Ramayana
Бхарата достигает Читракуты2.87.7-18
696 / 2464
Ramayana · 2.87.7-18
Devanāgarī

यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया । व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यम् अब्रवीत् ॥
अयं गिरिश् चित्रकूटस् तथा मन्दाकिनी नदी । एतत् प्रकाशते दूरान् नीलमेघनिभं वनम् ॥
गिरेः सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य संप्रति । वारणैर् अवमृद्यन्ते मामकैः पर्वतोपमैः ॥
मुञ्चन्ति कुसुमान्य् एते नगाः पर्वतसानुषु । नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः ॥
किन्नराचरितोद्देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम् । हयैः समन्ताद् आकीर्णं मकरैर् इव सागरम् ॥
एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः । वायुप्रविद्धाः शरदि मेघराज्य इवाम्बरे ॥
कुर्वन्ति कुसुमापीडाञ् शिरःसु सुरभीन् अमी । मेघप्रकाशैः फलकैर् दाक्षिणात्या यथा नराः ॥
निष्कूजम् इव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम् । अयोध्येव जनाकीर्णा संप्रति प्रतिभाति मा ॥
खुरैर् उदीरितो रेणुर् दिवं प्रच्छाद्य तिष्ठति । तं वहत्य् अनिलः शीघ्रं कुर्वन्न् इव मम प्रियम् ॥
स्यन्दनांस् तुरगोपेतान् सूतमुख्यैर् अधिष्ठितान् । एतान् संपततः शीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने ॥
एतान् वित्रासितान् पश्य बर्हिणः प्रियदर्शनान् । एतम् आविशतः शैलम् अधिवासं पतत्रिणाम् ॥
अतिमात्रम् अयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मा । तापसानां निवासो ऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा ॥

Transliteration (IAST)

yādṛśaṃ lakṣyate rūpaṃ yathā caiva śrutaṃ mayā | vyaktaṃ prāptāḥ sma taṃ deśaṃ bharadvājo yam abravīt ||
ayaṃ giriś citrakūṭas tathā mandākinī nadī | etat prakāśate dūrān nīlameghanibhaṃ vanam ||
gireḥ sānūni ramyāṇi citrakūṭasya saṃprati | vāraṇair avamṛdyante māmakaiḥ parvatopamaiḥ ||
muñcanti kusumāny ete nagāḥ parvatasānuṣu | nīlā ivātapāpāye toyaṃ toyadharā ghanāḥ ||
kinnarācaritoddeśaṃ paśya śatrughna parvatam | hayaiḥ samantād ākīrṇaṃ makarair iva sāgaram ||
ete mṛgagaṇā bhānti śīghravegāḥ pracoditāḥ | vāyupraviddhāḥ śaradi megharājya ivāmbare ||
kurvanti kusumāpīḍāñ śiraḥsu surabhīn amī | meghaprakāśaiḥ phalakair dākṣiṇātyā yathā narāḥ ||
niṣkūjam iva bhūtvedaṃ vanaṃ ghorapradarśanam | ayodhyeva janākīrṇā saṃprati pratibhāti mā ||
khurair udīrito reṇur divaṃ pracchādya tiṣṭhati | taṃ vahaty anilaḥ śīghraṃ kurvann iva mama priyam ||
syandanāṃs turagopetān sūtamukhyair adhiṣṭhitān | etān saṃpatataḥ śīghraṃ paśya śatrughna kānane ||
etān vitrāsitān paśya barhiṇaḥ priyadarśanān | etam āviśataḥ śailam adhivāsaṃ patatriṇām ||
atimātram ayaṃ deśo manojñaḥ pratibhāti mā | tāpasānāṃ nivāso 'yaṃ vyaktaṃ svargapatho yathā ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
यादृशंyādṛśaṃкаким; каков
लक्ष्यतेlakṣyateвидится; замечается
रूपंrūpaṃвид; облик
यथा च एवyathā ca evaи как именно; так же как
श्रुतम्śrutamуслышано; было услышано
मयाmayāмной; от меня
व्यक्तंvyaktaṃявно; очевидно
प्राप्ताः स्मprāptāḥ smaмы достигли; пришли
तं देशंtaṃ deśaṃтой местности; того края
भरद्वाजःbharadvājaḥБхарадваджа; мудрец Бхарадваджа
यम्yamкоторый; о котором
अब्रवीत्abravītсказал; говорил
अयंayaṃэто; вот
गिरिःgiriḥгора; холм
चित्रकूटःcitrakūṭaḥЧитракута; гора Читракута
तथाtathāтакже; и
मन्दाकिनीmandākinīМандакини; река Мандакини
नदीnadīрека; поток
एतत्etatэтот; вот этот
प्रकाशतेprakāśateвиднеется; сияет
दूरात्dūrātиздали; с расстояния
नील-मेघ-निभंnīla-megha-nibhaṃподобный синей туче; как тёмное облако
वनम्vanamлес; роща
गिरेःgireḥгоры; холма
सानूनिsānūniвершины; склоны
रम्याणिramyāṇiпрекрасные; приятные
चित्रकूटस्यcitrakūṭasyaЧитракуты; горы Читракуты
संप्रतिsaṃpratiтеперь; сейчас
वारणैःvāraṇaiḥслонами; боевыми слонами
अवमृद्यन्तेavamṛdyanteтопчутся; давятся
मामकैःmāmakaiḥмоими; принадлежащими мне
पर्वत-उपमैःparvata-upamaiḥподобными горам; как горы
मुञ्चन्तिmuñcantiроняют; испускают
कुसुमानिkusumāniцветы; цветки
एतेeteэти; вот эти
नगाःnagāḥдеревья; лесные стволы
पर्वत-सानुषुparvata-sānuṣuна горных склонах; по вершинам гор
नीलाः इवnīlāḥ ivaсловно синие; как тёмные
आतप-अपायेātapa-apāyeпри уходе зноя; когда жара спадает
तोयंtoyaṃводу; дождь
तोय-धराःtoya-dharāḥводоносные; дождевые
घनाःghanāḥтучи; облака
किन्नर-आचरित-उद्देशंkinnara-ācarita-uddeśaṃместо, где ходят киннары; область киннаров
पश्यpaśyaпосмотри; увидь
शत्रुघ्नśatrughnaШатругхна; о Шатругхна
पर्वतम्parvatamгору; скалу
हयैःhayaiḥконями; лошадьми
समन्तात्samantātсо всех сторон; повсюду
आकीर्णंākīrṇaṃзаполненную; покрытую
मकरैः इवmakaraiḥ ivaкак макарами; словно морскими чудовищами
सागरम्sāgaramокеан; море
एतेeteэти; вот эти
मृग-गणाःmṛga-gaṇāḥстада зверей; группы животных
भान्तिbhāntiсияют; кажутся
शीघ्र-वेगाःśīghra-vegāḥбыстрого бега; стремительные
प्रचोदिताःpracoditāḥпогоняемые; встревоженные
वायु-प्रविद्धाःvāyu-praviddhāḥразметанные ветром; подхваченные ветром
शरदिśaradiосенью; в осеннюю пору
मेघ-राज्यः इवmegha-rājyaḥ ivaсловно гряды облаков; как облачные ряды
अम्बरेambareв небе; на небосводе
कुर्वन्तिkurvantiделают; создают
कुसुम-आपीडान्kusuma-āpīḍānцветочные венки; уборы из цветов
शिरःसुśiraḥsuна головах; на вершинах
सुरभीन्surabhīnблагоуханные; душистые
अमीamīэти; вот они
मेघ-प्रकाशैःmegha-prakāśaiḥподобными облакам; облачного вида
फलकैःphalakaiḥлистьями; пластинами
दाक्षिणात्याःdākṣiṇātyāḥюжане; люди юга
यथाyathāкак; словно
नराःnarāḥлюди; мужчины
निष्कूजम् इवniṣkūjam ivaсловно без птичьего крика; как будто лишённое щебета
भूत्वाbhūtvāстав; оказавшись
इदम्idamэтот; это
वनंvanaṃлес; роща
घोर-प्रदर्शनम्ghora-pradarśanamстрашный на вид; грозного вида
अयोध्या इवayodhyā ivaсловно Айодхья; как Айодхья
जन-आकीर्णाjana-ākīrṇāнаполненная людьми; многолюдная
संप्रतिsaṃpratiтеперь; сейчас
प्रतिभातिpratibhātiкажется; предстаёт
माмне; для меня
खुरैःkhuraiḥкопытами; от копыт
उदीरितःudīritaḥподнятый; взметённый
रेणुःreṇuḥпыль; прах
दिवंdivaṃнебо; небосвод
प्रच्छाद्यpracchādyaпокрыв; закрыв
तिष्ठतिtiṣṭhatiстоит; держится
तंtaṃеё; ту пыль
वहतिvahatiнесёт; уносит
अनिलःanilaḥветер; воздух
शीघ्रंśīghraṃбыстро; стремительно
कुर्वन् इवkurvan ivaсловно делая; как будто исполняя
ममmamaмоё; для меня
प्रियम्priyamприятное; желанное
स्यन्दनान्syandanānколесницы; боевые повозки
तुरग-उपेतान्turaga-upetānснабжённые конями; с запряжёнными скакунами
सूत-मुख्यैःsūta-mukhyaiḥлучшими возничими; главными колесничими
अधिष्ठितान्adhiṣṭhitānуправляемые; занятые
एतान्etānэти; вот эти
संपततःsaṃpatataḥстремительно несущиеся; сбегающиеся
शीघ्रंśīghraṃбыстро; скоро
पश्यpaśyaпосмотри; увидь
शत्रुघ्नśatrughnaШатругхна; о Шатругхна
काननेkānaneв лесу; в чаще
एतान्etānэтих; вот этих
वित्रासितान्vitrāsitānиспуганных; распуганных
पश्यpaśyaпосмотри; увидь
बर्हिणःbarhiṇaḥпавлинов; птиц с хвостами
प्रिय-दर्शनान्priya-darśanānприятных на вид; прекрасных
एतम्etamэту; вот эту
आविशतःāviśataḥвходящих; влетающих
शैलम्śailamгору; скалу
अधिवासंadhivāsaṃжилище; место обитания
पतत्रिणाम्patatriṇāmптиц; пернатых
अतिमात्रम्atimātramчрезвычайно; безмерно
अयंayaṃэта; эта местность
देशःdeśaḥместность; край
मनोज्ञःmanojñaḥприятная сердцу; очаровательная
प्रतिभातिpratibhātiкажется; предстаёт
माмне; для меня
तापसानांtāpasānāṃподвижников; аскетов
निवासःnivāsaḥжилище; обитель
अयम्ayamэто; эта
व्यक्तंvyaktaṃявно; очевидно
स्वर्ग-पथः यथाsvarga-pathaḥ yathāкак путь к небу; словно дорога в рай
Translation

Бхарата сказал: «По виду местности и по тому, что я слышал, ясно: мы достигли того края, о котором говорил Бхарадваджа. Вот гора Читракута, вот река Мандакини, и вон издали виднеется лес, подобный синей туче. Сейчас прекрасные склоны Читракуты топчутся моими слонами, подобными горам. Эти деревья на горных склонах роняют цветы, как тёмные дождевые тучи проливают воду, когда спадает зной. Посмотри, Шатругхна, на гору, где ходят киннары: она со всех сторон покрыта конями, как океан макарами. Встревоженные стремительные стада зверей кажутся рядами облаков, разметанных ветром в осеннем небе. Эти деревья с листьями, похожими на облака, носят на вершинах душистые цветочные уборы, как южане на головах. Этот лес, ставший почти без птичьего щебета и грозный на вид, теперь кажется мне многолюдной Айодхьей. Пыль, поднятая копытами, стоит, покрыв небо, а ветер быстро уносит её, словно делая мне приятное. Посмотри, Шатругхна, как в лесу быстро несутся колесницы с конями, управляемые лучшими возничими. Посмотри на прекрасных павлинов, которых распугали; они влетают на эту гору, жилище птиц. Эта местность кажется мне необычайно прекрасной: это обитель подвижников, явно подобная дороге в рай».

Version

1f9b822b391b · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with