ततो निक्षिप्य मातॄह् स अयोध्यायां दृढव्रतः । भरतः शोकसंतप्तो गुरून् इदम् अथाब्रवीत् ॥
नन्दिग्रामं गमिष्यामि सर्वान् आमन्त्रये ऽद्य वः । तत्र दुःखम् इदं सर्वं सहिष्ये राघवं विना ॥
गतश् च हि दिवं राजा वनस्थश् च गुरुर् मम । रामं प्रतीक्षे राज्याय स हि राजा महायशाः ॥
एतच् छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः । अब्रुवन् मन्त्रिणः सर्वे वसिष्ठश् च पुरोहितः ॥
सदृशं श्लाघनीयं च यद् उक्तं भरत त्वया । वचनं भ्रातृवात्सल्याद् अनुरूपं तवैव तत् ॥
नित्यं ते बन्धुलुब्धस्य तिष्ठतो भ्रातृसौहृदे । आर्यमार्गं प्रपन्नस्य नानुमन्येत कः पुमान् ॥
tato nikṣipya mātṝh sa ayodhyāyāṃ dṛḍhavrataḥ | bharataḥ śokasaṃtapto gurūn idam athābravīt ||
nandigrāmaṃ gamiṣyāmi sarvān āmantraye 'dya vaḥ | tatra duḥkham idaṃ sarvaṃ sahiṣye rāghavaṃ vinā ||
gataś ca hi divaṃ rājā vanasthaś ca gurur mama | rāmaṃ pratīkṣe rājyāya sa hi rājā mahāyaśāḥ ||
etac chrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ | abruvan mantriṇaḥ sarve vasiṣṭhaś ca purohitaḥ ||
sadṛśaṃ ślāghanīyaṃ ca yad uktaṃ bharata tvayā | vacanaṃ bhrātṛvātsalyād anurūpaṃ tavaiva tat ||
nityaṃ te bandhulubdhasya tiṣṭhato bhrātṛsauhṛde | āryamārgaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān ||
Затем твёрдый в обете Бхарата оставил матерей в Айодхье и, измученный горем, сказал старшим: «Я отправлюсь в Нандиграму и сегодня прощаюсь со всеми вами. Там, без Рагхавы, я вынесу всё это горе. Царь ушёл на небо, а мой почитаемый старший пребывает в лесу. Я буду ждать Раму для царства, ибо именно он, великославный, является царём». Услышав благие слова великодушного Бхараты, все министры и пурохита Васиштха сказали: «О Бхарата, сказанное тобой подобает тебе и достойно похвалы; эта речь рождена любовью к брату. Какой человек не одобрил бы тебя, всегда преданного родным, стоящего в братской любви и принявшего благородный путь?»
c9a26f7caf03 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Бхарата не ищет видимости власти даже после общего согласия. Он прямо называет Раму царём, а своё ожидание превращает в форму служения: царство должно быть сохранено для того, кому оно принадлежит по дхарме.