Ramayana
Бхарата осуждает Кайкейи и клянётся вернуть Раму2.68.2-14
610 / 2464
Ramayana · 2.68.2-14
Devanāgarī

राज्याद् भ्रंशस्व कैकेयि नृशंसे दुष्टचारिणि । परित्यक्ता च धर्मेण मा मृतं रुदती भव ॥
किं नु ते ऽदूषयद् राजा रामो वा भृशधार्मिकः । ययोर् मृत्युर् विवासश् च त्वत्कृते तुल्यम् आगतौ ॥
भ्रूणहत्याम् असि प्राप्ता कुलस्यास्य विनाशनात् । कैकेयि नरकं गच्छ मा च भर्तुः सलोकताम् ॥
यत् त्वया हीदृशं पापं कृतं घोरेण कर्मणा । सर्वलोकप्रियं हित्वा ममाप्य् आपादितं भयम् ॥
त्वत्कृते मे पिता वृत्तो रामश् चारण्यम् आश्रितः । अयशो जीवलोके च त्वयाहं प्रतिपादितः ॥
मातृरूपे ममामित्रे नृशंसे राज्यकामुके । न ते ऽहम् अभिभाष्यो ऽस्मि दुर्वृत्ते पतिघातिनि ॥
कौसल्या च सुमित्रा च याश् चान्या मम मातरः । दुःखेन महताविष्टास् त्वां प्राप्य कुलदूषिणीम् ॥
न त्वम् अश्वपतेः कन्या धर्मराजस्य धीमतः । राक्षसी तत्र जातासि कुलप्रध्वंसिनी पितुः ॥
यत् त्वया धार्मिको रामो नित्यं सत्यपरायणः । वनं प्रस्थापितो दुःखात् पिता च त्रिदिवं गतः ॥
यत् प्रधानासि तत् पापं मयि पित्रा विनाकृते । भ्रातृभ्यां च परित्यक्ते सर्वलोकस्य चाप्रिये ॥
कौसल्यां धर्मसंयुक्तां वियुक्तां पापनिश्चये । कृत्वा कं प्राप्स्यसे त्व् अद्य लोकं निरयगामिनी ॥
किं नावबुध्यसे क्रूरे नियतं बन्धुसंश्रयम् । ज्येष्ठं पितृसमं रामं कौसल्यायात्मसंभवम् ॥
अङ्गप्रत्यङ्गजः पुत्रो हृदयाच् चापि जायते । तस्मात् प्रियतरो मातुः प्रियत्वान् न तु बान्धवः ॥

Transliteration (IAST)

rājyād bhraṃśasva kaikeyi nṛśaṃse duṣṭacāriṇi | parityaktā ca dharmeṇa mā mṛtaṃ rudatī bhava ||
kiṃ nu te 'dūṣayad rājā rāmo vā bhṛśadhārmikaḥ | yayor mṛtyur vivāsaś ca tvatkṛte tulyam āgatau ||
bhrūṇahatyām asi prāptā kulasyāsya vināśanāt | kaikeyi narakaṃ gaccha mā ca bhartuḥ salokatām ||
yat tvayā hīdṛśaṃ pāpaṃ kṛtaṃ ghoreṇa karmaṇā | sarvalokapriyaṃ hitvā mamāpy āpāditaṃ bhayam ||
tvatkṛte me pitā vṛtto rāmaś cāraṇyam āśritaḥ | ayaśo jīvaloke ca tvayāhaṃ pratipāditaḥ ||
mātṛrūpe mamāmitre nṛśaṃse rājyakāmuke | na te 'ham abhibhāṣyo 'smi durvṛtte patighātini ||
kausalyā ca sumitrā ca yāś cānyā mama mātaraḥ | duḥkhena mahatāviṣṭās tvāṃ prāpya kuladūṣiṇīm ||
na tvam aśvapateḥ kanyā dharmarājasya dhīmataḥ | rākṣasī tatra jātāsi kulapradhvaṃsinī pituḥ ||
yat tvayā dhārmiko rāmo nityaṃ satyaparāyaṇaḥ | vanaṃ prasthāpito duḥkhāt pitā ca tridivaṃ gataḥ ||
yat pradhānāsi tat pāpaṃ mayi pitrā vinākṛte | bhrātṛbhyāṃ ca parityakte sarvalokasya cāpriye ||
kausalyāṃ dharmasaṃyuktāṃ viyuktāṃ pāpaniścaye | kṛtvā kaṃ prāpsyase tv adya lokaṃ nirayagāminī ||
kiṃ nāvabudhyase krūre niyataṃ bandhusaṃśrayam | jyeṣṭhaṃ pitṛsamaṃ rāmaṃ kausalyāyātmasaṃbhavam ||
aṅgapratyaṅgajaḥ putro hṛdayāc cāpi jāyate | tasmāt priyataro mātuḥ priyatvān na tu bāndhavaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
राज्यात्rājyātот царства; из царской власти
भ्रंशस्वbhraṃśasvaпади; отпади
कैकेयिkaikeyiКайкейи; о Кайкейи
नृशंसेnṛśaṃseжестокая; безжалостная
दुष्टचारिणिduṣṭacāriṇiдурно поступающая; злонравная
परित्यक्ता चparityaktā caи оставленная; покинутая также
धर्मेणdharmeṇaдхармой; праведностью
माне; пусть не
मृतंmṛtaṃумершего; мёртвого мужа
रुदतीrudatīоплакивающая; рыдающая
भवbhavaбудь; становись
किं नुkiṃ nuчто же; какую вину
तेteтебе; перед тобой
अदूषयत्adūṣayatповредил; причинил зло
राजाrājāцарь; государь
रामः वाrāmaḥ vāили Рама; Рама же
भृशधार्मिकःbhṛśadhārmikaḥкрайне праведный; в высшей степени дхармичный
ययोःyayoḥдля которых двоих; у тех двоих
मृत्युःmṛtyuḥсмерть; кончина
विवासः चvivāsaḥ caи изгнание; изгнание также
त्वत्कृतेtvatkṛteиз-за тебя; по твоей вине
तुल्यम्tulyamравно; одновременно
आगतौāgatauпришли; наступили
भ्रूणहत्याम्bhrūṇahatyāmубийства зародыша; греха детоубийства
असि प्राप्ताasi prāptāты достигла; ты навлекла
कुलस्य अस्यkulasya asyaэтого рода; этой династии
विनाशनात्vināśanātиз-за уничтожения; от разрушения
कैकेयिkaikeyiКайкейи; о Кайкейи
नरकंnarakaṃв ад; адское состояние
गच्छgacchaиди; отправляйся
मा चmā caи не; и пусть не
भर्तुःbhartuḥмужа; супруга
सलोकताम्salokatāmодин мир с ним; совместное небесное пребывание
यत्yatто что; поскольку
त्वया हिtvayā hiтобой ведь; именно тобой
ईदृशंīdṛśaṃтакое; подобное
पापंpāpaṃзло; грех
कृतंkṛtaṃсделано; совершено
घोरेण कर्मणाghoreṇa karmaṇāужасным поступком; страшным делом
सर्वलोकप्रियंsarvalokapriyaṃлюбимого всеми людьми; дорогого всему миру
हित्वाhitvāоставив; отвергнув
मम अपिmama apiи мне; даже мне
आपादितंāpāditaṃдоставлено; навлечено
भयम्bhayamстрах; опасность
त्वत्कृतेtvatkṛteиз-за тебя; по твоей вине
मे पिताme pitāмой отец; отец мой
वृत्तःvṛttaḥумер; ушёл
रामः चrāmaḥ caи Рама; Рама также
अरण्यम्araṇyamлес; пустынную чащу
आश्रितःāśritaḥприбегнул к; ушёл в
अयशःayaśaḥбесславие; позор
जीवलोके चjīvaloke caи в мире живых; среди живущих
त्वयाtvayāтобой; через тебя
अहम्ahamя; я сам
प्रतिपादितःpratipāditaḥпоставлен; введён
मातृरूपेmātṛrūpeв образе матери; носящая вид матери
ममmamaмоя; для меня
अमित्रेamitreврагиня; недруг
नृशंसेnṛśaṃseжестокая; безжалостная
राज्यकामुकेrājyakāmukeжаждущая царства; влюблённая во власть
naне; нет
तेteтобой; с тобой
अहम्ahamя; я сам
अभिभाष्यः अस्मिabhibhāṣyaḥ asmiдолжен говорить; достоин разговаривать
दुर्वृत्तेdurvṛtteдурно ведущая себя; злонравная
पतिघातिनिpatighātiniубийца мужа; погубившая супруга
कौसल्या चkausalyā caи Каушалья; Каушалья также
सुमित्रा चsumitrā caи Сумитра; Сумитра также
याः च अन्याःyāḥ ca anyāḥи какие другие; и все прочие
मम मातरःmama mātaraḥмои матери; матери мои
दुःखेनduḥkhenaгорем; страданием
महताmahatāвеликим; сильным
आविष्टाःāviṣṭāḥохвачены; поражены
त्वां प्राप्यtvāṃ prāpyaполучив тебя; столкнувшись с тобой
कुलदूषिणीम्kuladūṣiṇīmосквернительницу рода; пятнающую династию
न त्वम्na tvamне ты; ты не
अश्वपतेःaśvapateḥАшвапати; царя Ашвапати
कन्याkanyāдочь; девушка
धर्मराजस्यdharmarājasyaцаря дхармы; праведного царя
धीमतःdhīmataḥмудрого; разумного
राक्षसीrākṣasīракшаси; демоница
तत्रtatraтам; в том роду
जाता असिjātā asiты родилась; появилась
कुलप्रध्वंसिनीkulapradhvaṃsinīразрушительница рода; губительница семьи
पितुःpituḥотца; отцовского
यत्yatпоскольку; то что
त्वयाtvayāтобой; через тебя
धार्मिकःdhārmikaḥправедный; дхармичный
रामःrāmaḥРама; царевич Рама
नित्यंnityaṃвсегда; постоянно
सत्यपरायणःsatyaparāyaṇaḥпреданный истине; утверждённый в правде
वनंvanaṃв лес; в чащу
प्रस्थापितःprasthāpitaḥотправлен; послан
दुःखात्duḥkhātот горя; из-за страдания
पिता चpitā caи отец; отец также
त्रिदिवंtridivaṃна небо; в небесный мир
गतःgataḥушёл; достиг
यत्yatпоскольку; то что
प्रधाना असिpradhānā asiты главная; ты причина
तत् पापंtat pāpaṃто зло; этот грех
मयिmayiкогда я; во мне
पित्रा विनाकृतेpitrā vinākṛteлишён отца; отделён от отца
भ्रातृभ्यां चbhrātṛbhyāṃ caи двумя братьями; братьями также
परित्यक्तेparityakteоставлен; покинут
सर्वलोकस्य चsarvalokasya caи для всего мира; всем людям также
अप्रियेapriyeнеприятном; ненавистном
कौसल्यांkausalyāṃКаушалью; царицу Каушалью
धर्मसंयुक्तांdharmasaṃyuktāṃсоединённую с дхармой; праведную
वियुक्तांviyuktāṃразлучённую; лишённую
पापनिश्चयेpāpaniścayeо решившаяся на зло; с греховным намерением
कृत्वाkṛtvāсделав; приведя
कंkaṃкакой; какой же
प्राप्स्यसेprāpsyaseполучишь; достигнешь
तु अद्यtu adyaже теперь; сегодня же
लोकंlokaṃмир; удел
निरयगामिनीnirayagāminīидущая в ад; обречённая на преисподнюю
किंkiṃразве; почему
न अवबुध्यसेna avabudhyaseне понимаешь; не сознаёшь
क्रूरेkrūreжестокая; о жестокая
नियतंniyataṃнепременно; твёрдо
बन्धु-संश्रयम्bandhu-saṃśrayamопору родных; прибежище близких
ज्येष्ठंjyeṣṭhaṃстаршего; первенца
पितृसमम्pitṛsamamравного отцу; подобного отцу
रामंrāmaṃРаму; царевича Раму
कौसल्यायाःkausalyāyāḥКаушальи; для Каушальи
आत्मसंभवम्ātmasaṃbhavamрождённого от неё; собственного сына
अङ्ग-प्रत्यङ्गजःaṅga-pratyaṅgajaḥрождённый из членов и частей тела; происходящий из всего тела
पुत्रःputraḥсын; ребёнок
हृदयात् च अपिhṛdayāt ca apiи даже из сердца; из самого сердца
जायतेjāyateрождается; появляется
तस्मात्tasmātпоэтому; оттого
प्रियतरःpriyataraḥдороже; более любим
मातुःmātuḥматери; для матери
प्रियत्वात्priyatvātиз-за любви; по причине дороговизны
न तुna tuа не; но не
बान्धवःbāndhavaḥпросто родич; обычный близкий
Translation

Пади с царства, Кайкейи, жестокая и злонравная! Оставленная дхармой, не становись плакальщицей по умершему мужу. Что дурного сделал тебе царь или крайне праведный Рама, если по твоей вине к одному пришла смерть, а к другому изгнание? Разрушив этот род, ты навлекла на себя грех, подобный убийству младенца. Иди в ад, Кайкейи, и не достигни одного мира с мужем. Своим ужасным поступком ты совершила такое зло: отвергла любимого всеми Раму и навлекла опасность даже на меня. По твоей вине умер мой отец, Рама ушёл в лес, а я поставлен тобой в позор среди живых. Врагиня в образе матери, жестокая, жаждущая царства, я не должен говорить с тобой, злонравная убийца мужа. Каушалья, Сумитра и все другие мои матери охвачены великим горем, столкнувшись с тобой, осквернительницей рода. Ты не дочь мудрого и праведного царя Ашвапати: в его роду родилась ракшаси, разрушительница отцовского рода. Праведный Рама, всегда преданный истине, был отправлен тобой в лес, а отец от горя ушёл на небо. Ты главная причина этого греха: я лишён отца, оставлен двумя братьями и стал неприятен всему миру. О решившаяся на зло, сделав праведную Каушалью разлучённой с сыном, какой мир ты теперь получишь, обречённая на ад? Разве ты не понимаешь, жестокая, что Рама, старший, равный отцу, собственный сын Каушальи, непременно является опорой родных? Сын рождается из всех членов тела и даже из сердца; поэтому он для матери дороже всего, а не просто один из родственников.

Version

b3f6b05239e9 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with