṭasya naraḥ śṛṅgāṇy avekṣate | kalyāṇāni samādhatte na pāpe kurute manaḥ ||
ṛṣayas tatra bahavo vihṛtya śaradāṃ śatam | tapasā divam ārūḍhāḥ kapālaśirasā saha ||
praviviktam ahaṃ manye taṃ vāsaṃ bhavataḥ sukham | iha vā vanavāsāya vasa rāma mayā saha ||
sa rāmaṃ sarvakāmais taṃ bharadvājaḥ priyātithim | sabhāryaṃ saha ca bhrātrā pratijagrāha dharmavit ||
tasya prayāge rāmasya taṃ maharṣim upeyuṣaḥ | prapannā rajanī puṇyā citrāḥ kathayataḥ kathāḥ ||
prabhātāyāṃ rajanyāṃ tu bharadvājam upāgamat | uvāca naraśārdūlo muniṃ jvalitatejasaṃ ||
śarvarīṃ bhavanann adya satyaśīla tavāśrame | uṣitāḥ smeha vasatim anujānātu no bhavān ||
rātryāṃ tu tasyāṃ vyuṣṭāyāṃ bharadvājo 'bravīd idam | madhumūlaphalopetaṃ citrakūṭaṃ vrajeti ha ||
tatra kuñjarayūthāni mṛgayūthāni cābhitaḥ | vicaranti vanānteṣu tāni drakṣyasi rāghava ||
prahṛṣṭakoyaṣṭikakokilasvanair; vināditaṃ taṃ vasudhādharaṃ śivam | mṛgaiś ca mattair bahubhiś ca kuñjaraiḥ; suramyam āsādya samāvasāśramam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
दशक्रोशःdaśakrośaḥв десяти крошах; на расстоянии десяти крошей
इतःitaḥотсюда; из этого места
तातtātaдорогой; сынок
गिरिःgiriḥгора; холм
यस्मिन्yasminна которой; где
निवत्स्यसिnivatsyasiты будешь жить; поселишься
महर्षिसेवितःmaharṣisevitaḥпосещаемая великими риши; обитаемая великими мудрецами
पुण्यःpuṇyaḥсвященная; очищающая
सर्वतःsarvataḥсо всех сторон; повсюду
सुख दर्शनःsukha darśanaḥприятная для взора; радующая глаз
गोलाङ्गूलानुचरितःgolāṅgūlānucaritaḥпосещаемая лангурами; где ходят длиннохвостые обезьяны
वानरर्क्षनिषेवितःvānararkṣaniṣevitaḥнаселённая обезьянами и медведями; посещаемая ванарами и рикшами
चित्रकूटः इतिcitrakūṭaḥ itiЧитракута так; известная как Читракута
ख्यातःkhyātaḥизвестная; прославленная
गन्धमादनसंनिभःgandhamādanasaṃnibhaḥподобная Гандхамадане; сходная с горой Гандхамадана
यावताyāvatāпока; насколько
चित्र कूटस्यcitra kūṭasyaЧитракуты; горы Читракута
नरःnaraḥчеловек; муж
शृङ्गाणिśṛṅgāṇiвершины; пики
अवेक्षतेavekṣateсозерцает; видит
कल्याणानिkalyāṇāniблагие состояния; счастливые заслуги
समाधत्तेsamādhatteсобирает; приобретает
naне; нет
पापेpāpeна грех; к дурному
कुरुते मनःkurute manaḥнаправляет ум; склоняет мысль
ऋषयःṛṣayaḥриши; мудрецы
तत्रtatraтам; в том месте
बहवःbahavaḥмногие; множество
विहृत्यvihṛtyaпребывая; живя
शरदां शतम्śaradāṃ śatamсто осеней; сто лет
तपसाtapasāаскезой; подвижничеством
दिवम् आरूढाःdivam ārūḍhāḥвзошли на небо; поднялись в небесный мир
कपालशिरसा सहkapālaśirasā sahaвместе с Капалаширасом; с мудрецом Капалаширасом
प्रविविक्तम्praviviktamочень уединённым; совершенно отдалённым
अहम् मन्येaham manyeя считаю; полагаю
तं वासंtaṃ vāsaṃто жилище; это место пребывания
भवतःbhavataḥдля тебя; твоё
सुखम्sukhamсчастливым; удобным
इह वाiha vāили здесь; либо тут
वनवासायvanavāsāyaдля лесного изгнания; для жизни в лесу
वसvasaживи; оставайся
रामrāmaо Рама; Рама
मया सहmayā sahaвместе со мной; со мной
सः भरद्वाजःsaḥ bharadvājaḥтот Бхарадваджа; мудрец Бхарадваджа
रामंrāmaṃРаму; царевича Раму
सर्वकामैःsarvakāmaiḥвсем желанным; всеми потребностями
तंtaṃего; того
प्रियातिथिम्priyātithimдорогого гостя; любимого пришельца
सभार्यंsabhāryaṃс женой; вместе с супругой
सह च भ्रात्राsaha ca bhrātrāи вместе с братом; также с братом
प्रतिजग्राहpratijagrāhaпринял; оказал приём
धर्मवित्dharmavitзнающий дхарму; ведающий праведность
तस्यtasyaего; у него
प्रयागेprayāgeв Праяге; у Праяги
रामस्यrāmasyaРамы; царевича Рамы
तं महर्षिम्taṃ maharṣimк тому великому риши; этого махарши
उपेयुषःupeyuṣaḥпришедшего; посетившего
प्रपन्नाprapannāнаступила; пришла
रजनी पुण्याrajanī puṇyāсвященная ночь; благая ночь
चित्राःcitrāḥразнообразные; дивные
कथयतः कथाःkathayataḥ kathāḥрассказывающего беседы; ведущего рассказы
प्रभातायां रजन्यां तुprabhātāyāṃ rajanyāṃ tuкогда же ночь рассвела; на утренней заре
भरद्वाजम्bharadvājamк Бхарадвадже; Бхарадваджу
उपागमत्upāgamatподошёл; приблизился
उवाचuvācaсказал; произнёс
नरशार्दूलःnaraśārdūlaḥтигр среди людей; лучший из мужей
मुनिंmuniṃмудрецу; риши
ज्वलिततेजसंjvalitatejasaṃсияющему жаром; пылающему могуществом
शर्वरींśarvarīṃночь; ночную пору
भवनन्न्bhavanannо почтенный; о господин
अद्यadyaныне; сегодня
सत्यशीलsatyaśīlaо правдивый нравом; о верный истине
तव आश्रमेtava āśrameв твоём ашраме; в твоей обители
उषिताः स्मuṣitāḥ smaмы пробыли; переночевали
इहihaздесь; в этом месте
वसतिम्vasatimпребывание; жительство
अनुजानातुanujānātuпусть дозволит; да разрешит
नःnaḥнам; для нас
भवान्bhavānты; ваша милость
रात्र्यां तुrātryāṃ tuкогда же ночь; ночью же
तस्यां व्युष्टायांtasyāṃ vyuṣṭāyāṃта рассвела; по её окончании
भरद्वाजःbharadvājaḥБхарадваджа; мудрец Бхарадваджа
अब्रवीत् इदम्abravīt idamсказал это; произнёс так
मधुमूलफलोपेतंmadhumūlaphalopetaṃбогатую мёдом, кореньями и плодами; с мёдом, корнями и фруктами
चित्रकूटंcitrakūṭaṃк Читракуте; на гору Читракута
व्रज इति हvraja iti haиди; так сказал
तत्रtatraтам; в том месте
कुञ्जरयूथानिkuñjarayūthāniстада слонов; слоновьи группы
मृगयूथानि चmṛgayūthāni caи стада зверей; и группы животных
अभितःabhitaḥвокруг; со всех сторон
विचरन्तिvicarantiбродят; ходят
वनान्तेषुvanānteṣuв лесных окраинах; по краям леса
तानिtāniих; те
द्रक्ष्यसिdrakṣyasiты увидишь; узришь
राघवrāghavaо Рагхава; о Рама
प्रहृष्टकोयष्टिककोकिलस्वनैःprahṛṣṭakoyaṣṭikakokilasvanaiḥзвуками радостных кояшти и кокил; кликами счастливых птиц
विनादितंvināditaṃоглашённую; звучащую
तंtaṃту; эту
वसुधाधरम्vasudhādharamдержательницу земли; гору
शिवम्śivamблагую; благоприятную
मृगैः च मत्तैःmṛgaiḥ ca mattaiḥи опьянёнными зверями; и резвыми животными
बहुभिः च कुञ्जरैःbahubhiḥ ca kuñjaraiḥи многими слонами; множеством слонов
सुरम्यम्suramyamочень прекрасную; чудесную
आसाद्यāsādyaдостигнув; придя к
समावसsamāvasaпоселись; обитай
आश्रमम्āśramamв ашраме; в обители
Translation

Бхарадваджа сказал: «В десяти крошах отсюда, дорогой, есть гора, на которой ты будешь жить. Она священна, посещаема великими риши и со всех сторон радует взор. Там ходят лангуры, её населяют ванары и медведи; она известна как Читракута и подобна Гандхамадане. Пока человек созерцает вершины Читракуты, он собирает благие заслуги и не направляет ум ко греху. Многие риши, прожив там сто лет, силой аскезы взошли на небо вместе с Капалаширасом. Я считаю это место очень уединённым и удобным для тебя; или же, о Рама, живи здесь со мной для своего лесного изгнания». Знающий дхарму Бхарадваджа принял дорогого гостя Раму со всеми нужными дарами, вместе с супругой и братом. У Рамы, пришедшего в Праяге к этому великому риши, наступила священная ночь, пока они вели разнообразные беседы. Когда ночь рассвела, тигр среди людей подошёл к Бхарадвадже, мудрецу пылающего могущества, и сказал: «О почтенный, о верный истине, сегодня мы переночевали в твоём ашраме. Да дозволит нам ваша милость дальнейшее пребывание». Когда та ночь окончилась, Бхарадваджа сказал: «Иди к Читракуте, богатой мёдом, кореньями и плодами. Там, о Рагхава, в лесных окраинах со всех сторон бродят стада слонов и зверей; ты увидишь их. Достигнув той благой и прекрасной горы, оглашаемой криками радостных птиц, полной резвых животных и множества слонов, поселись в ашраме».

Version

830c3a8efd50 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with