पुनर् एवं ब्रुवाणं तु भरतं लक्ष्मणाग्रजः । प्रत्युवच ततः श्रीमाञ् ज्ञातिमध्ये ऽतिसत्कृतः ॥
उपपन्नम् इदं वाक्यं यत् त्वम् एवम् अभाषथाः । जातः पुत्रो दशरथात् कैकेय्यां राजसत्तमात् ॥
पुरा भ्रातः पिता नः स मातरं ते समुद्वहन् । मातामहे समाश्रौषीद् राज्यशुल्कम् अनुत्तमम् ॥
देवासुरे च संग्रामे जनन्यै तव पार्थिवः । संप्रहृष्टो ददौ राजा वरम् आराधितः प्रभुः ॥
ततः सा संप्रतिश्राव्य तव माता यशस्विनी । अयाचत नरश्रेष्ठं द्वौ वरौ वरवर्णिनी ॥
तव राज्यं नरव्याघ्र मम प्रव्राजनं तथा । तच् च राजा तथा तस्यै नियुक्तः प्रददौ वरम् ॥
तेन पित्राहम् अप्य् अत्र नियुक्तः पुरुषर्षभ । चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वरदानिकम् ॥
सो ऽहं वनम् इदं प्राप्तो निर्जनं लक्ष्मणान्वितः । शीतया चाप्रतिद्वन्द्वः सत्यवादे स्थितः पितुः ॥
भवान् अपि तथेत्य् एव पितरं सत्यवादिनम् । कर्तुम् अर्हति राजेन्द्रं क्षिप्रम् एवाभिषेचनात् ॥
ऋणान् मोचय राजानं मत्कृते भरत प्रभुम् । पितरं त्राहि धर्मज्ञ मातरं चाभिनन्दय ॥
श्रूयते हि पुरा तात श्रुतिर् गीता यशस्विनी । गयेन यजमानेन गयेष्व् एव पितॄन् प्रति ॥
पुं नाम्ना नरकाद् यस्मात् पितरं त्रायते सुतः । तस्मात् पुत्र इति प्रोक्तः पितॄन् यत् पाति वा सुतः ॥
एष्टव्या बहवः पुत्रा गुणवन्तो बहुश्रुताः । तेषां वै समवेतानाम् अपि कश् चिद् गयां व्रजेत् ॥
एवं राजर्षयः सर्वे प्रतीता राजनन्दन । तस्मात् त्राहि नरश्रेष्ठ पितरं नरकात् प्रभो ॥
अयोध्यां गच्छ भरत प्रकृतीर् अनुरञ्जय । शत्रुघ्न सहितो वीर सह सर्वैर् द्विजातिभिः ॥
प्रवेक्ष्ये दण्डकारण्यम् अहम् अप्य् अविलम्बयन् । आभ्यां तु सहितो राजन् वैदेह्या लक्ष्मणेन च ॥
त्वं राजा भव भरत स्वयं नराणां; वन्यानाम् अहम् अपि राजराण् मृगाणाम् । गच्छ त्वं पुरवरम् अद्य संप्रहृष्टः; संहृष्टस् त्व् अहम् अपि दण्डकान् प्रवेक्ष्ये ॥
छायां ते दिनकरभाः प्रबाधमानं; वर्षत्रं भरत करोतु मूर्ध्नि शीताम् । एतेषाम् अहम् अपि काननद्रुमाणां; छायां ताम् अतिशयिनीं सुखं श्रयिष्ये ॥
शत्रुघ्नः कुशलमतिस् तु ते सहायः; सौमित्रिर् मम विदितः प्रधानमित्रम् । चत्वारस् तनयवरा वयं नरेन्द्रं; सत्यस्थं भरत चराम मा विषादम् ॥
punar evaṃ bruvāṇaṃ tu bharataṃ lakṣmaṇāgrajaḥ | pratyuvaca tataḥ śrīmāñ jñātimadhye 'tisatkṛtaḥ ||
upapannam idaṃ vākyaṃ yat tvam evam abhāṣathāḥ | jātaḥ putro daśarathāt kaikeyyāṃ rājasattamāt ||
purā bhrātaḥ pitā naḥ sa mātaraṃ te samudvahan | mātāmahe samāśrauṣīd rājyaśulkam anuttamam ||
devāsure ca saṃgrāme jananyai tava pārthivaḥ | saṃprahṛṣṭo dadau rājā varam ārādhitaḥ prabhuḥ ||
tataḥ sā saṃpratiśrāvya tava mātā yaśasvinī | ayācata naraśreṣṭhaṃ dvau varau varavarṇinī ||
tava rājyaṃ naravyāghra mama pravrājanaṃ tathā | tac ca rājā tathā tasyai niyuktaḥ pradadau varam ||
tena pitrāham apy atra niyuktaḥ puruṣarṣabha | caturdaśa vane vāsaṃ varṣāṇi varadānikam ||
so 'haṃ vanam idaṃ prāpto nirjanaṃ lakṣmaṇānvitaḥ | śītayā cāpratidvandvaḥ satyavāde sthitaḥ pituḥ ||
bhavān api tathety eva pitaraṃ satyavādinam | kartum arhati rājendraṃ kṣipram evābhiṣecanāt ||
ṛṇān mocaya rājānaṃ matkṛte bharata prabhum | pitaraṃ trāhi dharmajña mātaraṃ cābhinandaya ||
śrūyate hi purā tāta śrutir gītā yaśasvinī | gayena yajamānena gayeṣv eva pitṝn prati ||
puṃ nāmnā narakād yasmāt pitaraṃ trāyate sutaḥ | tasmāt putra iti proktaḥ pitṝn yat pāti vā sutaḥ ||
eṣṭavyā bahavaḥ putrā guṇavanto bahuśrutāḥ | teṣāṃ vai samavetānām api kaś cid gayāṃ vrajet ||
evaṃ rājarṣayaḥ sarve pratītā rājanandana | tasmāt trāhi naraśreṣṭha pitaraṃ narakāt prabho ||
ayodhyāṃ gaccha bharata prakṛtīr anurañjaya | śatrughna sahito vīra saha sarvair dvijātibhiḥ ||
pravekṣye daṇḍakāraṇyam aham apy avilambayan | ābhyāṃ tu sahito rājan vaidehyā lakṣmaṇena ca ||
tvaṃ rājā bhava bharata svayaṃ narāṇāṃ; vanyānām aham api rājarāṇ mṛgāṇām | gaccha tvaṃ puravaram adya saṃprahṛṣṭaḥ; saṃhṛṣṭas tv aham api daṇḍakān pravekṣye ||
chāyāṃ te dinakarabhāḥ prabādhamānaṃ; varṣatraṃ bharata karotu mūrdhni śītām | eteṣām aham api kānanadrumāṇāṃ; chāyāṃ tām atiśayinīṃ sukhaṃ śrayiṣye ||
śatrughnaḥ kuśalamatis tu te sahāyaḥ; saumitrir mama viditaḥ pradhānamitram | catvāras tanayavarā vayaṃ narendraṃ; satyasthaṃ bharata carāma mā viṣādam ||
Когда Бхарата снова говорил так, славный старший брат Лакшманы, особо почтённый среди родичей, ответил: «Подобающе то слово, которое ты сказал: ты сын Дашаратхи, лучшего из царей, рождённый от Кайкейи. О брат, прежде, когда наш отец брал твою мать в жёны, он пообещал твоему деду по матери высший брачный дар — царство. А в битве богов и асуров царь, довольный служением твоей матери, радостно даровал ей два дара. Затем твоя славная, прекрасноликая мать, получив это обещание, попросила у лучшего из людей два дара: царство для тебя, о тигр среди людей, и моё изгнание. Царь, связанный своим словом, дал ей этот дар. Поэтому и я назначен отцом исполнить этот дар: четырнадцать лет жить в лесу, о лучший из людей. Я пришёл в этот безлюдный лес с Лакшманой и Ситой, неоспоримо утверждённый в истинном слове отца. И ты также должен сделать нашего правдивого отца истинным, как можно скорее приняв царское помазание. Освободи царя, нашего владыку, от долга из-за меня, о Бхарата. Спаси отца, о знающий дхарму, и обрадуй мать. В древности, сын мой, слышится славное изречение, пропетое жертвующим царём Гаей в самой Гае о предках: поскольку сын спасает отца из ада, называемого Пун, он назван “путра”; или потому, что сын защищает предков. Надо желать многих сыновей, добродетельных и учёных: из них, собравшихся вместе, хотя бы один отправится в Гаю. Так были убеждены все царственные мудрецы, о радость царя. Поэтому, о лучший из людей, спаси отца от ада. Возвращайся в Айодхью, Бхарата, порадуй подданных вместе с Шатругхной, о герой, и со всеми дваждырождёнными. А я без промедления войду в Дандакаранью вместе с Вайдехи и Лакшманой. Ты сам будь царём людей, о Бхарата, а я буду царём царей среди лесных зверей. Сегодня радостно иди в лучшую столицу, а я радостно вступлю в Дандаку. Пусть царский зонт солнечного блеска даст прохладную тень над твоей головой, о Бхарата; а я счастливо укроюсь превосходной тенью этих лесных деревьев. Мудрый Шатругхна будет твоим помощником, а Саумитри известен как мой главный друг. Мы четверо, лучшие сыновья, служим царю людей, стоящему в истине. Не унывай, Бхарата».
f9c98e25299a · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Рама показывает, что его уход в лес — не слабость и не поражение, а исполнение цепи обещаний: брачного условия, даров Кайкейи и слова Дашаратхи. Бхарата должен стать царём не из-за личной выгоды, а чтобы сохранить истину отца и спасти его от долга.