Ramayana
Бхарата узнаёт о смерти Дашаратхи и изгнании Рамы2.66.39-45
603 / 2464
Ramayana · 2.66.39-45
Devanāgarī

अथास्य चपला माता तत् स्वकर्म यथातथम् । तेनैव स्त्रीस्वभावेन व्याहर्तुम् उपचक्रमे ॥
न ब्राह्मण धनं किंचिद् धृतं रामेण कस्य चित् । कश् चिन् नाढ्यो दरिद्रो वा तेनापापो विहिंसितः । न रामः परदारांश् च चक्षुर्भ्याम् अपि पश्यति ॥
मया तु पुत्र श्रुत्वैव रामस्यैवाभिषेचनम् । याचितस् ते पिता राज्यं रामस्य च विवासनम् ॥
स स्ववृत्तिं समास्थाय पिता ते तत् तथाकरोत् । रामश् च सहसौमित्रिः प्रेषितः सह सीतया ॥
तम् अपश्यन् प्रियं पुत्रं महीपालो महायशाः । पुत्रशोकपरिद्यूनः पञ्चत्वम् उपपेदिवान् ॥
त्वया त्व् इदानीं धर्मज्ञ राजत्वम् अवलम्ब्यताम् । त्वत्कृते हि मया सर्वम् इदम् एवंविधं कृतम् ॥
तत् पुत्र शीघ्रं विधिना विधिज्ञैर्; वसिष्ठमुख्यैः सहितो द्विजेन्द्रैः । संकाल्य राजानम् अदीनसत्त्वम्; आत्मानम् उर्व्याम् अभिषेचयस्व ॥

Transliteration (IAST)

athāsya capalā mātā tat svakarma yathātatham | tenaiva strīsvabhāvena vyāhartum upacakrame ||
na brāhmaṇa dhanaṃ kiṃcid dhṛtaṃ rāmeṇa kasya cit | kaś cin nāḍhyo daridro vā tenāpāpo vihiṃsitaḥ | na rāmaḥ paradārāṃś ca cakṣurbhyām api paśyati ||
mayā tu putra śrutvaiva rāmasyaivābhiṣecanam | yācitas te pitā rājyaṃ rāmasya ca vivāsanam ||
sa svavṛttiṃ samāsthāya pitā te tat tathākarot | rāmaś ca sahasaumitriḥ preṣitaḥ saha sītayā ||
tam apaśyan priyaṃ putraṃ mahīpālo mahāyaśāḥ | putraśokaparidyūnaḥ pañcatvam upapedivān ||
tvayā tv idānīṃ dharmajña rājatvam avalambyatām | tvatkṛte hi mayā sarvam idam evaṃvidhaṃ kṛtam ||
tat putra śīghraṃ vidhinā vidhijñair; vasiṣṭhamukhyaiḥ sahito dvijendraiḥ | saṃkālya rājānam adīnasattvam; ātmānam urvyām abhiṣecayasva ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अथathaтогда; после этого
अस्यasyaего; Бхараты
चपलाcapalāнеустойчивая; легкомысленная
माताmātāмать; родительница
तत्tatто; этот
स्वकर्मsvakarmaсвоё деяние; собственный поступок
यथातथम्yathātathamкак оно было; в точности
तेन एवtena evaименно тем; той самой
स्त्रीस्वभावेनstrīsvabhāvenaженской природой; женским нравом
व्याहर्तुम्vyāhartumизлагать; говорить
उपचक्रमेupacakrameначала; приступила
naне; нет
ब्राह्मण धनम्brāhmaṇa dhanamимущество брахмана; брахманское достояние
किंचित्kiṃcitничего; какое-либо
धृतंdhṛtaṃвзято; удержано
रामेणrāmeṇaРамой; со стороны Рамы
कस्य चित्kasya citкого-либо; чьё-либо
कश् चित्kaś citкто-либо; какой-либо человек
naне; нет
आढ्यःāḍhyaḥбогатый; состоятельный
दरिद्रः वाdaridraḥ vāили бедный; либо нищий
तेनtenaим; тем Рамой
अपापःapāpaḥбезвинный; без греха
विहिंसितःvihiṃsitaḥобижен; повреждён
naне; нет
रामःrāmaḥРама; царевич Рама
परदारान् चparadārān caи чужих жён; чужих женщин также
चक्षुर्भ्याम् अपिcakṣurbhyām apiдаже глазами; хотя бы глазами
पश्यतिpaśyatiсмотрит; видит
मया तुmayā tuмною же; а я
पुत्रputraсын; о сын
श्रुत्वा एवśrutvā evaедва услышав; как только услышала
रामस्य एवrāmasya evaименно Рамы; Рамы же
अभिषेचनम्abhiṣecanamпомазание; царское посвящение
याचितःyācitaḥпрошен; был попрошен
ते पिताte pitāтвой отец; отец твой
राज्यंrājyaṃцарство; царская власть
रामस्य चrāmasya caи Рамы; Рамы также
विवासनम्vivāsanamизгнание; высылка
सःsaḥон; тот отец
स्ववृत्तिंsvavṛttiṃсвоё правило; своё поведение
समास्थायsamāsthāyaприняв; опираясь на
पिता तेpitā teтвой отец; отец твой
तत्tatто; это
तथा अकरोत्tathā akarotтак сделал; исполнил так
रामः चrāmaḥ caи Рама; Рама также
सह सौमित्रिःsaha saumitriḥвместе с Саумитри; с Лакшманой
प्रेषितःpreṣitaḥпослан; отправлен
सह सीतयाsaha sītayāвместе с Ситой; с Ситой
तम्tamего; того
अपश्यन्apaśyanне видя; не находя
प्रियं पुत्रंpriyaṃ putraṃлюбимого сына; дорогого сына
महीपालःmahīpālaḥзащитник земли; царь
महायशाःmahāyaśāḥвеликославный; с великой славой
पुत्रशोक-परिद्यूनःputraśoka-paridyūnaḥистощённый скорбью о сыне; измученный сыновним горем
पञ्चत्वम्pañcatvamпятиэлементность; смертное состояние
उपपेदिवान्upapedivānдостиг; обрёл
त्वया तुtvayā tuтобой же; а тебе
इदानींidānīṃтеперь; сейчас
धर्मज्ञdharmajñaзнающий дхарму; о знаток дхармы
राजत्वम्rājatvamцарская власть; царствование
अवलम्ब्यताम्avalambyatāmпусть будет принято; следует принять
त्वत्कृते हिtvatkṛte hiведь ради тебя; именно для тебя
मयाmayāмною; я
सर्वम्sarvamвсё; полностью
इदम्idamэто; это дело
एवंविधंevaṃvidhaṃтакого рода; именно так
कृतम्kṛtamсделано; совершено
तत्tatпоэтому; итак
पुत्रputraсын; о сын
शीघ्रंśīghraṃбыстро; немедленно
विधिनाvidhināпо правилу; согласно обряду
विधिज्ञैःvidhijñaiḥзнающими правило; знатоками обряда
वसिष्ठ-मुख्यैःvasiṣṭha-mukhyaiḥс Васиштхой во главе; возглавляемыми Васиштхой
सहितःsahitaḥсоединённый; вместе
द्विजेन्द्रैःdvijendraiḥс лучшими дваждырождёнными; с главными брахманами
संकाल्यsaṃkālyaсовершив положенное; устроив обряд
राजानम्rājānamцаря; государя
अदीनसत्त्वम्adīnasattvamне павшего духом; стойкого душой
आत्मानम्ātmānamсебя; самого себя
उर्व्याम्urvyāmна земле; над землёй
अभिषेचयस्वabhiṣecayasvaпомажь на царство; соверши своё посвящение
Translation

Тогда его непостоянная мать начала в точности рассказывать о своём поступке, следуя тому же своему нраву: «Рама не присваивал ничьего брахманского имущества. Он не обидел ни богатого, ни бедного, если тот был безвинен. Рама даже глазами не смотрит на чужих жён. Но я, сын, как только услышала о помазании Рамы, попросила у твоего отца царство для тебя и изгнание Рамы. Твой отец, следуя своему правилу, исполнил это: Рама был отправлен вместе с Саумитри и Ситой. Не видя любимого сына, великославный царь, защитник земли, измученный скорбью о сыне, умер. Теперь же, знаток дхармы, тебе следует принять царскую власть: всё это я сделала ради тебя. Поэтому, сын, немедленно, по правилу, вместе с лучшими брахманами во главе с Васиштхой, совершив положенное для стойкого царя, помажь самого себя на царство над землёй».

Version

505d7a849cb1 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with