Ramayana
Рама совершает водное подношение Дашаратхе2.95.18-31
725 / 2464
Ramayana · 2.95.18-31
Devanāgarī

एवम् उक्त्वा स भरतं भार्याम् अभ्येत्य राघवः । उवाच शोकसंतप्तः पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥
सीते मृतस् ते श्वशुरः पित्रा हीनो ऽसि लक्ष्मण । भरतो दुःखम् आचष्टे स्वर्गतं पृथिवीपतिम् ॥
सान्त्वयित्वा तु तां रामो रुदन्तीं जनकात्मजाम् । उवाच लक्ष्मणं तत्र दुःखितो दुःखितं वचः ॥
आनयेङ्गुदिपिण्याकं चीरम् आहर चोत्तरम् । जलक्रियार्थं तातस्य गमिष्यामि महात्मनः ॥
सीता पुरस्ताद् व्रजतु त्वम् एनाम् अभितो व्रज । अहं पश्चाद् गमिष्यामि गतिर् ह्य् एषा सुदारुणा ॥
ततो नित्यानुगस् तेषां विदितात्मा महामतिः । मृदुर् दान्तश् च शान्तश् च रामे च दृढ भक्तिमान् ॥
सुमन्त्रस् तैर् नृपसुतैः सार्धम् आश्वास्य राघवम् । अवातारयद् आलम्ब्य नदीं मन्दाकिनीं शिवाम् ॥
ते सुतीर्थां ततः कृच्छ्राद् उपागम्य यशस्विनः । नदीं मन्दाकिनीं रम्यां सदा पुष्पितकाननाम् ॥
शीघ्रस्रोतसम् आसाद्य तीर्थं शिवम् अकर्दमम् । सिषिचुस् तूदकं राज्ञे तत एतद् भवत्व् इति ॥
प्रगृह्य च महीपालो जलपूरितम् अञ्जलिम् । दिशं याम्याम् अभिमुखो रुदन् वचनम् अब्रवीत् ॥
एतत् ते राजशार्दूल विमलं तोयम् अक्षयम् । पितृलोकगतस्याद्य मद्दत्तम् उपतिष्ठतु ॥
ततो मन्दाकिनी तीरात् प्रत्युत्तीर्य स राघवः । पितुश् चकार तेजस्वी निवापं भ्रातृभिः सह ॥
ऐङ्गुदं बदरीमिश्रं पिण्याकं दर्भसंस्तरे । न्यस्य रामः सुदुःखार्तो रुदन् वचनम् अब्रवीत् ॥
इदं भुङ्क्ष्व महाराजप्रीतो यद् अशना वयम् । यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास् तस्य देवताः ॥

Transliteration (IAST)

evam uktvā sa bharataṃ bhāryām abhyetya rāghavaḥ | uvāca śokasaṃtaptaḥ pūrṇacandranibhānanām ||
sīte mṛtas te śvaśuraḥ pitrā hīno 'si lakṣmaṇa | bharato duḥkham ācaṣṭe svargataṃ pṛthivīpatim ||
sāntvayitvā tu tāṃ rāmo rudantīṃ janakātmajām | uvāca lakṣmaṇaṃ tatra duḥkhito duḥkhitaṃ vacaḥ ||
ānayeṅgudipiṇyākaṃ cīram āhara cottaram | jalakriyārthaṃ tātasya gamiṣyāmi mahātmanaḥ ||
sītā purastād vrajatu tvam enām abhito vraja | ahaṃ paścād gamiṣyāmi gatir hy eṣā sudāruṇā ||
tato nityānugas teṣāṃ viditātmā mahāmatiḥ | mṛdur dāntaś ca śāntaś ca rāme ca dṛḍha bhaktimān ||
sumantras tair nṛpasutaiḥ sārdham āśvāsya rāghavam | avātārayad ālambya nadīṃ mandākinīṃ śivām ||
te sutīrthāṃ tataḥ kṛcchrād upāgamya yaśasvinaḥ | nadīṃ mandākinīṃ ramyāṃ sadā puṣpitakānanām ||
śīghrasrotasam āsādya tīrthaṃ śivam akardamam | siṣicus tūdakaṃ rājñe tata etad bhavatv iti ||
pragṛhya ca mahīpālo jalapūritam añjalim | diśaṃ yāmyām abhimukho rudan vacanam abravīt ||
etat te rājaśārdūla vimalaṃ toyam akṣayam | pitṛlokagatasyādya maddattam upatiṣṭhatu ||
tato mandākinī tīrāt pratyuttīrya sa rāghavaḥ | pituś cakāra tejasvī nivāpaṃ bhrātṛbhiḥ saha ||
aiṅgudaṃ badarīmiśraṃ piṇyākaṃ darbhasaṃstare | nyasya rāmaḥ suduḥkhārto rudan vacanam abravīt ||
idaṃ bhuṅkṣva mahārājaprīto yad aśanā vayam | yadannaḥ puruṣo bhavati tadannās tasya devatāḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
एवम्evamтак; таким образом
उक्त्वाuktvāсказав; произнеся
सःsaḥон; Рама
भरतंbharataṃБхарате; Бхарату
भार्याम्bhāryāmк жене; супругу
अभ्येत्यabhyetyaподойдя; приблизившись
राघवःrāghavaḥРагхава; Рама
उवाचuvācaсказал; произнёс
शोक-संतप्तःśoka-saṃtaptaḥсожжённый горем; измученный печалью
पूर्ण-चन्द्र-निभ-आननाम्pūrṇa-candra-nibha-ānanāmс лицом как полная луна; луноликому подобную
सीतेsīteо Сита; Сита
मृतःmṛtaḥумер; скончался
तेteтвой; у тебя
श्वशुरःśvaśuraḥсвёкор; отец мужа
पित्राpitrāотцом; без отца
हीनःhīnaḥлишённый; оставленный
असिasiты есть; ты стал
लक्ष्मणlakṣmaṇaЛакшмана; о Лакшмана
भरतःbharataḥБхарата; брат Бхарата
दुःखम्duḥkhamпечальную весть; горе
आचष्टेācaṣṭeсообщает; рассказывает
स्वर्गतंsvargataṃушедшего на небо; достигшего рая
पृथिवी-पतिम्pṛthivī-patimвладыку земли; царя
सान्त्वयित्वा तुsāntvayitvā tuутешив же; успокоив
तांtāṃеё; ту
रामःrāmaḥРама; Рама же
रुदन्तींrudantīṃплачущую; рыдающую
जनक-आत्मजाम्janaka-ātmajāmдочь Джанаки; Ситу
उवाचuvācaсказал; произнёс
लक्ष्मणंlakṣmaṇaṃЛакшмане; Лакшману
तत्रtatraтам; на том месте
दुःखितःduḥkhitaḥскорбящий; опечаленный
दुःखितंduḥkhitaṃпечальное; скорбное
वचःvacaḥслово; речь
आनयānayaпринеси; достань
इङ्गुदि-पिण्याकंiṅgudi-piṇyākaṃжмых ингууди; плодовую выжимку ингууди
चीरम्cīramлубяную одежду; полосу коры
आहर चāhara caи принеси; доставь также
उत्तरम्uttaramверхнюю; другую
जल-क्रिया-अर्थंjala-kriyā-arthaṃради водного обряда; для подношения воды
तातस्यtātasyaотца; дорогого отца
गमिष्यामिgamiṣyāmiпойду; отправлюсь
महात्मनःmahātmanaḥвеликодушного; великой души
सीताsītāСита; Сита же
पुरस्तात्purastātвпереди; сначала
व्रजतुvrajatuпусть идёт; пусть пойдёт
त्वम्tvamты; сам ты
एनाम्enāmеё; эту
अभितःabhitaḥсбоку; рядом
व्रजvrajaиди; сопровождай
अहम्ahamя; сам я
पश्चात्paścātпозади; следом
गमिष्यामिgamiṣyāmiпойду; буду идти
गतिः हिgatiḥ hiведь путь; ибо ход
एषाeṣāэтот; такой
सुदारुणाsudāruṇāочень тяжёлый; крайне мучительный
ततःtataḥзатем; после этого
नित्य-अनुगःnitya-anugaḥпостоянный спутник; всегда следующий
तेषांteṣāṃих; для них
विदित-आत्माvidita-ātmāзнающий себя; благоразумный
महा-मतिःmahā-matiḥвеликоразумный; мудрый
मृदुःmṛduḥмягкий; кроткий
दान्तः चdāntaḥ caи сдержанный; обузданный также
शान्तः चśāntaḥ caи спокойный; мирный также
रामे चrāme caи к Раме; в Раме же
दृढ भक्तिमान्dṛḍha bhaktimānтвёрдо преданный; с крепкой преданностью
सुमन्त्रःsumantraḥСумантра; возница Сумантра
तैःtaiḥс теми; с ними
नृप-सुतैःnṛpa-sutaiḥцарскими сыновьями; сыновьями царя
सार्धम्sārdhamвместе; совместно
आश्वास्यāśvāsyaподдержав; утешив
राघवम्rāghavamРагхаву; Раму
अवातारयत्avātārayatспустил; свёл вниз
आलम्ब्यālambyaподдерживая; взяв под руку
नदींnadīṃк реке; в реку
मन्दाकिनींmandākinīṃМандакини; реку Мандакини
शिवाम्śivāmблагую; священную
तेteони; те
सु-तीर्थांsu-tīrthāṃс хорошими переправами; с благим берегом
ततःtataḥзатем; после этого
कृच्छ्रात्kṛcchrātс трудом; мучительно
उपागम्यupāgamyaподойдя; достигнув
यशस्विनःyaśasvinaḥславные; знаменитые
नदींnadīṃреку; к реке
मन्दाकिनींmandākinīṃМандакини; реку Мандакини
रम्यांramyāṃпрекрасную; приятную
सदाsadāвсегда; постоянно
पुष्पित-काननाम्puṣpita-kānanāmс цветущими рощами; окружённую цветущим лесом
शीघ्र-स्रोतसम्śīghra-srotasamс быстрым течением; быстротекущую
आसाद्यāsādyaдостигнув; подойдя к
तीर्थंtīrthaṃброд; место омовения
शिवम्śivamблагое; священное
अकर्दमम्akardamamбез грязи; чистое от ила
सिषिचुः तुsiṣicuḥ tuи они возлили; окропили же
उदकंudakaṃводу; водное подношение
राज्ञेrājñeцарю; для царя
ततःtataḥзатем; после этого
एतत्etatэто; вот это
भवतु इतिbhavatu itiпусть будет так; да будет это
प्रगृह्य चpragṛhya caи взяв; зачерпнув также
मही-पालःmahī-pālaḥзащитник земли; царь
जल-पूरितम्jala-pūritamнаполненную водой; полную воды
अञ्जलिम्añjalimпригоршню; сложенные ладони
दिशंdiśaṃк стороне; направление
याम्याम्yāmyāmюжной; стороне Ямы
अभिमुखःabhimukhaḥлицом обращённый; повернувшись
रुदन्rudanплача; рыдая
वचनम्vacanamслово; речь
अब्रवीत्abravītсказал; произнёс
एतत्etatэто; вот это
तेteтебе; для тебя
राज-शार्दूलrāja-śārdūlaтигр среди царей; лучший из царей
विमलंvimalaṃчистая; незапятнанная
तोयम्toyamвода; водное подношение
अक्षयम्akṣayamнеисчерпаемая; нетленная
पितृ-लोक-गतस्यpitṛ-loka-gatasyaушедшего в мир предков; достигшего питрилоки
अद्यadyaсегодня; ныне
मत्-दत्तम्mat-dattamданная мной; поднесённая от меня
उपतिष्ठतुupatiṣṭhatuпусть достигнет; пусть предстанет
ततःtataḥзатем; после этого
मन्दाकिनी तीरात्mandākinī tīrātс берега Мандакини; от брода Мандакини
प्रत्युत्तीर्यpratyuttīryaвыйдя обратно; перейдя назад
सःsaḥон; тот
राघवःrāghavaḥРагхава; Рама
पितुःpituḥотцу; для отца
चकारcakāraсделал; совершил
तेजस्वीtejasvīсияющий; могучий
निवापंnivāpaṃпищевое подношение; пинду для предка
भ्रातृभिः सहbhrātṛbhiḥ sahaвместе с братьями; с братьями
ऐङ्गुदंaiṅgudaṃиз ингууди; ингуудиевый
बदरी-मिश्रंbadarī-miśraṃсмешанный с ююбой; смешанный с ягодами бадари
पिण्याकंpiṇyākaṃжмых; выжимку
दर्भ-संस्तरेdarbha-saṃstareна подстилке из дарбхи; на слое травы дарбха
न्यस्यnyasyaположив; разместив
रामःrāmaḥРама; Рама же
सु-दुःख-आर्तःsu-duḥkha-ārtaḥсильно измученный горем; поражённый тяжкой скорбью
रुदन्rudanплача; рыдая
वचनम्vacanamслово; речь
अब्रवीत्abravītсказал; произнёс
इदंidaṃэто; вот это
भुङ्क्ष्वbhuṅkṣvaвкуси; прими
महाराजmahārājaвеликий царь; о великий государь
प्रीतःprītaḥблагосклонный; довольный
यत्yatчто; какую
अशनाःaśanāḥпищу; еду
वयम्vayamмы; сами мы
यद्-अन्नःyad-annaḥкакой пищей; чьей едой
पुरुषःpuruṣaḥчеловек; муж
भवतिbhavatiстановится; бывает
तद्-अन्नाःtad-annāḥтой же пищей питаются; такую пищу имеют
तस्यtasyaего; у него
देवताःdevatāḥбожества; предки-божества
Translation

Сказав это Бхарате, измученный горем Рагхава подошёл к своей супруге, чьё лицо было подобно полной луне, и сказал: «Сита, твой свёкор умер. Лакшмана, ты лишился отца. Бхарата сообщает печальную весть: владыка земли ушёл на небо». Утешив плачущую дочь Джанаки, Рама сказал скорбному Лакшмане скорбные слова: «Принеси жмых плодов ингууди и ещё лубяную одежду. Я пойду совершить водный обряд для великодушного отца. Пусть Сита идёт впереди, ты иди рядом с ней, а я пойду позади: этот путь очень тяжёл». Тогда Сумантра, их постоянный спутник, мудрый, кроткий, сдержанный, спокойный и твёрдо преданный Раме, вместе с царевичами поддержал Рагхаву и, взяв его под руку, свёл к священной Мандакини. Славные братья с трудом подошли к прекрасной реке с цветущими рощами, к чистому священному месту на быстром течении, и возлили воду царю со словами: «Пусть это будет ему». Затем Рама, повернувшись лицом к югу, зачерпнул воду в сложенные ладони и, плача, сказал: «О лучший из царей, пусть эта чистая нетленная вода, поднесённая мной сегодня, достигнет тебя, ушедшего в мир предков». После этого сияющий Рагхава вернулся с берега Мандакини и вместе с братьями совершил отцу пищевое подношение: положил на траву дарбха жмых ингууди, смешанный с ягодами бадари, и, тяжко страдая, сказал: «О великий царь, прими это с благосклонностью — ту пищу, которой питаемся мы. Какой пищей живёт человек, такую же получают его божества-предки».

Version

a9cfcc297076 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with