तौ पुत्रम् आत्मनः स्पृष्ट्वा तम् आसाद्य तपस्विनौ । निपेततुः शरीरे ऽस्य पिता चास्येदम् अब्रवीत् ॥
न न्व् अहं ते प्रियः पुत्र मातरं पश्य धार्मिक । किं नु नालिङ्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥
कस्य वापररात्रे ऽहं श्रोष्यामि हृदयंगमम् । अधीयानस्य मधुरं शास्त्रं वान्यद् विशेषतः ॥
को मां संध्याम् उपास्यैव स्नात्वा हुतहुताशनः । श्लाघयिष्यत्य् उपासीनः पुत्रशोकभयार्दितम् ॥
कन्दमूलफलं हृत्वा को मां प्रियम् इवातिथिम् । भोजयिष्यत्य् अकर्मण्यम् अप्रग्रहम् अनायकम् ॥
इमाम् अन्धां च वृद्धां च मातरं ते तपस्विनीम् । कथं पुत्र भरिष्यामि कृपणां पुत्रगर्धिनीम् ॥
तिष्ठ मा मा गमः पुत्र यमस्य सदनं प्रति । श्वो मया सह गन्तासि जनन्या च समेधितः ॥
उभाव् अपि च शोकार्ताव् अनाथौ कृपणौ वने । क्षिप्रम् एव गमिष्यावस् त्वया हीनौ यमक्षयम् ॥
ततो वैवस्वतं दृष्ट्वा तं प्रवक्ष्यामि भारतीम् । क्षमतां धर्मराजो मे बिभृयात् पितराव् अयम् ॥
अपापो ऽसि यथा पुत्र निहतः पापकर्मणा । तेन सत्येन गच्छाशु ये लोकाः शस्त्रयोधिनाम् ॥
यान्ति शूरा गतिं यां च संग्रामेष्व् अनिवर्तिनः । हतास् त्व् अभिमुखाः पुत्र गतिं तां परमां व्रज ॥
यां गतिं सगरः शैब्यो दिलीपो जनमेजयः । नहुषो धुन्धुमारश् च प्राप्तास् तां गच्छ पुत्रक ॥
या गतिः सर्वसाधूनां स्वाध्यायात् पतसश् च या । भूमिदस्याहिताग्नेश् च एकपत्नीव्रतस्य च ॥
गोसहस्रप्रदातॄणां या या गुरुभृताम् अपि । देहन्यासकृतां या च तां गतिं गच्छ पुत्रक । न हि त्व् अस्मिन् कुले जातो गच्छत्य् अकुशलां गतिम् ॥
tau putram ātmanaḥ spṛṣṭvā tam āsādya tapasvinau | nipetatuḥ śarīre 'sya pitā cāsyedam abravīt ||
na nv ahaṃ te priyaḥ putra mātaraṃ paśya dhārmika | kiṃ nu nāliṅgase putra sukumāra vaco vada ||
kasya vāpararātre 'haṃ śroṣyāmi hṛdayaṃgamam | adhīyānasya madhuraṃ śāstraṃ vānyad viśeṣataḥ ||
ko māṃ saṃdhyām upāsyaiva snātvā hutahutāśanaḥ | ślāghayiṣyaty upāsīnaḥ putraśokabhayārditam ||
kandamūlaphalaṃ hṛtvā ko māṃ priyam ivātithim | bhojayiṣyaty akarmaṇyam apragraham anāyakam ||
imām andhāṃ ca vṛddhāṃ ca mātaraṃ te tapasvinīm | kathaṃ putra bhariṣyāmi kṛpaṇāṃ putragardhinīm ||
tiṣṭha mā mā gamaḥ putra yamasya sadanaṃ prati | śvo mayā saha gantāsi jananyā ca samedhitaḥ ||
ubhāv api ca śokārtāv anāthau kṛpaṇau vane | kṣipram eva gamiṣyāvas tvayā hīnau yamakṣayam ||
tato vaivasvataṃ dṛṣṭvā taṃ pravakṣyāmi bhāratīm | kṣamatāṃ dharmarājo me bibhṛyāt pitarāv ayam ||
apāpo 'si yathā putra nihataḥ pāpakarmaṇā | tena satyena gacchāśu ye lokāḥ śastrayodhinām ||
yānti śūrā gatiṃ yāṃ ca saṃgrāmeṣv anivartinaḥ | hatās tv abhimukhāḥ putra gatiṃ tāṃ paramāṃ vraja ||
yāṃ gatiṃ sagaraḥ śaibyo dilīpo janamejayaḥ | nahuṣo dhundhumāraś ca prāptās tāṃ gaccha putraka ||
yā gatiḥ sarvasādhūnāṃ svādhyāyāt patasaś ca yā | bhūmidasyāhitāgneś ca ekapatnīvratasya ca ||
gosahasrapradātṝṇāṃ yā yā gurubhṛtām api | dehanyāsakṛtāṃ yā ca tāṃ gatiṃ gaccha putraka | na hi tv asmin kule jāto gacchaty akuśalāṃ gatim ||
Коснувшись своего сына и припав к его телу, эти два подвижника пали, а отец сказал: «Разве я не дорог тебе, сын? Посмотри на мать, о праведный. Почему ты не обнимаешь меня, сын? Нежный, скажи хоть слово. Чьё сладостное чтение шастры, проникающее в сердце, я услышу поздней ночью? Кто, совершив сандхью, омывшись и почтив огонь, сядет рядом и утешит меня, разбитого страхом сыновнего горя? Кто принесёт клубни, коренья и плоды и накормит меня, беспомощного, без опоры и защитника, словно дорогого гостя? Как я буду поддерживать твою слепую, престарелую мать-подвижницу, несчастную и жаждущую сына? Останься, сын, не уходи в обитель Ямы. Завтра ты пойдёшь туда вместе со мной и своей матерью. Мы оба, измученные скорбью, беззащитные и несчастные в лесу, скоро пойдём в обитель Ямы, лишённые тебя. Увидев Вайвасвату, я скажу ему: “Пусть Дхармараджа простит меня; пусть этот сын поддержит родителей”. Ты безгрешен, сын, и убит злым поступком; силой этой истины скорее иди в миры воинов, сражающихся с оружием. Достигни той высшей цели, которой достигают герои, павшие лицом к врагу и не отступающие в сражениях. Достигни той цели, которую обрели Сагара, Шайбья, Дилипа, Джанамеджая, Нахуша и Дхундхумара, сынок. Достигни пути всех праведных: изучающих Веды, подвижников, дарителей земли, поддерживающих священный огонь, верных одной жене, дарителей тысяч коров, служащих учителям и оставляющих тело. Ведь рождённый в таком роду не идёт к дурной участи».
40a2e65552be · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Плач отца превращается в благословение. Он не удерживает сына проклятием или отчаянием, а отправляет его к высшей участи, опираясь на истину его невиновности и заслугу служения родителям.